Đề xuất chỉ thi Toán, Ngữ văn: bước ngoặt hay bước hụt?
Đề xuất rút kỳ thi lớp 10 công lập từ 3 môn xuống chỉ còn hai môn thi Toán Văn là một thay đổi lớn trong tuyển sinh phổ thông, hứa hẹn giảm gánh nặng thi cử nhưng đồng thời làm dấy lên lo ngại học lệch, giảm động lực học các môn khác và tạo khoảng cách mới giữa mục tiêu giáo dục phổ thông toàn diện với thực tế luyện thi nặng nề. Theo dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông mà Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến, nếu địa phương tổ chức thi tuyển vào THPT không chuyên thì chỉ thi Toán và Ngữ văn, thời gian làm bài Ngữ văn 120 phút, Toán từ 90 đến 120 phút, nội dung trong chương trình THCS. Hiện nay, kỳ thi lớp 10 gồm 3 bài: Toán, Ngữ văn và một môn thứ ba do sở GD&ĐT lựa chọn, thường là Ngoại ngữ. Việc bỏ môn thứ ba không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là lựa chọn triết lý đánh giá năng lực ở cuối bậc THCS.
Phụ huynh: giữa nhẹ áp lực và nỗi lo mất lợi thế
Ở góc phụ huynh, đề xuất này phơi bày rõ hai tâm thế trái ngược. Một nhóm xem việc bớt một môn thi là cơ hội giảm căng thẳng cho con và giảm chi phí học thêm. Nhiều gia đình đánh giá kỳ thi lớp 10 vốn gây áp lực lớn, nên chỉ còn hai môn sẽ giúp học sinh có thêm thời gian nghỉ ngơi, tham gia hoạt động, phát triển kỹ năng thay vì chỉ vùi đầu vào luyện thi. Một phụ huynh tại Hưng Yên cho biết nếu không phải ôn tiếng Anh để thi, gia đình có thể cắt bớt lớp học thêm, con tập trung hơn cho Toán, Ngữ văn. Ngược lại, những phụ huynh đã đầu tư lâu dài cho ba môn, đặc biệt là tiếng Anh, lo con mất lợi thế cạnh tranh trong kỳ thi lớp 10 khi môn mạnh nhất không còn tính điểm. Họ cũng lo các môn không thi sẽ bị xem nhẹ, làm méo mục tiêu giáo dục phổ thông toàn diện.
Học sinh: người mừng nhẹ gánh, người hụt hẫng vì thay luật giữa đường
Với học sinh lớp 9, thay đổi phương án môn thi giống như đổi luật chơi khi cuộc đua đã khởi động. Không ít bạn thừa nhận nếu kỳ thi lớp 10 chỉ còn hai môn thi Toán Văn thì áp lực ôn luyện trước mắt sẽ giảm, đặc biệt với những bạn vốn yếu hoặc sợ môn thứ ba. Nhưng những học sinh có thế mạnh Ngoại ngữ lại tiếc nuối khi ưu thế điểm số có thể biến mất. Có em chia sẻ đã học thêm tiếng Anh từ hè để bù điểm cho Toán, Văn, giờ buộc phải cân nhắc dừng ôn Ngoại ngữ, dồn toàn lực cho hai môn thi vì nhắm tới trường tốp đầu. Một số học sinh khác lại cho rằng có môn thi cụ thể chính là “đích đến” giúp duy trì động lực học; nếu môn không thi, các bạn dễ buông, tạo khoảng trống kiến thức ở những mảng rất cần cho công việc tương lai. Dù quan điểm khác nhau, điểm chung là các em đều sợ bị động nếu thay đổi áp dụng quá đột ngột.
Nhà trường và chuyên gia: giảm môn thi không đồng nghĩa giảm áp lực
Trong mắt nhiều nhà giáo, câu hỏi cốt lõi của kỳ thi lớp 10 không phải là thi 2 hay 3 môn, mà là thi để làm gì và cạnh tranh ra sao. Có ý kiến cho rằng áp lực lớn nhất đến từ khoảng cách giữa số chỗ học THPT công lập và số học sinh muốn vào, chứ không nằm ở số môn thi. Nếu chỉ còn môn thi Toán Văn, nhu cầu học thêm có thể không giảm mà chỉ dồn mạnh sang hai môn này, khiến học sinh học lệch hơn trước. Mặt khác, trong bối cảnh khoa học, công nghệ, AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, robot và chuyển đổi số được coi là động lực chiến lược phát triển đất nước, nguồn nhân lực tương lai phải được nuôi dưỡng ngay từ THCS. Nếu kỳ thi cuối cấp chỉ chú trọng Toán, Ngữ văn, tín hiệu gửi tới học sinh sẽ lệch với thông điệp khuyến khích đam mê khoa học. Vì vậy, một số chuyên gia đề xuất phương án 3 bài: Toán, Ngữ văn và một bài đánh giá nền tảng tổng hợp ở mức độ hợp lý, nhưng phải tránh biến bài thứ ba thành “bài thi nhiều môn” kéo học thêm diện rộng.
Nguy cơ học lệch và bài toán quản lý môn không thi
Điểm yếu dễ nhìn thấy nhất của phương án chỉ còn hai môn thi Toán Văn là rủi ro các môn không thi bị xem như “phụ”. Khi cơ hội tuyển sinh phụ thuộc gần như hoàn toàn vào hai môn, cả học sinh lẫn phụ huynh có xu hướng dồn thời gian, tiền bạc vào luyện hai môn đó, trong khi giảm đầu tư cho ngoại ngữ, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, tin học. Điều này mâu thuẫn với mục tiêu giáo dục phổ thông mới, vốn nhấn mạnh năng lực toàn diện và coi tiếng Anh là ứng viên ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường. Nhà chuyên môn cảnh báo nếu áp dụng phương án hai môn, ngành giáo dục buộc phải tăng cường quản lý, kiểm tra, giám sát để bảo đảm các môn không thi vẫn dạy – học đúng chương trình, không bị “rút ruột” giờ cho luyện đề. Bên cạnh đó, nhiều ý kiến nhấn mạnh phương án tuyển sinh cần được công bố sớm để trường chủ động sắp xếp dạy học lớp 9 và học sinh không phải thay đổi kế hoạch vào phút chót. Dự thảo hiện vẫn trong giai đoạn lấy ý kiến và có thể tiếp tục điều chỉnh, nên học sinh lớp 9 chưa nên vội vàng bỏ hẳn kế hoạch học các môn khác chỉ vì tin vào một kịch bản chưa chính thức.
