Chương trình mầm non mới là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Chương trình mầm non mới là mô hình giáo dục mầm non thí điểm chuyển trọng tâm từ dạy nội dung cố định sang học qua trải nghiệm, nhấn mạnh vai trò chủ động, sáng tạo và năng lực riêng của từng trẻ trong môi trường học tập được thiết kế mở, khuyến khích khám phá và tương tác xã hội. Điểm cốt lõi của chương trình mầm non mới là thay thế cách dạy “cô nói – trẻ nghe” bằng các hoạt động để trẻ chơi, đặt câu hỏi, thử nghiệm và tự giải quyết vấn đề. Trẻ không còn bị yêu cầu học thuộc lòng bài thơ, bài hát như một thước đo duy nhất, mà được quan sát, thao tác, thử nghiệm theo khả năng và nhu cầu của mình. Đây là bước ngoặt vì nó chạm vào câu hỏi quan trọng: chúng ta muốn con mình lớn lên thành người nhớ nhiều kiến thức, hay người biết suy nghĩ, hợp tác và tự tin trước cuộc sống?
Từ nội dung sang trải nghiệm: lớp học thay đổi như thế nào?
Sự thay đổi rõ nhất của chương trình mầm non mới nằm ở cách tổ chức lớp học: nội dung không biến mất, nhưng được chuyển tải qua học qua chơi, học qua trải nghiệm và học theo dự án. Tại một trường mầm non, lá khô, vỏ hộp, bìa carton và vật liệu sẵn có được biến thành học liệu cho các hoạt động khám phá, STEM, thay cho bộ đồ dùng “chuẩn mẫu” vốn chỉ cho trẻ tô màu theo khuôn. Ở một tiết học về tay trái – tay phải, giáo viên không đưa ra hình mẫu hoàn chỉnh, mà để trẻ tự vẽ bàn tay lên giấy, tự trang trí và tạo nhân vật kể chuyện. Qua đó, trẻ vừa hiểu bài học về sự phối hợp, vừa luyện khả năng kể chuyện, tương tác và liên hệ với việc hợp tác, yêu thương trong đời sống. Đây là học qua trải nghiệm đúng nghĩa: kiến thức gắn với hành động, cảm xúc và suy nghĩ của trẻ, chứ không nằm trên giấy.
Giáo viên không còn là “người giảng bài”, mà là người thiết kế trải nghiệm
Chương trình mầm non mới buộc giáo viên phải rời khỏi vùng an toàn của giáo án khuôn mẫu để trở thành người thiết kế hoạt động và môi trường học tập. Giáo viên phải quan sát nhu cầu, khả năng của từng trẻ, từ đó thiết kế hoạt động, không gian và học liệu phù hợp, thay vì dạy một bài giống nhau cho cả lớp. Vai trò chính không còn là truyền đạt kiến thức, mà là lựa chọn tình huống, chuẩn bị vật liệu, đặt câu hỏi và tạo không gian để trẻ tự tìm tòi. Điều này không dễ: giáo viên phải tính toán mức độ phù hợp với độ tuổi, chuẩn bị nguyên vật liệu an toàn, đồng thời kiên nhẫn hỗ trợ đúng lúc. Nếu làm thay trẻ, hoạt động sẽ nhanh chóng hoàn thành nhưng cơ hội trải nghiệm bị thu hẹp; nếu biết gợi mở và chờ đợi, trẻ phát huy tính chủ động, kể cả khi sản phẩm chưa hoàn hảo. Một giáo viên chia sẻ rằng dù vất vả và tốn thời gian hơn, sự thay đổi này giúp trẻ chủ động, tự tin và hứng thú hơn.
Thí điểm trên diện rộng: con số cho thấy đây không phải thử nghiệm nhỏ
Điều đáng chú ý là chương trình mầm non mới không còn là vài mô hình nhỏ lẻ, mà đã bước vào giai đoạn thí điểm có tính chiến lược. Từ năm học 2026–2027, chương trình giáo dục mầm non thí điểm được triển khai tại 510 trường mầm non trên cả nước. Riêng một tỉnh đã có 15 trường mầm non tham gia thực hiện chương trình thí điểm của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Một thành phố khác triển khai tại 15 cơ sở công lập và tư thục, hướng đến phát huy tính chủ động, khả năng sáng tạo và sự tiến bộ của từng trẻ. Ở một tỉnh có 447 trường mầm non công lập, 51 trường tư thục và 290 nhóm, lớp mầm non độc lập tư thục; sau sắp xếp còn 142 trường công lập, tỷ lệ huy động trẻ mẫu giáo đạt 99%, trẻ 5 tuổi đạt 100%, trẻ được nuôi bán trú đạt trên 91% ở nhà trẻ và hơn 93% ở mẫu giáo. Những con số này cho thấy nếu thí điểm thành công, thay đổi giáo dục mầm non sẽ chạm tới hầu hết gia đình có con nhỏ.
Phụ huynh cần thay đổi kỳ vọng và cách đồng hành với con
Khi chương trình mầm non mới đặt trọng tâm vào phát triển phẩm chất, năng lực và trải nghiệm, phụ huynh cũng phải điều chỉnh kỳ vọng: ít hỏi “hôm nay con học được mấy chữ?”, nhiều hỏi “hôm nay con đã thử điều gì mới và cảm thấy thế nào?”. Điểm khác biệt cốt lõi của chương trình là chuyển từ tiếp cận theo nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực của trẻ, nên việc ép con học thuộc lòng, làm thêm nhiều bài tập chữ số ở nhà sẽ đi ngược tinh thần chương trình. Thay vào đó, cha mẹ được mời tham gia làm học liệu cùng giáo viên, hỗ trợ nguyên liệu theo nhóm nhỏ trên tinh thần tự nguyện, không thu tiền, để trẻ có thêm cơ hội trải nghiệm và kết nối giữa hoạt động ở lớp với sinh hoạt gia đình. Cuối năm, cha mẹ cùng tham gia đánh giá, tạo sự thống nhất giữa gia đình và nhà trường. Một phụ huynh chia sẻ con mình trước đây khá rụt rè, nhưng từ khi thực hiện chương trình mới, con cởi mở, mạnh dạn và chủ động hơn khi được tự trải nghiệm và bày tỏ ý kiến. Nếu phụ huynh không thay đổi, lợi ích của chương trình sẽ bị giảm đi một nửa.
