Sụt lún đường bộ trên đèo Đại Ninh: dấu hiệu hệ thống hạ tầng đang quá tải
Sụt lún đường bộ trên đèo Đại Ninh là hiện tượng nhiều đoạn mặt đường và mái taluy trên Quốc lộ 28B bị nứt, lún, dịch chuyển kéo dài hàng chục mét sau mưa lớn, buộc lực lượng chức năng phải khắc phục khẩn cấp, khảo sát địa chất và siết chặt an toàn giao thông để tránh tai nạn và tê liệt tuyến kết nối Phan Thiết – Đà Lạt. Điểm đáng lo không chỉ là vài vết nứt đơn lẻ, mà là ít nhất 4 vị trí trên đèo Đại Ninh cùng lúc ghi nhận sụt lún mặt đường hoặc sạt lở mái taluy, trong đó có đoạn hư hỏng dài hơn 40m, ăn sâu gần nửa bề rộng mặt đường. Khi một dự án cải tạo, nâng cấp tuyến dài khoảng 68km với tổng mức đầu tư hơn 1.400 tỷ đồng vừa hoàn thành thảm nhựa đã phải khẩn cấp gia cố, câu hỏi đặt ra là: chúng ta đang xây dựng đường để phục vụ khí hậu hôm qua hay khí hậu cực đoan của hôm nay và ngày mai?
Mưa cực đoan, địa chất phức tạp và những điểm yếu bị phơi bày
Các đơn vị quản lý không né tránh nguyên nhân: mưa lớn kéo dài đã khiến nền đất bão hòa nước, giảm độ kết dính tự nhiên, kết hợp với địa hình đèo dốc hiểm trở và cấu trúc địa chất phức tạp, dẫn đến sạt lở đất đá và sụt lún mái taluy tại nhiều vị trí trên Quốc lộ 28B. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng mọi kết cấu bê tông, nhựa đường sẽ vô nghĩa nếu bài toán địa chất và thoát nước không được giải đến nơi đến chốn. Khu vực từ Km46+080 đến Km46+180 ghi nhận nhiều vết nứt trên mặt đường, đoạn bị ảnh hưởng dài hơn 40m, ăn sâu gần nửa bề rộng mặt đường; mép đường giáp mái taluy xuất hiện các khe nứt lớn, một số vị trí trên mái taluy cũng nứt kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ sạt trượt tiếp diễn. Khi tường chắn rọ đá taluy dương bị xô dịch về phía mặt đường, rãnh thoát nước dọc bị hư hỏng, đó là bằng chứng cho thấy thiết kế hiện tại chưa đủ sức chịu đựng chuỗi mưa cực đoan đang ngày càng thường xuyên.
Khắc phục khẩn cấp: cần nhưng chưa đủ để bảo vệ người tham gia giao thông
Về mặt phản ứng tức thời, các đơn vị đã làm đúng việc phải làm. Ngày 12/10, công nhân cùng máy móc được huy động khẩn trương xử lý các điểm nứt, sụt lún mặt đường, đào bóc lớp bê tông nhựa, lu lèn lại nền móng và mở rộng nền đường về phía taluy dương khoảng 4m để ổn định công trình. Song song, tại hiện trường, đơn vị quản lý tuyến giăng dây, đặt biển cảnh báo, bố trí phương tiện phân luồng; lực lượng Cảnh sát giao thông túc trực, hướng dẫn xe giảm tốc độ, chuyển sang phần đường đối diện để tránh vị trí hư hỏng. Theo Ban Quản lý dự án đường bộ miền Trung, công tác phân luồng giao thông được tổ chức từ xa, thiết lập các chốt kiểm soát và bổ sung biển báo hướng dẫn. Người điều khiển phương tiện, đặc biệt là xe khách và xe tải nặng, được khuyến cáo giảm tốc độ, giữ khoảng cách an toàn và thận trọng khi đi qua đèo, nhất là lúc mưa lớn hoặc có sương mù. Đây là những biện pháp khắc phục khẩn cấp cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng ở việc “vá” mặt đường sau mỗi trận mưa, người dân sẽ tiếp tục phải đánh cược an toàn của mình trên những cung đèo bất ổn.
Khảo sát địa chất và chiến lược tăng sức chống chịu dài hạn
Điểm tích cực là các cơ quan chức năng đã không coi đây là sự cố đơn lẻ. Đơn vị quản lý tuyến đang phối hợp với Cục Đường bộ Việt Nam và tư vấn thiết kế khảo sát hiện trường, đánh giá mức độ hư hỏng để đề xuất phương án xử lý. Đồng thời, khảo sát toàn tuyến, đánh giá mức độ ổn định địa chất được triển khai để nghiên cứu các giải pháp kiên cố, phù hợp điều kiện thực tế. Những phương án được xem xét – xây tường chắn bê tông cốt thép, gia cố bằng lưới thép bọc đá, cải tạo hệ thống thoát nước ngầm, đào bạt và hạ thấp đỉnh taluy nhằm giảm tải trọng lên mái dốc – cho thấy tư duy chuyển từ “sửa chữa sau sự cố” sang “thiết kế để chịu đựng”. Tuy nhiên, việc lựa chọn giải pháp cụ thể phải gắn chặt với kết quả khảo sát địa chất từng vị trí, nếu không, các cấu kiện kiên cố cũng sẽ trở thành những mảng bê tông treo lơ lửng trên nền đất yếu.
Từ đèo Đại Ninh đến bài toán hạ tầng miền núi trong thời tiết cực đoan
Quốc lộ 28B dài khoảng 68km, kết nối Phan Thiết, Mũi Né với Đà Lạt, vừa hoàn thành thảm nhựa ngày 16/9 nhưng chưa bàn giao đã phải đối mặt với sụt lún và sạt lở mái taluy. Điều này cho thấy bài toán không chỉ nằm ở khâu thi công, mà ở cách chúng ta đánh giá rủi ro địa chất và khí hậu ngay từ giai đoạn thiết kế, thẩm định dự án. Nếu các tuyến đèo dốc tiếp tục được nâng cấp theo tư duy “đủ chuẩn giấy tờ” nhưng thiếu kịch bản ứng phó mưa cực đoan, người dân sẽ còn chứng kiến những đoạn đường vừa làm xong đã nứt toác. Đèo Đại Ninh đang gửi một thông điệp rõ ràng: hạ tầng miền núi phải được thiết kế với biên độ an toàn lớn hơn, tích hợp khảo sát địa chất sâu, hệ thống thoát nước chủ động và cơ chế giám sát liên tục. Chỉ khi đó, khắc phục khẩn cấp mới là ngoại lệ, chứ không phải nhịp điệu quen thuộc mỗi mùa mưa.
