Thí điểm để đo tác động, không phải chốt biên chế
Tăng định mức tiết dạy là đề xuất nâng số tiết đứng lớp trung bình mỗi tuần mà giáo viên phải đảm nhận, đồng thời xem xét lại cách tính nhân sự và tổ chức công việc trong trường học. Đây là nội dung thí điểm giáo dục tại TP.HCM giữa lúc Bộ GD-ĐT lấy ý kiến hai dự thảo thông tư về chế độ làm việc của giáo viên và định mức nhân sự trong cơ sở giáo dục.
Sở GD-ĐT TP.HCM yêu cầu các đơn vị nghiên cứu, góp ý và vận hành thử quy định dự kiến thay thế văn bản hiện hành. Bảy cơ sở được chọn gồm THPT Chuyên Lê Quý Đôn, THPT Nguyễn Hữu Thọ, THCS-THPT Thạnh An, Trường Chuyên biệt Bình Minh, Trường Phổ thông năng khiếu thể dục, thể thao Nguyễn Thị Định, Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập cho người khuyết tật và Trung tâm GDNN-GDTX Bình Chánh.
Mục tiêu hợp lý là lấy dữ liệu thực tế về nhu cầu giáo viên và cách tổ chức dạy học, thay vì áp dụng ngay một con số trên diện rộng. Các trường phải đối chiếu nhân sự hiện có với dự thảo theo từng vị trí, chỉ rõ chênh lệch và ảnh hưởng đến hoạt động. Kết quả chỉ phục vụ đánh giá, góp ý; không thay thế quyết định giao hoặc điều chỉnh số lượng người làm việc của cấp có thẩm quyền.
Con số tăng khác nhau theo cấp học
Theo dự thảo, giáo viên tiểu học sẽ dạy trung bình 24 tiết mỗi tuần, tăng một tiết; giáo viên THCS dạy 20 tiết, cũng tăng một tiết; giáo viên THPT dạy 19 tiết, tăng hai tiết. Với 35 tuần thực học, mức tăng tương đương 35-70 tiết mỗi giáo viên trong một năm.
Bộ GD-ĐT giải thích việc điều chỉnh nhằm phản ánh sự phát triển về năng lực, trình độ chuyên môn và tận dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để cải thiện năng suất lao động. Nhưng thay đổi định mức giáo viên không thể chỉ đo bằng số tiết trên thời khóa biểu. Dự thảo nhân sự còn tính số giáo viên theo lớp và mô hình trường học; ở tiểu học và THCS, định mức dao động 1,2-2,2 giáo viên mỗi lớp tùy số buổi học, hình thức bán trú, nội trú và lớp dành cho học sinh khuyết tật.
Giờ dạy giáo viên vì thế gắn với những quy định về nhân sự và điều kiện vận hành rất khác nhau giữa các trường. Dự thảo cũng giảm định mức tiết dạy của phó hiệu trưởng tại cơ sở có phân hiệu từ bốn xuống ba tiết mỗi tuần. Một phép thử hữu ích phải chỉ ra không chỉ số tiết tăng, mà cả nơi nào có thể bố trí lại nhân lực và nơi nào cần bổ sung.
Một tiết đứng lớp kéo theo nhiều giờ chuẩn bị
Lo ngại lớn nhất của giáo viên là định mức chỉ đếm giờ lên lớp, trong khi công việc chuyên môn còn kéo dài trước và sau tiết học. Giáo viên Toán Nguyễn Cung Hoàng Nam ở TP.HCM cho biết, với trường hợp của mình, tăng hai tiết có thể đồng nghĩa nhận thêm một lớp và làm tăng 6-7 giờ lao động chuyên môn mỗi tuần.
Theo thầy Nam, một tiết dạy chỉn chu cần trung bình 1,5-2 giờ chuẩn bị học liệu, soạn giáo án; ngoài ra còn có thời gian ra đề, chấm bài, nhận xét, trao đổi với phụ huynh và cập nhật hồ sơ. Đây là lời nhắc rằng thêm tiết dạy không chỉ là thêm thời gian trước học sinh. Công nghệ có thể hỗ trợ một số khâu, nhưng không xóa được yêu cầu thiết kế bài học phù hợp với từng lớp.
Một số giáo viên còn lo thu nhập thực tế bị ảnh hưởng: nguồn phản ánh có trường hợp người đang dạy vượt định mức có thể bị cắt tiền dạy thừa giờ khi định mức chuẩn tăng. Vì vậy, đánh giá tác động cần tính cả khối lượng việc ngoài giờ đứng lớp và cách trả công, thay vì mặc định năng suất tăng thì người lao động có thể gánh thêm mà không phát sinh hệ quả.
Năng suất cao hơn có thể làm đổi nhu cầu nhân sự
Tăng định mức cũng làm dấy lên nỗi lo tinh giản biên chế. Nếu tổng khối lượng dạy học của trường không đổi nhưng mỗi giáo viên đảm nhận thêm tiết, nhu cầu tuyển mới hoặc giữ nguyên số người có thể giảm. Một hiệu phó được dẫn lời nêu ví dụ tổ Toán ở trường THPT hơn 2.200 học sinh có thể dôi tương đương khối lượng của 1,5 giáo viên khi mỗi người tăng hai tiết.
Dẫu vậy, số người dôi ra ở nơi này không tự động đồng nghĩa mất việc; họ có thể được điều chuyển đến nơi thiếu giáo viên, như ý kiến của một lãnh đạo ngành giáo dục được nêu trong nguồn. Điều đó càng cho thấy thí điểm phải tính đến từng vị trí, môn học và địa bàn, thay vì chỉ cộng trừ tổng số tiết. Nếu không có phương án điều tiết minh bạch, lo ngại về việc làm và thu nhập sẽ khó được giải tỏa.
TP.HCM nên xem kết quả thử nghiệm là căn cứ để kiểm tra đồng thời ba việc: số giờ lao động thực tế, thu nhập gắn với giờ vượt định mức và khả năng bố trí nhân sự giữa các trường. Tăng tiết dạy có thể là một điều chỉnh cần xem xét, nhưng chỉ thuyết phục khi dữ liệu phản ánh đầy đủ công việc phía sau bục giảng. Kết luận nên dựa trên tác động đo được, không chỉ trên giả định rằng công nghệ sẽ giúp giáo viên làm nhiều hơn trong cùng quỹ thời gian.
