NEXUS đặt trọng tâm vào năng lực nghiên cứu chung
Chương trình NEXUS là khuôn khổ hợp tác Việt Nam – Nhật Bản tài trợ các nhóm nghiên cứu chung, nhằm phát triển công nghệ chiến lược và tăng cường năng lực khoa học của hai nước. Trong giai đoạn 2025–2026, chương trình chọn 11 nhiệm vụ nghiên cứu bán dẫn với tổng nguồn lực gần 500 tỷ đồng. Đây là khoản đầu tư đáng chú ý không chỉ vì quy mô, mà còn vì cách hai bên cùng chọn hướng nghiên cứu và chia sẻ trách nhiệm tài trợ. Ngày 9/11/2026, tại Tokyo, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản trao văn kiện tài trợ cho các dự án trong khuôn khổ diễn đàn hợp tác kinh tế, khoa học và công nghệ song phương. Các nhóm nghiên cứu gồm 22 nhà khoa học Việt Nam và Nhật Bản.
Cấu trúc đồng tài trợ khiến chương trình có ý nghĩa vượt ra ngoài một đợt cấp kinh phí: NAFOSTED và JST cùng lựa chọn nhiệm vụ, tạo nền tảng để nhà khoa học hai nước phối hợp lâu dài. Trong bối cảnh hợp tác khoa học và công nghệ ngày càng trở thành trụ cột quan trọng của quan hệ song phương, cách tiếp cận này kết nối nghiên cứu công nghệ chiến lược với phát triển nhân lực chất lượng cao.
Nguồn lực lớn, nhưng giá trị nằm ở các hướng nghiên cứu
Trong tổng kinh phí đồng tài trợ gần 500 tỷ đồng, phía Nhật Bản đóng góp 2,6 tỷ yên, tương đương khoảng 430 tỷ đồng, còn phía Việt Nam đóng góp 67 tỷ đồng. Quy mô này cho thấy tài trợ nghiên cứu bán dẫn đã trở thành một ưu tiên hợp tác cụ thể, nhưng con số tự nó chưa nói lên hiệu quả. Thước đo quan trọng hơn sẽ là liệu các nhóm có tạo được kết quả nghiên cứu, công nghệ và năng lực chuyên môn có thể tiếp tục phát triển sau thời hạn dự án hay không.
Danh mục nghiên cứu trải từ chip AI công suất thấp, linh kiện điện tử thế hệ mới đến công nghệ bán dẫn, vật liệu và quy trình chế tạo bán dẫn hợp chất. Phạm vi này đáng chú ý vì không giới hạn vào một sản phẩm chip hoàn chỉnh: nó bao gồm cả vật liệu, linh kiện và quy trình nền tảng. Cách phân bổ đó có thể giúp các dự án chip Việt Nhật xây dựng năng lực theo nhiều mắt xích của lĩnh vực bán dẫn, thay vì chỉ nhắm đến một kết quả trình diễn ngắn hạn.
Chip AI và cảm biến thông minh mở rộng bài toán ứng dụng
Nghiên cứu chip AI trong chương trình nhấn mạnh hướng công suất thấp, một lựa chọn có ý nghĩa với các thiết bị cần xử lý dữ liệu trong giới hạn năng lượng. Bên cạnh chip và linh kiện, các nhóm còn nghiên cứu cảm biến phát hiện đột biến DNA, vật liệu bán dẫn hai chiều và thiết bị MEMS phục vụ cảm biến thông minh, cũng như các ứng dụng năng lượng bền vững.
Điểm mạnh của danh mục là kết nối công nghệ lõi với những bài toán có khả năng ứng dụng trong y sinh, cảm biến và năng lượng. Với người dùng thông thường, lợi ích chưa thể hiện ngay thành thiết bị mới trên thị trường; trước mắt, tác động thực tế là xây dựng nền tảng nghiên cứu và mở rộng mạng lưới khoa học, qua đó tạo điều kiện để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn và AI. Vì vậy, điều cần theo dõi không chỉ là số đề tài được cấp kinh phí, mà là khả năng chuyển kết quả nghiên cứu thành năng lực công nghệ lâu dài.
Bước tiếp theo là duy trì hợp tác và phát triển nhân lực
NEXUS không dừng ở 11 nhiệm vụ hiện tại. Trong năm 2027, NAFOSTED và JST thống nhất kêu gọi đề xuất nghiên cứu chung về bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, đồng thời triển khai chương trình đào tạo 100 tiến sĩ AI. Kế hoạch này nối tài trợ dự án với bài toán nhân lực: thiết bị, vật liệu và quy trình mới đều cần đội ngũ có khả năng nghiên cứu, thử nghiệm và tiếp tục cải tiến.
Gần 500 tỷ đồng là tín hiệu mạnh về cam kết hợp tác, nhưng không nên xem quy mô ngân sách là kết quả cuối cùng. Giá trị của chương trình sẽ được quyết định bởi chất lượng đầu ra, khả năng duy trì các nhóm nghiên cứu chung và mức độ lan tỏa sang năng lực công nghệ trong nước. Nếu các dự án tạo được nền tảng dùng tiếp được sau khi tài trợ kết thúc, NEXUS có thể trở thành bước tiến thực chất cho hợp tác khoa học Việt Nam – Nhật Bản.
