Artemis II: Bước nhảy lớn, nhưng hệ thống sự sống vẫn là gót chân Achilles
Những thách thức kỹ thuật Mặt Trăng trong chương trình Artemis II là tổng hòa của các vấn đề thiết kế, vận hành và độ tin cậy hệ thống, thể hiện qua việc tàu đạt mốc quỹ đạo nhưng lại gặp trục trặc nghiêm trọng ở các hạng mục hỗ trợ sự sống, đặc biệt là hệ thống vệ sinh không gian dành cho phi hành đoàn. Mỹ đã tiến thêm một bước trong chiến dịch trở lại Mặt Trăng với vụ phóng Artemis II, đưa người tiếp cận quỹ đạo và vùng tối của vệ tinh này. Khoảng 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội), tên lửa SLS rời bệ phóng 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida. Nhưng phía sau khoảnh khắc ngoạn mục ấy là một thực tế khó chịu: chương trình chưa chứng minh được khả năng duy trì sự sống ổn định trong môi trường không gian sâu suốt 10 ngày liên tục như mục tiêu đặt ra.
Hệ thống vệ sinh không gian: Khi “chi tiết nhỏ” trở thành rủi ro lớn
Dù hành trình quanh Mặt Trăng đạt nhiều cột mốc kỹ thuật, các phi hành gia đang đối mặt với sự cố nghiêm trọng từ hệ thống vệ sinh trên tàu Orion. Đây là ví dụ điển hình cho cách một chi tiết bị coi là phụ lại trở thành nút thắt an toàn của cả sứ mệnh. Hệ thống Quản lý Chất thải Phổ quát – vốn được thiết kế như một nâng cấp lớn – gặp lỗi ngay trong ngày đầu: quạt hút bị kẹt, khiến việc đi vệ sinh nặng trở nên gần như bất khả thi trong môi trường không trọng lực. Sau nỗ lực sửa chữa của phi hành gia Christina Koch dưới sự hướng dẫn từ mặt đất, phi hành đoàn tiếp tục báo cáo mùi khét từ khu vực này, làm dấy lên lo ngại về an toàn điện. “Dù hệ thống đẩy hoạt động ổn định, một hệ thống vệ sinh không gian thiếu tin cậy vẫn đủ sức phá vỡ tiêu chuẩn an toàn cho sứ mệnh có người lái.”
Orion spacecraft hỏng: Bài học từ một đường ống nước tiểu bị tắc
Artemis II mission làm rõ một thực tế: Orion spacecraft hỏng không phải vì động cơ hay cấu trúc, mà vì những hệ thống “hậu trường” giữ cho phi hành gia sống được. Vấn đề nan giải nhất hiện nay là hệ thống xả nước tiểu ra ngoài không gian bị tắc nghẽn. Thiết kế dựa trên việc đẩy nước tiểu qua vòi xả ra môi trường chân không, nhưng hiệu suất của bộ phận này suy giảm nghiêm trọng. Ban đầu, các kỹ sư nghi băng đá hình thành ở đầu vòi xả do nhiệt độ cực lạnh, song phân tích mới cho thấy phản ứng hóa học từ chất bảo quản nước thải tạo ra mảnh vụn rắn, gây tắc bộ lọc. NASA đã thử “nướng” tàu bằng cách xoay Orion về hướng Mặt Trời để dùng nhiệt làm tan băng, nhưng kết quả chưa đạt kỳ vọng. Trong lúc chờ giải pháp, phi hành đoàn buộc phải dùng túi dự phòng CCU – một bước lùi rõ ràng về tiện nghi, vệ sinh và tâm lý.
Bài toán kỹ thuật Mặt Trăng: Từ nhà vệ sinh đến chiến lược cạnh tranh
Artemis II không diễn ra trong khoảng trống chính trị. Những năm 1960, Mỹ chạy đua với Liên Xô để giành chiến thắng trong cuộc đua tiếp cận Mặt Trăng; hiện tại, đối thủ là Trung Quốc, với mục tiêu đưa phi hành gia lên vệ tinh của Trái Đất vào năm 2030. Artemis II là một phần trong kế hoạch dài hơi của NASA, được thúc đẩy từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Đây là chuyến bay thử nghiệm có người lái nhằm kiểm tra mọi hệ thống hỗ trợ sự sống trước khi con người chính thức đổ bộ xuống Mặt Trăng ở sứ mệnh Artemis III. Nếu các trục trặc như hệ thống vệ sinh không gian không được giải quyết triệt để, mọi kế hoạch tiếp theo – từ chiến dịch trên quỹ đạo Trái Đất dự kiến năm 2027 đến Artemis IV và V với mục tiêu hạ cánh vào năm 2028 – đều chỉ là lịch trình trên giấy.
Không có “chi tiết nhỏ” trong hành trình đưa người quay lại Mặt Trăng
Điểm quan trọng nhất mà Artemis II mission phơi bày là: trong một hệ thống phức tạp như chương trình Mặt Trăng, không tồn tại “chi tiết nhỏ”. Từ quạt hút nhà vệ sinh, đường ống xả nước tiểu đến xử lý phản ứng hóa học trong chất thải – tất cả đều là một phần của kiến trúc an toàn tổng thể. Chuyến bay hiện tại dự kiến kết thúc khi tàu Orion đáp xuống Thái Bình Dương, nhưng những câu hỏi kỹ thuật thì còn lâu mới khép lại. “Nếu một hệ thống cơ bản như nhà vệ sinh còn không thể hoạt động ổn định suốt 10 ngày, thì chúng ta chưa sẵn sàng cho những sứ mệnh dài hơn quanh Mặt Trăng.” Trước khi nghĩ đến cờ, dấu chân hay các mốc lịch sử mới, NASA buộc phải giải quyết dứt điểm những lỗi rất đời thường này – vì chúng chính là điều giữ cho phi hành gia sống sót đủ lâu để viết nên lịch sử.
