Chỉ thị năm học 2026-2027: Bước ngoặt từ “bệnh thành tích” sang giáo dục thực chất
Chỉ thị năm học 2026-2027 là văn bản do Thủ tướng ban hành nhằm định hướng lại toàn bộ hoạt động dạy học và đánh giá học sinh, chuyển từ việc chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp sang bảo đảm chất lượng giáo dục, giảm áp lực thi cử và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong nhà trường, qua đó xây dựng môi trường giáo dục trung thực, nhân văn và an toàn cho học sinh, giáo viên và phụ huynh. Ý nghĩa lớn nhất của Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 nằm ở chỗ nó chạm thẳng vào “gốc rễ” của hệ thống – tư duy quản lý và cách đánh giá học sinh. Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”, đặt trọng tâm vào nhiệm vụ trọng tâm và kết quả thực chất thay vì các con số đẹp trên báo cáo. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà là lời tuyên bố: thời kỳ coi thành tích là thước đo duy nhất đã kết thúc, đã đến lúc trả lại cho trường học chức năng phát triển con người, không phải sản xuất bảng vàng.
Vì sao phải giảm áp lực thi cử và “bệnh thành tích” ngay lúc này?
Chỉ thị năm học 2026-2027 ra đời không phải trong khoảng trống, mà trên nền thực trạng nhiều bất cập kéo dài của giáo dục phổ thông. Ngành giáo dục đã có bước tiến trong hoàn thiện thể chế, chính sách và chuyển đổi số, nhưng vẫn đối mặt tình trạng thiếu trường, thiếu lớp, thiếu thiết bị dạy học, thừa – thiếu giáo viên cục bộ, bạo lực học đường phức tạp và thi tốt nghiệp trung học phổ thông chưa nghiêm ở một số địa phương. Trong bối cảnh phải thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục, việc duy trì chạy theo tỷ lệ đỗ, tỷ lệ lên lớp không chỉ làm sai lệch mục tiêu chất lượng giáo dục mà còn tạo áp lực bệnh lý lên học sinh, giáo viên và phụ huynh. Câu yêu cầu rất rõ: “có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá; không chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học”. Khi thi cử trở thành nỗi sợ chứ không phải cơ hội học hỏi, cải cách là điều bắt buộc chứ không phải lựa chọn.
Đổi mới đánh giá học sinh: từ điểm số sang năng lực thực chất
Điểm nhấn sâu nhất của Chỉ thị là yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá học sinh, xem đây là nhiệm vụ trọng tâm để nâng chất lượng giáo dục. Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo phải bảo đảm kiểm tra, đánh giá “thực chất, hiệu quả; giảm áp lực thi cử; chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương trường học; tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi”. Cách nói “không chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp” là lời nhắc thẳng thắn rằng bảng điểm không thể tiếp tục là tấm áo đẹp che lấp lỗ hổng năng lực. Quan trọng hơn, Chỉ thị yêu cầu “bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học”, thay vì chỉ đếm số câu đúng trong đề thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao nhiệm vụ đổi mới quy trình thanh tra, kiểm tra, giảm áp lực thi cử, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết, qua đó giảm sức ép cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh. Nếu thực hiện nghiêm, hệ thống đánh giá học sinh sẽ chuyển từ “thi cho đủ” sang “đánh giá để học sinh tiến bộ”, một thay đổi có thể định hình lại cả phương pháp dạy học trên lớp.
Siết kỷ luật, xây văn hóa trung thực để nâng chất lượng giáo dục phổ thông
Giảm áp lực thi cử mà buông lỏng kỷ luật sẽ chỉ tạo ra khoảng trống mới, vì thế Chỉ thị năm học 2026-2027 đặt song song hai yêu cầu: siết kỷ cương và nuôi dưỡng văn hóa trung thực. Thủ tướng yêu cầu tăng cường kỷ cương, nâng cao trách nhiệm thực thi nhiệm vụ, xây dựng “văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất”, cùng với các giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá. Trên mặt trận thi cử, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi, đặc biệt Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, xử lý nghiêm sai phạm. Các địa phương phải rà soát để giảm bớt cuộc thi không cần thiết, đồng thời chấn chỉnh kỷ luật, trật tự trường học, ngăn chặn bạo lực học đường, tệ nạn xã hội và rủi ro trực tuyến. Nâng chất lượng giáo dục phổ thông giờ không còn là chuyện thêm tiết học hay thêm bài tập, mà là xây một môi trường an toàn, nhân văn, nơi học sinh được bảo vệ khỏi áp lực và gian dối để tập trung học tập và phát triển năng lực.
Những thay đổi chạm thẳng vào lớp học và bài giảng
Điểm mạnh của Chỉ thị năm học 2026-2027 là không dừng ở khẩu hiệu mà đi vào các thay đổi cụ thể tác động trực tiếp đến phương pháp dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao nhiệm vụ triển khai phổ cập mầm non cho trẻ 3–5 tuổi, thực hiện giáo dục bắt buộc trung học cơ sở và thí điểm chương trình giáo dục mầm non mới, qua đó định hình lại nền tảng cho cả hệ thống. Cùng với đó là yêu cầu tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, tăng cường giáo dục STEM/STEAM, kỹ năng số, thể chất, nghệ thuật và hướng nghiệp – những yếu tố gắn trực tiếp với việc hình thành phẩm chất, năng lực thay vì luyện thi thuần túy. Trên bình diện tài liệu, Bộ phải bảo đảm triển khai thống nhất bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông, đủ sách trước ngày 15/8/2026, tránh cảnh học sinh thiếu sách ngay từ đầu năm. Đối với nhà trường, điều này đồng nghĩa với việc thiết kế lại kế hoạch dạy học, cân đối giữa kiến thức nền tảng và hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng. Khi đánh giá học sinh được yêu cầu phản ánh đúng năng lực, thầy cô buộc phải thay đổi cách soạn bài, cách tổ chức kiểm tra, giảm “thi cho điểm” và tăng “đánh giá vì sự tiến bộ”.
