Trợ lý ảo công chức số: Bước nhảy mới của Lạng Sơn trong chuyển đổi số hành chính
Trợ lý ảo công chức số xứ Lạng là hệ thống ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cán bộ, công chức tra cứu, tổng hợp và soạn thảo văn bản trên nền kho dữ liệu hành chính đã được số hóa, chuẩn hóa và cập nhật thường xuyên, nhằm rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao chất lượng tham mưu và cải thiện hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp trong khuôn khổ chuyển đổi số hành chính của tỉnh Lạng Sơn. Điểm đáng nói không phải là Lạng Sơn có thêm một phần mềm mới, mà là cách tỉnh này tái thiết kế phương thức làm việc của bộ máy hành chính quanh dữ liệu và AI. Tại Lễ trao Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam lần thứ 9 diễn ra chiều 14/10 ở Hà Nội, giải pháp “Trợ lý ảo Công chức số xứ Lạng” được vinh danh ở hạng mục Cơ quan nhà nước chuyển đổi số xuất sắc, đánh dấu lần thứ 5 liên tiếp Lạng Sơn được ghi nhận ở sân chơi này. Việc một tỉnh miền núi biên giới liên tục xuất hiện trong danh sách dẫn đầu về chuyển đổi số cho thấy: nếu có tầm nhìn, quyết tâm chính trị và cách làm đúng, địa phương không cần giàu có hay đông dân vẫn có thể trở thành hình mẫu trong chuyển đổi số hành chính.
Từ tra cứu thủ công đến làm việc dựa trên dữ liệu và AI
Trước khi có trợ lý ảo công chức số, nhiều khâu trong xử lý công vụ ở Lạng Sơn vẫn phụ thuộc vào tra cứu thủ công, kinh nghiệm cá nhân và các nguồn dữ liệu phân tán. Cán bộ phải tìm theo từ khóa, mở từng văn bản, tự đọc, tự đối chiếu và tự tổng hợp trước khi tham mưu. Cách làm này không chỉ tốn thời gian mà còn làm lãng phí kho dữ liệu số đã hình thành. UBND tỉnh Lạng Sơn lựa chọn trợ lý ảo công chức số xứ Lạng làm giải pháp trọng tâm để đưa trí tuệ nhân tạo vào hoạt động công vụ, chuyển trọng tâm từ “số hóa văn bản” sang “khai thác tri thức hành chính”. Dữ liệu được kết nối, chuẩn hóa, lập chỉ mục; cán bộ có thể hỏi đáp bằng tiếng Việt tự nhiên; văn bản đang xử lý được AI hỗ trợ tóm tắt, rà soát, gợi ý chỉnh sửa và chuẩn hóa. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Đây là bước chuyển từ ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ thao tác sang ứng dụng công nghệ số để nâng cao năng lực công vụ”. Nói cách khác, Lạng Sơn chuyển đổi số không dừng ở việc mua sắm hệ thống, mà thay đổi cách làm việc của cả bộ máy.
Hiệu quả thực tế: số liệu biết nói và tác động tới người dân
Điểm thuyết phục nhất của mô hình trợ lý ảo công chức số xứ Lạng là nó không nằm trên slide, mà đã đi vào vận hành thực chất. Tính đến ngày 30/6/2026, hệ thống ghi nhận trên 3.800 tài khoản được cấp, khoảng 98% tài khoản đã phát sinh truy cập; tổng số lượt truy cập đạt trên 240.000, với hơn 220.000 lượt truy vấn tại hơn 180 cơ quan, đơn vị. Những con số này cho thấy công chức Lạng Sơn không bị ép dùng, mà coi trợ lý ảo như công cụ làm việc hằng ngày. Kho dữ liệu phục vụ trợ lý ảo đã tích hợp và huấn luyện trên 493.000 văn bản, tài liệu hành chính, từ văn bản quy phạm pháp luật, chỉ đạo điều hành đến tài liệu nghiệp vụ. Theo ghi nhận bước đầu, với các tác vụ lặp lại như tìm căn cứ pháp lý, tóm tắt văn bản dài, chuẩn bị đề cương báo cáo hoặc tạo dự thảo theo biểu mẫu, thời gian xử lý ban đầu giảm khoảng 30–50% so với cách làm thủ công; riêng nhóm văn bản có biểu mẫu sẵn, thời gian tạo bản nháp có thể giảm 50–60%. Khi nội bộ xử lý công việc nhanh và chuẩn hơn, người dân và doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp: hồ sơ được giải quyết đúng hạn hơn, nội dung trả lời rõ ràng hơn, và chất lượng phục vụ dịch vụ công số có điều kiện được cải thiện.
Vì sao mô hình Lạng Sơn đáng để các địa phương khác học hỏi?
Điều khiến trợ lý ảo công chức số xứ Lạng trở thành mô hình tham khảo cho các tỉnh khác không chỉ là giải thưởng, mà là triết lý chuyển đổi số hành chính phía sau. Lạng Sơn xác định rõ ba trụ cột: lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy hiệu quả công việc làm thước đo và lấy người sử dụng làm trung tâm. AI không thay thế cán bộ, mà đóng vai trò trợ lý giúp tra cứu, tổng hợp, rà soát và chuẩn hóa nội dung, trong khi trách nhiệm chuyên môn vẫn thuộc về con người. Cách tiếp cận này phù hợp với khu vực công, nơi yêu cầu về tính căn cứ, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm giải trình luôn đặt lên hàng đầu. Nó cũng trả lời nỗi lo phổ biến ở nhiều địa phương: chuyển đổi số có làm cán bộ “mất việc” hay không? Thực tế ở Lạng Sơn cho thấy, AI giúp cán bộ mới tiếp cận nhanh hơn với quy trình, tài liệu nghiệp vụ, còn cán bộ có kinh nghiệm tiết kiệm thời gian tra cứu, dành nhiều thời gian cho phân tích và quyết định. Nếu các tỉnh khác chỉ sao chép phần mềm mà không sao chép cách tổ chức dữ liệu và quy trình, mô hình sẽ khó thành công. Bài học từ Lạng Sơn là: phải bắt đầu từ việc làm sạch, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu, sau đó mới đưa AI vào lớp khai thác.
Từ giải thưởng đến lộ trình dài hạn: Lạng Sơn sẽ đi tiếp như thế nào?
Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam là sự ghi nhận quan trọng, nhưng nếu dừng lại ở đó, trợ lý ảo công chức số xứ Lạng sẽ sớm lỗi thời. Tỉnh đã xác định rõ lộ trình tiếp theo: tiếp tục hoàn thiện kho dữ liệu, nâng cao chất lượng hỏi đáp, mở rộng tài liệu nghiệp vụ và phát triển các chức năng hỗ trợ chuyên sâu theo nhu cầu thực tế. Mục tiêu cuối cùng là phát huy hiệu quả trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành, nâng cao năng lực thực thi công vụ, góp phần xây dựng chính quyền số hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Từ góc nhìn quốc gia, Lạng Sơn chuyển đổi số cho thấy một hướng đi khả thi: bắt đầu từ những bài toán rất cụ thể của hoạt động công vụ, giải quyết chúng bằng công nghệ phù hợp, rồi từng bước mở rộng. Nếu các địa phương khác coi mô hình này như một “bản thiết kế tham khảo” thay vì một sản phẩm để mua về dùng, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành thế hệ mới của dịch vụ công số – nơi dữ liệu và AI phục vụ công dân, chứ không phải ngược lại. Kết luận lại, trợ lý ảo công chức số xứ Lạng không chỉ là câu chuyện của một tỉnh được vinh danh, mà là lời nhắc rằng chuyển đổi số hành chính muốn đi xa phải bắt đầu từ việc thay đổi cách làm việc, chứ không phải thay đổi giao diện phần mềm.
