Thành phố Bắc Ninh và Quảng Ninh: bước chuyển tất yếu của phát triển đô thị miền Bắc
Thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh là hai đơn vị dự kiến trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, được xem là bước phát triển tất yếu nhằm phản ánh đúng trình độ đô thị hóa, năng lực kinh tế và vai trò hạ tầng khu vực của miền Bắc trong bức tranh phát triển đô thị quốc gia, đồng thời chuẩn bị nền tảng quản trị cho các cực tăng trưởng mới gắn với kết nối liên vùng và quốc tế. Sáng 6/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã thảo luận tại tổ về việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh, cùng với các dự án hạ tầng như Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Điểm đáng chú ý không phải là việc bàn có nên thành lập hay không, mà là cách thiết kế thể chế, hạ tầng và không gian phát triển để hai thành phố mới thực sự trở thành đầu tàu của phát triển đô thị miền Bắc, thay vì chỉ là sự nâng cấp hành chính.
Vì sao việc thành lập hai thành phố được coi là tất yếu?
Việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh được nhiều đại biểu Quốc hội xem là “tất yếu” không phải do mong muốn chính trị, mà vì các tiêu chí pháp lý và thực tiễn đã vượt xa ngưỡng yêu cầu. Hai địa phương đáp ứng đủ 5 điều kiện của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đoàn kết dân tộc và phù hợp với lịch sử, văn hóa bản địa. Ở góc độ kinh tế, Bắc Ninh có dân số gần 2,5 triệu người so với tiêu chuẩn 1,5 triệu, diện tích tự nhiên trên 4.700 km² so với 1.500 km², tỷ lệ đô thị hóa 61,6% so với yêu cầu 45%. Tăng trưởng kinh tế giai đoạn gần đây bình quân đạt 8,55%, cao hơn mức bình quân cả nước 6,7%. Quảng Ninh thậm chí có GDP bình quân đầu người khoảng 257 triệu đồng/người, cao nhất cả nước, trong khi mức chung chỉ khoảng 105 triệu đồng/người. Những con số này cho thấy nếu không nâng tầm quản trị lên cấp thành phố trực thuộc Trung ương, hệ thống thể chế hiện tại sẽ là “chiếc áo chật” cho hai cực tăng trưởng.
Đồng thuận chính trị và tầm nhìn hạ tầng khu vực phía Bắc
Không chỉ các đại biểu từ TP. Hồ Chí Minh, mà đại biểu Tổ 8 gồm đoàn Bắc Ninh và Cà Mau cũng thống nhất với dự thảo Nghị quyết và hồ sơ thành lập hai thành phố. Sự đồng thuận rộng này cho thấy nhận thức chung: phát triển đô thị miền Bắc đang bước vào giai đoạn cần những cực tăng trưởng mới, gắn với hạ tầng khu vực có tính chiến lược. Cùng lúc bàn về hai thành phố, Quốc hội cũng thảo luận dự án đường Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội. Nhiều ý kiến coi đây là công trình hạ tầng giao thông chiến lược, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực phía Bắc. Kết nối này không chỉ phục vụ Hà Nội mà còn đặt thành phố Bắc Ninh vào tâm điểm mạng lưới cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cảng hàng không quốc tế Gia Bình, ga liên vận quốc tế Kép và các trung tâm logistics. Nếu không có tầm nhìn hạ tầng liên vùng, việc thành lập thành phố sẽ khó chuyển hóa thành lợi ích thực tế cho người dân và doanh nghiệp.
Hai cực tăng trưởng mới và không gian cho logistics, cảng biển, năng lượng
Thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh không chỉ là đơn vị hành chính mới, mà là nền tảng thể chế để mở rộng không gian cho các dự án logistics, cảng biển và năng lượng quy mô lớn. Bắc Ninh được định hướng phát triển đô thị thông minh, xanh, hiện đại, gắn với công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và hệ thống logistics, từng bước khẳng định vai trò cực tăng trưởng của vùng Thủ đô và cả nước. Tỉnh này đang hoàn thiện giao thông đa phương thức với cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các trung tâm logistics hiện đại, tạo lợi thế nổi trội về kết nối liên vùng và quốc tế. Quảng Ninh, ở chiều ngược lại, đang phát triển thành trung tâm kinh tế biển, du lịch quốc gia tầm quốc tế, đô thị xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ gồm đường bộ, đường biển và đường hàng không giúp Quảng Ninh trở thành cửa ngõ cho chuỗi cảng biển, logistics, năng lượng biển. Nếu hai địa phương được nâng lên thành phố trực thuộc Trung ương, khả năng định hình và phối hợp các dự án hạ tầng khu vực sẽ tăng đáng kể.
Thách thức hạ tầng đô thị và tác động tới đời sống người dân
Tuy nhiên, việc nâng cấp thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh cũng đặt ra áp lực rõ rệt lên hạ tầng đô thị. Các đại biểu nhấn mạnh khi chuyển lên thành phố trực thuộc Trung ương, mật độ dân cư sẽ tăng, kéo theo yêu cầu về hệ thống y tế, bệnh viện, trường học, xử lý rác thải và nước thải cần được đầu tư tương xứng. Nếu không có bước chuẩn bị đủ mạnh, người dân sẽ phải chịu đựng cảnh tắc đường, ô nhiễm và căng thẳng dịch vụ công. Ở góc độ giao thông, dự án Vành đai 5 dài 349 km được xem là then chốt để giải quyết quá tải liên vùng và thúc đẩy kinh tế – xã hội. Nhưng việc thu hồi đất toàn tuyến một lần trong giai đoạn 2026–2030 khi mới ưu tiên đầu tư 116 km bị cảnh báo có nguy cơ lãng phí, phát sinh khiếu kiện, ảnh hưởng quyền lợi người dân và thiếu phù hợp với Hiến pháp, Luật Đất đai. Điều đó cho thấy phát triển hạ tầng khu vực phải đặt người dân vào trung tâm, thay vì chỉ chạy theo tiến độ và quy mô.
