Hầm xuyên núi Việt Nam: Từ biểu tượng kỹ thuật đến cú hích kết nối vùng
Hầm xuyên núi Việt Nam là các công trình giao thông khoan đào xuyên qua địa hình đồi núi hiểm trở, kết hợp cầu, đường và hệ thống kỹ thuật hiện đại, nhằm rút ngắn quãng đường, giảm thời gian di chuyển và loại bỏ các điểm đen an toàn giao thông, qua đó tái cấu trúc kết nối vùng và tạo không gian phát triển kinh tế – xã hội mới cho các khu vực miền núi, biên giới. Hầm xuyên núi không còn là “kỳ tích” hiếm hoi, mà đang trở thành công cụ quy hoạch chiến lược để phá thế cô lập của nhiều địa phương.
Điểm nhấn mới nhất là hai hầm xuyên núi trên tuyến đường sắt Bắc – Nam tại khu vực đèo Khe Nét, nơi các đoàn tàu đã chính thức lưu thông qua hầm với tốc độ khai thác tối đa 60 km/h. Đây không chỉ là một dự án kỹ thuật, mà là lời khẳng định rằng nếu muốn phát triển vùng núi, Việt Nam phải đi thẳng vào công nghệ hầm, thay vì chấp nhận những con đèo quanh co, nguy hiểm kéo dài hàng chục năm.
Khe Nét: Hai hầm gần 1 km, hơn 2.000 tỷ đồng và cú “bẻ lái” cho đường sắt
Đèo Khe Nét từng là một trong những điểm nghẽn hiểm trở nhất trên tuyến đường sắt Bắc – Nam, nằm ở độ cao trên 700 m so với mực nước biển và nổi tiếng với đoạn đèo dài, nhiều khúc cua. Việc hoàn thành hai hầm xuyên núi – hầm số 1 dài 580 m và hầm số 2 dài 355 m, tổng cộng khoảng 935 m – cùng cây cầu đường sắt dài 561 m ở giữa đã tạo nên một tổ hợp cầu – hầm liên hoàn hiếm thấy trên mạng lưới đường sắt quốc gia.
Dự án cải tạo đường sắt khu vực đèo Khe Nét được khởi công từ tháng 3/2024 với tổng mức đầu tư hơn 2.000 tỷ đồng. Đây là khoản đầu tư xứng đáng, bởi thời gian tàu khách đi qua khu gian đã giảm từ 18 phút xuống còn khoảng 12–14 phút, còn tàu hàng từ 25 phút xuống 15–18 phút. Câu chuyện quan trọng hơn là ý nghĩa an toàn: thay vì men theo sườn núi với 43 khúc cua, đoàn tàu nay đi thẳng trong hầm, giảm nguy cơ tai nạn và gián đoạn do sạt lở.
Hầm Hải Vân: Bài học về siêu hầm và sức bật kinh tế từ thời gian rút ngắn
Muốn hiểu tương lai của hầm xuyên núi Việt Nam, phải nhìn lại bài học hầm Hải Vân – hầm đường bộ xuyên núi dài nhất cả nước và cũng là một trong những hầm dài nhất Đông Nam Á. Công trình này được xây dựng để khắc phục tuyến đèo Hải Vân dốc, hẹp, nhiều cua gấp và thường xuyên đối mặt nguy cơ sạt lở đá vào mùa mưa. Trước khi có hầm, xe cộ mất hơn một giờ để vượt đoạn đèo dài khoảng 20 km; sau khi hầm đi vào hoạt động, thời gian giảm xuống khoảng 10–15 phút, tùy điều kiện lưu thông.
Theo tài liệu dự án, riêng một gói thầu phía bắc đã phải đào khoảng 551.234 m³ đá và đổ hơn 41.300 m³ bê tông lót vỏ hầm, cùng hàng chục nghìn mét vuông bê tông phun và màng chống thấm. Con số vật liệu khổng lồ này cho thấy hầm xuyên núi không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà còn là quyết định chính trị: chấp nhận chi phí lớn để đổi lấy thời gian, an toàn và một trục giao thông Bắc – Nam thông suốt hơn.
Công nghệ robot đào hầm tại Đại Huệ: Bước nhảy mới cho cao tốc và hành lang Đông – Tây
Nếu Khe Nét là minh chứng cho việc dám làm, thì hầm Đại Huệ trên cao tốc Vinh – Thanh Thủy cho thấy Việt Nam đang dám làm bằng công nghệ mới. Tại đây, robot đào hầm đang khoan phá từng lớp đất đá bên trong cửa hầm trái, mở những mét hầm đầu tiên xuyên qua núi Đại Huệ. Hình ảnh robot và máy móc chuyên dụng hoạt động liên tục dưới chân núi cho thấy công nghệ robot đào hầm không còn là khái niệm xa lạ, mà đã bước vào công trường cụ thể.
Theo thiết kế, hầm Đại Huệ gồm hai ống hầm độc lập, mỗi ống dài gần 500 m, rộng gần 15 m, phục vụ ba làn xe, được xem là hạng mục kỹ thuật phức tạp nhất của gói thầu XL01 trên tuyến cao tốc này. Nhà thầu đang huy động hơn 400 nhân sự, 117 máy móc, thiết bị, tổ chức 15 mũi thi công để đẩy nhanh tiến độ. Theo kế hoạch, hầm Đại Huệ phấn đấu đào thông vào tháng 4/2027 và hoàn thành vào tháng 3/2028. Đây là mốc thời gian tham vọng, nhưng nếu đạt được, nó sẽ là minh chứng rõ ràng nhất cho năng lực làm chủ công nghệ hầm hiện đại.
Từ hầm Đại Huệ đến hành lang Hà Nội – Viêng Chăn: Hầm không chỉ rút ngắn đường mà còn mở rộng không gian phát triển
Cao tốc Vinh – Thanh Thủy dài gần 60 km, đi qua 9 xã của Nghệ An, có tổng mức đầu tư 23.940 tỷ đồng và là một hợp phần quan trọng trong tuyến cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn. Tuyến này giữ vai trò hoàn thiện hành lang kinh tế Đông – Tây khu vực Bắc Trung Bộ, kết nối hệ thống cao tốc Bắc – Nam với các tuyến giao thương quốc tế sang Lào và Đông Bắc Thái Lan. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc được kỳ vọng rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, hành khách giữa Nghệ An và Trung Lào, tạo thuận lợi cho thương mại và mở rộng không gian phát triển kinh tế khu vực biên giới.
Lễ khởi công dự án diễn ra ngày 18/5/2026, với mục tiêu hoàn thành, đưa vào khai thác vào năm 2029. Trong bức tranh đó, hầm Đại Huệ không chỉ là một hạng mục kỹ thuật mà là “nút mở” chiến lược: nếu không xuyên được núi, hành lang cao tốc sẽ bị bẻ gãy bởi địa hình. Hầm xuyên núi Việt Nam, vì thế, đang chuyển vai từ công trình đơn lẻ sang công cụ quy hoạch vùng. Câu hỏi không còn là có nên làm hầm hay không, mà là làm hầm ở đâu, bằng công nghệ nào và với tầm nhìn kết nối nào để mỗi mét hầm đào ra đều mang lại giá trị kinh tế – xã hội tối đa.
