Tăng tốc kết nối đường sắt Việt Quảng: Bước ngoặt cho thương mại song phương
Sáng kiến tăng tốc kết nối đường sắt Việt Quảng là nỗ lực chính trị và kinh tế nhằm biến tuyến biên giới Việt Nam – Quảng Tây thành trục logistics hiện đại, giúp hàng hóa Việt Nam đi thẳng, nhanh và ổn định vào thị trường Trung Quốc, đồng thời trung chuyển hiệu quả sang các nước thứ ba, qua đó nâng vị thế cạnh tranh của cả hai bên trong mạng lưới hạ tầng giao thông Đông Nam Á. Ngày 16/9, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã gặp Bí thư Khu ủy Quảng Tây Trần Cương tại Nam Ninh trong khuôn khổ CAEXPO và CABIS, đặt vấn đề chuyển quan hệ từ giao thương biên mậu sang liên kết kinh tế sâu rộng giữa các địa phương hai bên. Đây không phải là một cuộc trao đổi xã giao, mà là tín hiệu rõ ràng: Việt Nam muốn biến biên giới với Quảng Tây thành đường trục kết nối chuỗi cung ứng khu vực, thay vì chỉ là “cửa ngõ” cho hoạt động xuất – nhập khẩu giản đơn.
Từ giao thương biên giới sang liên kết kinh tế: Vì sao phải thay đổi mô hình?
Phó thủ tướng Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu “chuyển từ giao thương đơn thuần sang liên kết kinh tế sâu rộng”, đưa Quảng Tây và các địa phương Việt Nam thoát khỏi quỹ đạo thương mại biên mậu, dễ tổn thương trước biến động chính sách và nhu cầu. Liên kết kinh tế sâu rộng đồng nghĩa hàng hóa Việt không chỉ được tạo thuận lợi nhập khẩu vào Trung Quốc và đi nước thứ ba qua Quảng Tây, mà còn gắn với chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng, đầu tư chất lượng cao từ doanh nghiệp Quảng Tây vào Việt Nam. Cách tiếp cận này nếu thực thi nghiêm túc sẽ giúp thương mại Việt Nam Trung Quốc bớt phụ thuộc vào mùa vụ nông sản và các điểm nghẽn tại cửa khẩu, thay bằng các hợp đồng dài hạn, nhà máy chế biến, trung tâm logistics. Tuy nhiên, để bước nhảy này không chỉ nằm trên văn bản, cả hai bên phải dám ưu tiên cải cách thể chế, minh bạch quy trình và chia sẻ lợi ích giữa địa phương biên giới chứ không chỉ giữa trung ương.
Cửa khẩu thông minh và đường biển: Không số hóa thì sẽ tụt lại sau
Điểm nhấn quan trọng trong cuộc làm việc là yêu cầu sớm vận hành mô hình cửa khẩu thông minh, triển khai khu hợp tác kinh tế qua biên giới, đồng thời hoàn thiện và mở thêm các cặp cửa khẩu đã thống nhất. Nếu Việt Nam và Quảng Tây không sớm số hóa quy trình thông quan, áp dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong quản lý luồng hàng, thì hành lang thương mại này khó cạnh tranh với những tuyến khác trong khu vực. Theo nội dung trao đổi, hai bên còn muốn thúc đẩy kết nối vận tải biển, đường thủy song song với đường bộ và đường sắt, để tạo một mạng lưới đa phương thức giúp giảm chi phí logistics giữa hai nền kinh tế. Vấn đề không nằm ở ý tưởng – mọi khái niệm cửa khẩu thông minh hay cảng hiện đại đều đã quen thuộc – mà ở chỗ Việt Nam có chịu bỏ tư duy “giải quyết từng xe hàng” để chuyển sang quản trị toàn bộ dòng chảy thương mại bằng dữ liệu và tiêu chuẩn chung với Quảng Tây hay không.
Kết nối đường sắt Việt Quảng trong bức tranh hạ tầng giao thông Đông Nam Á
Tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lạng Sơn – Hà Nội và Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng kết nối với Quảng Tây được kỳ vọng tăng năng lực vận chuyển hàng hóa và giảm chi phí logistics giữa Việt Nam và Trung Quốc. Đằng sau kỳ vọng này là tham vọng tái định vị vị trí của các hành lang qua miền Bắc trên bản đồ hạ tầng giao thông Đông Nam Á: nếu đường sắt, đường bộ và đường biển được kết nối nhịp nhàng, hàng Việt có thể đi thẳng từ sản xuất nội địa ra cảng biển, lên tàu hoặc sang Quảng Tây rồi vào sâu nội địa Trung Quốc và hơn nữa. Bí thư Trần Cương khẳng định Quảng Tây sẵn sàng phối hợp đẩy nhanh kết nối đường sắt, đường bộ và hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu để tăng cường thông quan, kết nối chuỗi cung ứng và sản xuất. Câu hỏi đặt ra cho Việt Nam là: chúng ta có đủ quyết đoán để ưu tiên đầu tư và giải phóng mặt bằng cho các tuyến này, hay sẽ tiếp tục để cơ hội trôi qua như từng xảy ra với nhiều dự án kết nối khu vực?
Từ nhận thức chung cấp cao đến hành động: Cơ hội và ràng buộc
Cuộc gặp tại CAEXPO và CABIS diễn ra trong bối cảnh hai bên đang tập trung triển khai các nhận thức chung quan trọng giữa lãnh đạo cấp cao hai nước, trong đó có “5 kết nối chiến lược” về chính trị, kinh tế – thương mại, hạ tầng – logistics, khoa học công nghệ và lòng dân. Phó thủ tướng đề nghị Quảng Tây tiếp tục tạo thuận lợi cho thương mại nông, thủy sản, đầu tư chất lượng cao, mở rộng hợp tác khoa học công nghệ, AI và chuyển đổi số trong giáo dục, y tế, giao thông, nông nghiệp, đồng thời vận hành hiệu quả khu cảnh quan du lịch thác Bản Giốc – Đức Thiên và quản lý tốt biên giới trên đất liền. Bí thư Trần Cương nhất trí với các đề xuất này và khẳng định Quảng Tây coi trọng ưu tiên phát triển quan hệ hữu nghị, thực chất với các bộ, ngành, địa phương Việt Nam, sẵn sàng phối hợp triển khai nhận thức chung cấp cao. Nếu các cam kết này được biến thành mốc tiến độ cụ thể, gắn với trách nhiệm rõ ràng, hành lang Việt Nam – Quảng Tây có thể trở thành hình mẫu cho cách Việt Nam sử dụng biên giới để mở rộng không gian phát triển, thay vì chỉ coi đó là đường ranh cần quản lý.
