Dự án chống ngập TP.HCM là gì và vì sao giai đoạn nước rút quan trọng?
Dự án chống ngập TP.HCM là công trình hạ tầng chống lũ lụt quy mô lớn, xây dựng hệ thống cống kiểm soát triều, đê kè và trạm bơm nhằm bảo vệ khu vực trung tâm và bờ hữu sông Sài Gòn khỏi ngập do triều cường, đồng thời hỗ trợ tiêu thoát nước mưa và thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới bảo đảm an toàn thành phố lâu dài.
Điểm mấu chốt lúc này là dự án đã hoàn thành khoảng 97% khối lượng, nghĩa là TP.HCM đang ở rất gần một bước ngoặt về an toàn ngập lụt. Đây không chỉ là thêm một công trình 10000 tỷ đồng, mà là phép thử xem thành phố có thoát khỏi vòng luẩn quẩn “mưa là ngập, triều là lo” hay tiếp tục sống chung với rủi ro. Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng trực tiếp thị sát công trình cống Tân Thuận vào chiều 13/10 cho thấy giai đoạn nước rút này mang tính chính trị và xã hội rất cao: hoặc về đích đúng hẹn, hoặc đánh mất niềm tin vào năng lực triển khai hạ tầng chống lũ lụt quy mô lớn.
Bên trong công trình 10.000 tỷ đồng: Hạ tầng chống lũ lụt ở tầm nào?
Dự án “Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM, có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu – Giai đoạn 1” là một trong những hạ tầng thủy lợi lớn nhất thành phố, với tổng vốn đầu tư 10.000 tỷ đồng theo hình thức BT, do Trung Nam Group làm chủ đầu tư. Nói cách khác, đây là “tuyến phòng thủ” đầu tiên và quan trọng nhất của TP.HCM trước triều cường. Cấu trúc dự án cho thấy cách thành phố lựa chọn: thay vì chỉ nâng đường, nâng nhà, họ xây một hệ thống kiểm soát mực nước chủ động ở quy mô lưu vực.
Giai đoạn 1 gồm 6 cống kiểm soát triều lớn (Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô, Phú Định) với khẩu độ từ 40 m đến 160 m, cùng 2 cống nhỏ Cầu Kinh và Bà Bướm rộng 10–25 m. Ngoài ra, khoảng 6–7 km đê kè dọc sông Sài Gòn tại các đoạn xung yếu, kết hợp 43 cống nhỏ 1–10 m, tạo thành một vành đai kiểm soát nước triều. Hệ thống nhà điều hành, quan trắc và điều khiển tự động giúp vận hành đồng bộ toàn bộ công trình, đưa hạ tầng chống lũ lụt của TP.HCM tiến gần chuẩn đô thị lớn trong khu vực.
Tiến độ 97%: Nước rút kỹ thuật và bài toán niềm tin
Theo báo cáo của Chủ tịch HĐQT Trung Nam Group Nguyễn Tâm Thịnh, công trình hiện đạt khoảng 97% khối lượng, các nhà thầu đang thi công ngày đêm để hoàn thiện các hạng mục còn lại, phấn đấu hoàn thành trước 15/11 và đưa vào vận hành cuối năm nay. Đây là phát biểu có thể trích dẫn: “Công trình hiện đạt khoảng 97% khối lượng, các nhà thầu đang tổ chức thi công ngày đêm để hoàn thiện các hạng mục”.
Tuy nhiên, con số 97% không tự động đồng nghĩa với an toàn thành phố. Dự án từng nhiều lần chậm tiến độ vì vướng mắc pháp lý, cho thấy rủi ro không nằm ở kỹ thuật thuần túy mà ở khâu thủ tục và phối hợp giữa các bên. Giai đoạn nước rút vì thế là bài kiểm tra năng lực “gỡ nút thắt” hành chính nhanh đến đâu. Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng trực tiếp nghe báo cáo về khó khăn, vướng mắc và yêu cầu tập trung giải quyết ngay tại hiện trường cho thấy Chính phủ hiểu rằng nếu công trình 10000 tỷ đồng này tiếp tục chậm, thiệt hại niềm tin còn lớn hơn thiệt hại kinh tế.
Tác động dự kiến: An toàn thành phố và đời sống 6,5 triệu dân
Khi hoàn thành, dự án được kỳ vọng bảo vệ diện tích khoảng 570 km² với khoảng 6,5 triệu dân khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm TP.HCM khỏi ngập do triều cường. Nói thẳng, đây là lớp “áo giáp nước” cho an toàn thành phố: nếu vận hành tốt, mỗi đợt triều cường sẽ bớt là một cuộc “di tản” của người dân nội đô. Hệ thống cống và đê kè cho phép chủ động hạ thấp mực nước kênh rạch, tăng khả năng tiêu thoát nước mưa, giảm áp lực lên mạng lưới thoát nước hiện hữu.
Lợi ích không chỉ là khô ráo. Công trình còn hướng đến hạn chế xâm nhập mặn vào hệ thống kênh rạch, cải thiện môi trường nước và cảnh quan đô thị, hỗ trợ giao thông thủy nội địa. Các phường trung tâm như Sài Gòn, Tân Định, Bến Thành, Cầu Ông Lãnh, Xóm Chiếu, Khánh Hội, cùng khu vực phía Nam như Tân Thuận, Phú Thuận, Tân Hưng, Chánh Hưng, Phú Định, Bình Đông và các xã Nhà Bè, Hiệp Phước, Tân Nhựt, Bình Chánh, Hưng Long, Bình Hưng đều nằm trong vùng hưởng lợi. Nếu dự án vận hành ổn định, giá trị bất động sản, chất lượng sống và sức hấp dẫn đầu tư của các khu vực này sẽ thay đổi đáng kể.
Bảo hành 5 năm và chiến lược dài hạn chống ngập của TP.HCM
Một điểm tích cực hiếm thấy ở các công trình hạ tầng lớn là cam kết bảo hành 5 năm sau khi vận hành của Trung Nam Group. Điều này buộc nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm dài hơn với chất lượng công trình, thay vì “xong là xong”. Nhưng bảo hành chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là thành phố phải xây dựng được cơ chế vận hành, giám sát độc lập, dùng dữ liệu thời gian thực để điều tiết cống, bơm, đê kè một cách linh hoạt – đúng tinh thần hạ tầng hiện đại gắn với chuyển đổi số.
Chiều cùng ngày thị sát dự án chống ngập, Thủ tướng cũng kiểm tra dự án cải tạo Kênh Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên, hiện đạt khoảng 80% khối lượng. Đặt cạnh nhau, hai dự án cho thấy TP.HCM đang chuyển từ xử lý ngập cục bộ sang chiến lược lưu vực: kiểm soát triều ở cửa, nắn dòng và tăng trữ nước trong kênh rạch. Giai đoạn 2026–2030, thành phố đặt mục tiêu giải quyết triệt để các điểm ngập đô thị, giảm 50% thiệt hại do ngập lụt, số hóa dữ liệu tại các điểm xung yếu, nâng tỷ lệ thu gom nước thải đô thị lên khoảng 80% và xử lý đạt chuẩn 40–45%. Dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng vì thế không phải đích đến, mà là phép thử đầu tiên cho cả chiến lược dài hạn.
