Cao tốc 52.118 tỷ đồng bước vào “cửa ải” thẩm định nhà nước
Dự án cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà là đoạn tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum dài khoảng 136 km, có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 52.118 tỷ đồng, đang bước vào giai đoạn thẩm định cấp nhà nước để xem xét hồ sơ tiền khả thi có đủ điều kiện trình Chính phủ và Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư hay không.
Thực tế, quyết định thành lập hội đồng thẩm định nhà nước không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là “cửa ải” quan trọng nhất trước khi dự án 52.118 tỷ đồng có thể đi đến Quốc hội. Thủ tướng đã quyết định thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước để thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, đoạn Quảng Ngãi - Đăk Hà (Km0-Km136). Việc một dự án hạ tầng quy mô lớn, hoàn toàn dùng vốn ngân sách trung ương, bước vào giai đoạn thẩm định dự án hạ tầng này cho thấy Nhà nước muốn siết chặt chất lượng chuẩn bị đầu tư ngay từ đầu, thay vì “vừa làm vừa chỉnh”. Đây là bước sàng lọc cần thiết, nhưng đồng thời cũng mở ra hàng loạt thách thức về trách nhiệm, chất lượng hồ sơ và tiến độ.
Hội đồng thẩm định nhà nước: Quyền lực lớn, trách nhiệm không nhỏ
Điểm đáng chú ý nhất trong giai đoạn hiện nay là cấu trúc và nhiệm vụ của hội đồng thẩm định nhà nước. Bộ trưởng Bộ Tài chính được giao làm Chủ tịch Hội đồng, hai Phó Chủ tịch là Thứ trưởng Bộ Tài chính và Thứ trưởng Bộ Xây dựng. Thành phần ủy viên trải rộng từ Quốc phòng, Công an, Nông nghiệp và Môi trường, Khoa học và Công nghệ, Công Thương, Tư pháp, Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho tới lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ngãi. Bộ Tài chính đồng thời là cơ quan thường trực của hội đồng thẩm định nhà nước.
Ở tầng nghĩa tích cực, đây là một thiết kế giúp thẩm định dự án hạ tầng đa ngành, giảm nguy cơ “nhìn một chiều”. Nhưng đồng thời, càng nhiều cơ quan, nguy cơ kéo dài thời gian, chia sẻ trách nhiệm càng lớn. Báo cáo thẩm định buộc phải kết luận rõ hồ sơ dự án đủ hoặc chưa đủ điều kiện để Chính phủ trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Cơ chế quy định nếu thành viên không góp ý đúng hạn thì mặc nhiên coi là đồng thuận cho thấy Nhà nước đang ép tiến độ, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: trách nhiệm cá nhân sẽ được thực thi đến đâu khi kết quả thẩm định sai lệch?
Bài toán kỹ thuật, địa hình và chi phí trong báo cáo tiền khả thi
Bản thân nội dung kỹ thuật của dự án cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà đã chứa đựng nhiều yếu tố nhạy cảm, khiến bước thẩm định nhà nước trở nên khắt khe hơn. Tuyến được đề xuất đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe, với bề rộng nền đường 24,75 m ở đoạn thông thường, vận tốc thiết kế 100 km/h. Riêng đoạn qua đèo Vi Ô Lắc và đèo Măng Đen dài khoảng 66 km được thiết kế bề rộng nền đường 22 m, vận tốc 80 km/h do địa hình đồi núi hiểm trở, độ dốc lớn và nhiều khe suối chia cắt.
Ở góc độ chi phí, báo cáo tiền khả thi nêu sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 52.118,692 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng, thiết bị 37.229,435 tỷ đồng; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 4.093,542 tỷ đồng; chi phí quản lý, tư vấn và chi phí khác 2.978,355 tỷ đồng; chi phí dự phòng 7.817,360 tỷ đồng. Đây là con số đủ lớn để bất kỳ sai số nào trong khâu thiết kế, dự toán cũng có thể để lại hậu quả ngân sách kéo dài. Hướng tuyến cơ bản bám hành lang Quốc lộ 24, vượt sông Re, đi qua Ba Tơ, Kon Plông, Măng Đen, Đăk Rve, Kon Braih, Đăk Cấm, rồi giao đường Hồ Chí Minh và kết thúc tại cao tốc Bắc - Nam phía Tây quy hoạch. Sự lựa chọn này tiết kiệm được giải phóng mặt bằng, nhưng cũng đòi hỏi chứng minh rõ tác động môi trường và an toàn tuyến để thuyết phục hội đồng.
Tiến độ từ thẩm định đến Quốc hội: Cơ hội và rủi ro
Về phía địa phương, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã chủ động “đẩy bóng” lên trung ương: trước đó, tỉnh đã có tờ trình đề nghị Chính phủ và Thủ tướng xem xét, trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư dự án tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, đoạn Quảng Ngãi - Đăk Hà. Theo kế hoạch, tỉnh dự kiến trình Quốc hội vào tháng 11/2026, tiếp đó phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế kỹ thuật trong năm 2027, triển khai giải phóng mặt bằng từ quý III/2027, khởi công trong năm 2027 và hoàn thành, đưa vào khai thác năm 2030.
Vấn đề là, mọi mốc tiến độ này đều phụ thuộc vào chất lượng và tốc độ thẩm định nhà nước. Hội đồng phải tổ chức thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi theo Nghị định 19/2026/NĐ-CP và hoàn thiện báo cáo thẩm định, khẳng định hồ sơ đủ điều kiện hay chưa đủ điều kiện trình Quốc hội. Nhu cầu vốn ngân sách trung ương dự kiến khoảng 110 tỷ đồng trong năm 2026 và khoảng 52.008,692 tỷ đồng giai đoạn 2027 - 2030. Nếu khâu thẩm định dự án hạ tầng kéo dài, không chỉ nguy cơ đội vốn mà còn mất “cửa sổ thời gian” phân bổ vốn, nhất là trong bối cảnh ngân sách trung ương phải chia cho nhiều dự án trọng điểm khác.
Kết luận: Thẩm định chặt để không trả giá sau này
Nhìn tổng thể, dự án 52 tỷ đồng theo cách gọi tắt – thực tế là khoảng 52.118,692 tỷ đồng – không chỉ là một tuyến cao tốc nối Quảng Ngãi với Kon Tum, mà là phép thử cho cách chúng ta thẩm định dự án hạ tầng bằng vốn ngân sách trung ương. Hội đồng thẩm định nhà nước được giao quyền rất lớn: một câu kết luận “đủ điều kiện” hay “chưa đủ điều kiện” sẽ quyết định việc Chính phủ có thể đường hoàng trình Quốc hội hay phải quay lại chỉnh sửa hồ sơ từ đầu.
Nếu coi Quốc hội là “bộ lọc cuối”, thì giai đoạn hiện nay chính là lúc phải thẳng thắn trả lời: thiết kế đã tối ưu chưa, chi phí đã tính đúng và đủ chưa, các rủi ro về địa hình, môi trường, quốc phòng, an ninh đã được lượng hóa chưa. Dự án cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà chỉ nên được thông qua khi hội đồng dám nói rõ cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của hồ sơ. Thẩm định chặt chẽ có thể khiến tiến độ chậm hơn trên giấy, nhưng sẽ giúp tránh cái giá đắt hơn nhiều ngoài thực địa – nơi mọi sai lầm đều được đo bằng ngân sách và niềm tin của người dân.
