Thành phố trực thuộc Trung ương: bước ngoặt cho Quảng Ninh và Bắc Ninh
Việc Quảng Ninh và Bắc Ninh được nâng cấp thành thành phố trực thuộc Trung ương là sự kiện đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình phát triển đô thị Việt Nam, phản ánh tầm nhìn đưa các địa phương chiến lược trở thành cực tăng trưởng mới về kinh tế, du lịch, công nghiệp và dịch vụ, đồng thời đòi hỏi mô hình quản trị hiện đại, thông minh để sử dụng hiệu quả không gian phát triển mới và nguồn lực quốc gia. Trong câu chuyện Quảng Ninh Bắc Ninh nâng cấp, điều đáng nói không phải chỉ là một thay đổi trên bản đồ hành chính, mà là quyết định chính trị rõ ràng: biến hai địa phương này thành "đầu tàu" trong mạng lưới đô thị cấp quốc gia. Chiều 24/8, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua với 100% đại biểu có mặt tán thành nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh, tương đương 478/478 phiếu. Dù nghị quyết về Bắc Ninh không được nhắc chi tiết trong nguồn, định hướng thành phố trực thuộc Trung ương cho địa phương này đã được Chính phủ khẳng định.
Quảng Ninh: cực tăng trưởng du lịch và kinh tế biển trong cấu trúc đô thị mới
Quảng Ninh bước vào mô hình thành phố trực thuộc Trung ương với vị thế hiếm có: một "mỏ vàng" du lịch đã được khai thác ở quy mô lớn và còn dư địa rất rộng. Năm 2025, địa phương đón 21,28 triệu lượt khách, trong đó 4,5 triệu là khách quốc tế, với tổng doanh thu du lịch đạt khoảng 57.000 tỷ đồng. Đây là con số thể hiện rõ rằng Quảng Ninh không còn là điểm đến duy nhất Hạ Long, mà là một không gian du lịch liên vùng biển – núi – biên giới. Theo quy hoạch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, địa phương đặt mục tiêu trở thành trung tâm du lịch quốc tế, trung tâm kinh tế biển và cửa ngõ của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. Nâng cấp thành thành phố trực thuộc Trung ương tạo điều kiện để các trung tâm du lịch, cảng biển, sân bay, cửa khẩu, miền núi được quy hoạch trong cùng một không gian, từ đó giảm "độ vênh" giữa tiềm năng và giá trị kinh tế thực thu.
Bắc Ninh: tham vọng thành phố công nghiệp công nghệ cao gắn với bản sắc Kinh Bắc
Nếu Quảng Ninh là cực du lịch biển – di sản, Bắc Ninh được định vị như cực công nghiệp công nghệ cao trong hệ thống thành phố trực thuộc Trung ương. Theo Chính phủ, TP Bắc Ninh hướng đến trở thành thành phố công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc Kinh Bắc, đồng thời là một cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước, có năng lực tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Mô hình đô thị này có ý nghĩa vượt qua cách làm công nghiệp thuần túy gia công: mục tiêu là thu hút các ngành sản xuất công nghệ cao, dịch vụ nghiên cứu – phát triển, logistics, và cả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ở tầm quản trị, cơ hội lớn là khả năng thiết kế cơ chế đặc thù kinh tế phù hợp với sức bật công nghiệp, nhưng thách thức không nhỏ là tránh "bẫy tăng trưởng" phụ thuộc vào một vài tập đoàn FDI, đồng thời giữ được bản sắc văn hóa Kinh Bắc trong quá trình đô thị hóa nhanh.
Cú hích cho phát triển đô thị Việt Nam: nhiều cơ hội nhưng áp lực quản trị tăng cao
Sau khi nghị quyết về thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9, Việt Nam sẽ có 8 thành phố trực thuộc Trung ương gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Huế, Đà Nẵng, TP.HCM, Đồng Nai và Cần Thơ. Con số này cho thấy mô hình thành phố trực thuộc Trung ương đang dãn rộng khỏi khung tư duy chỉ tập trung vào thủ đô và vài cực truyền thống, sang các địa phương có vai trò cửa ngõ, trung tâm vùng, động lực quốc gia. Về cơ hội, vị thế hành chính mới thường đi kèm không gian chính sách rộng hơn, khả năng quy hoạch tích hợp, và tiếng nói mạnh hơn trong phân bổ nguồn lực trung ương. Nhưng áp lực là rõ: bộ máy phải chuyển từ tư duy "tỉnh" sang tư duy "thành phố" với kỳ vọng cao về chất lượng dịch vụ đô thị, hạ tầng thông minh, quản trị tài nguyên, và năng lực điều phối vùng. Nâng cấp hành chính mà không nâng cấp quản trị sẽ khiến danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương mất ý nghĩa, và rất dễ biến động lực thành gánh nặng.
Kết luận: danh xưng mới chỉ là điểm khởi đầu
Việc Quảng Ninh và Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là tín hiệu tích cực cho bức tranh phát triển đô thị Việt Nam: các cực tăng trưởng mới đang được định hình có chủ đích, với định vị rõ ràng về du lịch biển – di sản và công nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, danh xưng mới không tự động mang lại chất lượng sống cao hay tăng trưởng bền vững. Điều quyết định nằm ở cách hai thành phố sử dụng quyền tự chủ trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng, bảo tồn di sản và lựa chọn mô hình phát triển kinh tế phù hợp với bản sắc địa phương. Nếu biết tận dụng vị thế trung ương để xây dựng hệ sinh thái liên kết vùng, nâng chất lượng quản trị và đặt chuẩn môi trường lên cao, Quảng Ninh và Bắc Ninh có cơ hội trở thành hình mẫu cho thế hệ thành phố trực thuộc Trung ương tiếp theo. Ngược lại, nếu chạy theo mở rộng không gian mà bỏ qua năng lực vận hành, nâng cấp này sẽ dừng lại ở một bước tiến về hình thức hơn là thực chất.
