Miễn phí sách giáo khoa là gì và vì sao phụ huynh cần quan tâm?
Miễn phí sách giáo khoa là chính sách giáo dục trong đó Nhà nước dùng ngân sách để mua sách, đưa vào thư viện trường học và cho học sinh mượn dùng trong năm học, nhằm giảm chi phí học sinh và thu hẹp chênh lệch cơ hội tiếp cận giáo dục giữa các vùng, các nhóm đối tượng. Đây không phải món quà “trời cho” mà là quyết định phân bổ nguồn lực công, nên mỗi tỉnh thành đang lựa chọn cách triển khai khác nhau, tạo nên những khoảng cách đáng kể về thời điểm và mức độ thụ hưởng giữa các gia đình. Phụ huynh vì thế cần hiểu rõ lộ trình miễn phí sách giáo khoa 2026-2027, ai được hưởng, ai chưa, để chủ động kế hoạch tài chính thay vì chỉ nghe khẩu hiệu chung chung.
Nghệ An: Ưu tiên vùng khó, tập trung đúng đối tượng nhưng không phủ rộng
Nghệ An chọn làm sớm nhưng làm có trọng tâm. Sở GD&ĐT tỉnh này đề xuất miễn phí sách giáo khoa cho học sinh thuộc diện ưu tiên, chính sách và vùng khó khăn từ năm học 2026-2027. Theo báo cáo, sẽ có 216.697 học sinh từ lớp 1 đến 12 ở biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, cùng học sinh gia đình chính sách, mồ côi, khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo được hưởng chính sách. Tổng kinh phí dự kiến hỗ trợ nhóm này là hơn 42 tỷ đồng. Một nhận định đáng trích dẫn là: “Việc tập trung chuẩn xác vào số học sinh thuộc diện ưu tiên sẽ đảm bảo tính khả thi 100% trong công tác tiếp nhận, phân bổ sách trước ngày khai giảng”. Nghĩa là Nghệ An chấp nhận không bao phủ hết, nhưng ưu tiên những nơi thiếu thốn nhất để tránh dàn trải và vỡ kế hoạch.
Hải Phòng: Chấp nhận chậm một nhịp để bao phủ toàn bộ hệ thống
Trái với Nghệ An, Hải Phòng không triển khai ngay trong năm học 2026-2027 mà chọn mốc 2027-2028 để miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh phổ thông. Thành phố dự kiến trang bị đủ một bộ sách giáo khoa cho mỗi học sinh theo chương trình từng lớp và thêm một bộ cho mỗi giáo viên để phục vụ giảng dạy. Kinh phí trang bị ban đầu dự kiến là 241,517 tỷ đồng. Thành phố lý giải nếu mua sắm tập trung sớm từ tháng 6-7 trong khi đến tháng 7-8 học sinh lớp 10 mới hoàn tất đăng ký môn tự chọn thì rất dễ dư thừa sách, gây lãng phí tài sản công. Thêm vào đó, kế hoạch đầu tư công và kinh phí sự nghiệp giáo dục cho năm 2026 đã khóa, nên khó mở thêm không gian tài chính. Có thể nói, Hải Phòng đang chọn an toàn về ngân sách và quản lý, đổi lại phụ huynh phải chờ thêm ít nhất một năm.
Khoảng cách lộ trình: cùng một chính sách giáo dục, trải nghiệm khác nhau
Theo Nghị quyết 71, đến năm học 2029-2030, học sinh cả nước sẽ được miễn phí sách giáo khoa theo mô hình thư viện dùng chung. Tuy nhiên, thực tế đang hình thành ba “tốc độ” khác nhau: nhóm làm rất sớm từ 2026-2027 như Nghệ An, Quảng Ninh, Thừa Thiên Huế, Cà Mau, một số địa phương, nhóm triển khai sớm hơn lộ trình chung nhưng muộn hơn các tỉnh khác như Hải Phòng, và nhóm theo đúng mốc toàn quốc. Điều này nghĩa là trong cùng một chính sách giáo dục, trải nghiệm phụ huynh và học sinh khác nhau đáng kể: có nơi đã được mượn sách miễn phí, có nơi vẫn phải tự lo toàn bộ, dù cùng đóng thuế như nhau. Năm học 2026-2027, giá sách giáo khoa từ lớp 1 đến 12 dao động 155.000-284.000 đồng/bộ, dù đã giảm bình quân 13,3% so với năm trước, nhưng với nhiều gia đình thu nhập thấp, đó vẫn là gánh nặng mỗi mùa tựu trường.
Phụ huynh cần chuẩn bị gì trong giai đoạn quá độ?
Một điều quan trọng nhưng hay bị bỏ qua là chính sách miễn phí sách giáo khoa hiện mới tập trung vào học sinh diện ưu tiên, không phải toàn bộ học sinh. Nghĩa là nếu con không thuộc nhóm này, phụ huynh vẫn phải tự chi trả, kể cả khi địa phương đã “thông báo” triển khai miễn phí. Trong mô hình thư viện dùng chung, học sinh và giáo viên mượn sách, dùng xong phải trả để tái sử dụng, nếu làm mất hoặc hư hỏng có thể phải bồi thường. Phụ huynh vì thế không nên hiểu đây là khoản hỗ trợ vĩnh viễn cho riêng con mình, mà là tài sản chung phải giữ gìn. Trong giai đoạn quá độ tới khi chính sách bao phủ toàn quốc, cách thực tế nhất là: kiểm tra con có thuộc diện ưu tiên hay không, nắm rõ mốc triển khai của địa phương, và chủ động tính toán chi phí học sinh cho các khoản sách ngoài phạm vi hỗ trợ, thay vì trông chờ hoàn toàn vào ngân sách.
