Miễn phí sách giáo khoa: Bước ngoặt thật sự nếu phụ huynh không thụ động
Chính sách miễn phí sách giáo khoa là việc Nhà nước hỗ trợ toàn bộ chi phí sử dụng sách giáo khoa cho nhóm học sinh thuộc diện ưu tiên, thông qua hình thức cho mượn, trả để tái sử dụng nhiều năm, kết hợp cùng một số khoản hỗ trợ đầu năm học khác nhằm giảm gánh nặng tài chính cho gia đình và tăng khả năng tiếp cận giáo dục cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Điểm đáng nói trong chính sách giáo dục mới này không chỉ là việc miễn phí sách giáo khoa, mà là cách hai địa phương Nghệ An và Đồng Tháp đang chọn lộ trình riêng để biến cam kết thành hiện thực. Ở Nghệ An, mọi thứ đã đi vào con số cụ thể: trên 200.000 học sinh được hỗ trợ, hơn 80 tỷ đồng dự kiến chi cho năm học 2026-2027. Trong khi đó, Đồng Tháp lại đang ở giai đoạn thiết kế công thức: rà soát nhu cầu, xây dựng dự toán, tính toán khả năng ngân sách. Đây là cơ hội lớn cho phụ huynh, nhưng chỉ phát huy ý nghĩa nếu mỗi gia đình chủ động nắm thông tin và chuẩn bị hồ sơ đúng, đủ, kịp thời.
Nghệ An: Hơn 200.000 học sinh được hỗ trợ – mạnh tay nhưng không dễ
Nghệ An đang là một trong những điểm sáng về hỗ trợ học sinh khi chuyển sang sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa cho tất cả các môn từ năm học 2026-2027. Sở Giáo dục và Đào tạo đã rà soát nhu cầu ở hơn 1.000 cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên, chuẩn bị triển khai miễn phí sách giáo khoa theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Kết quả: 208.624 trên tổng số 717.236 học sinh thuộc diện ưu tiên sẽ được mượn sách giáo khoa miễn phí theo hình thức mượn – trả để dùng lại nhiều lần.
Danh sách thụ hưởng tập trung nhiều ở các xã miền núi, nơi Quỳ Hợp, Tam Hợp, Tam Thái, Mường Xén có tới hàng nghìn học sinh diện ưu tiên. Ở đồng bằng, Nam Đàn, Quỳnh Thắng, Quỳnh Lưu cũng ghi nhận số lượng lớn. Đáng chú ý, tỉnh chỉ còn 5.047 trong số 8.768 bộ sách cũ đủ điều kiện tái sử dụng, nên dự kiến cần hơn 80 tỷ đồng để mua sách mới cho năm học 2026-2027. "Dự kiến, hơn 200.000 học sinh Nghệ An sẽ được ưu tiên sử dụng sách giáo khoa miễn phí trong năm học mới". Đây là bước đi mạnh tay về ngân sách, nhưng đòi hỏi kỷ luật sử dụng sách rất cao từ phía nhà trường và phụ huynh để tránh lãng phí.
Về tiến độ, ngành giáo dục địa phương đã phân công ba đơn vị cung ứng sách và chủ động đề nghị Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ưu tiên in, cấp sách cho Nghệ An, với mục tiêu hoàn thành cấp phát trước ngày 20/8 để học sinh có đủ sách trước khai giảng. Điều này cho thấy quyết tâm bảo vệ quyền học tập cho nhóm yếu thế, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phụ huynh phải phối hợp tốt: giữ gìn sách, trả đúng hạn, nhắc con tránh làm hư hỏng tài sản công – nếu không, chính sách miễn phí sách giáo khoa dễ biến thành gánh nặng bổ sung cho ngân sách các năm sau.
Đồng Tháp: Thận trọng tính toán ngân sách, mở rộng sang hỗ trợ bữa ăn trưa
Khác với Nghệ An, Đồng Tháp đang ở bước xây dựng nền tảng cho chính sách miễn phí sách giáo khoa. UBND tỉnh đã ban hành văn bản yêu cầu các sở, ngành và chính quyền địa phương triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông cùng các khoản hỗ trợ đầu năm cho học sinh trên địa bàn, chuẩn bị cho năm học 2026-2027. Sở Giáo dục và Đào tạo được giao phối hợp Sở Tài chính tham mưu phương án chi tiết về thời gian, nhu cầu sử dụng và dự toán kinh phí, trình UBND tỉnh trước ngày 18/9/2026.
Ngay ở cấp cơ sở, các trường và UBND xã được yêu cầu rà soát chính xác số lượng học sinh và nhu cầu sách giáo khoa để lập dự toán, kế hoạch mua sắm, tiếp nhận, điều chuyển sách cũ nhằm tiết kiệm ngân sách. Song song miễn phí sách giáo khoa, tỉnh còn triển khai hỗ trợ bữa ăn trưa cho học sinh tiểu học và THCS tại bốn xã biên giới Thường Phước, Tân Hồng, Tân Hộ Cơ và Tân Thành theo Nghị định 339/2025/NĐ-CP. Đây là điểm mở rộng đáng chú ý: miễn phí sách giảm chi tiền mua sách, bữa ăn trưa hỗ trợ thêm chi phí sinh hoạt, giúp phụ huynh vùng khó khăn có thêm lý do và khả năng cho con đến trường đều đặn.
Sở Tài chính được giao căn cứ khả năng cân đối ngân sách để tham mưu bố trí nguồn vốn cho cả miễn phí sách giáo khoa và các khoản hỗ trợ khác. UBND tỉnh yêu cầu các xã, phường công khai, minh bạch mọi chính sách, tăng cường giám sát và "tuyệt đối không để học sinh nào vì hoàn cảnh khó khăn mà thiếu sách giáo khoa hoặc không được đến trường". Cách tiếp cận thận trọng nhưng toàn diện này cho thấy Đồng Tháp không chạy theo con số ấn tượng, mà hướng tới bảo đảm thực thi bền vững – điều lâu dài có lợi cho phụ huynh và học sinh.
Phụ huynh cần chủ động: Hiểu rõ quyền lợi, đồng hành với nhà trường
Dù ở Nghệ An hay Đồng Tháp, phụ huynh không nên coi miễn phí sách giáo khoa như một món quà “tự động”, mà là một quyền lợi gắn liền với nghĩa vụ. Về phía Nhà nước, chính sách đã khá rõ: ở Nghệ An, nhóm ưu tiên gồm con thương binh, liệt sĩ, trẻ mồ côi không nơi nương tựa, học sinh thuộc hộ nghèo – cận nghèo, học sinh khuyết tật, học sinh vùng đặc biệt khó khăn, học sinh các trường dân tộc nội trú, trường nội trú liên cấp và một số trường hợp đặc biệt khác được mượn sách giáo khoa miễn phí. Ở Đồng Tháp, chính sách miễn phí sách kết hợp hỗ trợ đầu năm và bữa ăn trưa cho học sinh vùng biên.
Điều phụ huynh cần làm là theo sát thông báo từ nhà trường và chính quyền địa phương, chuẩn bị sẵn các giấy tờ chứng minh thuộc diện ưu tiên theo quy định của từng nơi, và tuân thủ quy trình đăng ký hỗ trợ khi được phổ biến. Về phía con trẻ, cha mẹ nên giải thích rõ đây là sách chung, mượn dùng rồi trả, để các em có ý thức giữ gìn. Chỉ khi phụ huynh chủ động, học sinh trân trọng, nhà trường quản lý chặt chẽ, chính sách giáo dục mới này – từ miễn phí sách giáo khoa đến các khoản hỗ trợ đầu năm học – mới phát huy đúng tinh thần: giảm gánh nặng chi tiêu mà vẫn nâng chất lượng học tập.
