Chính sách giáo dục mới: Tuyên bố dứt khoát với bệnh thành tích
Chính sách giáo dục mới cấm áp chỉ tiêu giáo viên về điểm số và tỷ lệ học sinh khá, giỏi, đồng thời yêu cầu các trường tổ chức dạy thật học thật, thi thật và đánh giá thật, hướng đến nền giáo dục trung thực, liêm chính và phản ánh đúng năng lực người học. Đây là thay đổi mang tính tuyên bố: Bộ GD&ĐT không chỉ điều chỉnh kỹ thuật đánh giá mà đang đánh thẳng vào căn bệnh thành tích ăn sâu nhiều năm. Khi các cơ sở giáo dục bị yêu cầu không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức, thông điệp rất rõ: điểm số không còn là thước đo duy nhất, càng không phải là mục tiêu phải chạy theo bằng mọi giá. Cán bộ quản lý bị ràng buộc trách nhiệm về tính trung thực của kết quả thi cử, kiểm tra và không được giao chỉ tiêu điểm số áp đặt cho giáo viên, chấm dứt kiểu tư duy “lớp nào cũng phải có tỷ lệ giỏi cao”.
Không còn chỉ tiêu điểm số: Giáo viên được trả lại nghề dạy học
Điểm cốt lõi của chương trình hành động lần này là Bộ GD&ĐT chính thức cấm các cơ sở giáo dục áp đặt chỉ tiêu điểm số và tỷ lệ học sinh đạt điểm tốt, xuất sắc cho giáo viên. Điều đó không chỉ là thay đổi trên giấy tờ, mà là tháo gỡ một nguồn áp lực tâm lý dai dẳng. Khi không còn phải nâng điểm, xin điểm, “gọt giũa” bài kiểm tra để đủ tỷ lệ khá, giỏi, giáo viên có cơ hội trở về đúng vai trò chuyên môn: giảng dạy và đánh giá sự tiến bộ thực chất của học sinh. Tuyên bố có thể trích dẫn là: “Cán bộ quản lý không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên”. Nhưng để chính sách này thành hiện thực, các trường buộc phải thay đổi cách nhìn: một lớp có nhiều học sinh trung bình không còn là “thất bại”, mà là tín hiệu để điều chỉnh bài dạy, chương trình hỗ trợ và thời lượng ôn tập, thay vì tô hồng kết quả.
“Dạy thật, học thật”: Từ khẩu hiệu đến thực hành trong lớp học
Khẩu hiệu “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” được đưa vào như yêu cầu xuyên suốt của chương trình hành động, nhưng điểm khác biệt là lần này nó đi kèm những quy định cụ thể và ràng buộc trách nhiệm. Các trường phải tổ chức dạy học, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh, kiểm định chất lượng theo hướng khách quan, trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất người học, “không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức”. Điều này buộc toàn bộ hệ thống chuyển trọng tâm từ kết quả thi đẹp mắt sang quá trình học tập thật: bài kiểm tra phải phân hóa, nhận xét phải có ý nghĩa, học sinh phải học để có tri thức và kỹ năng sử dụng được, chứ không chỉ để qua kỳ thi. Ngay cả trong bối cảnh công nghệ số và AI, chương trình yêu cầu xây dựng quy định về liêm chính học thuật, chống đạo văn, gian lận bằng công nghệ và hướng dẫn học sinh sử dụng AI có trách nhiệm, tôn trọng bản quyền.
Cắt giảm hồ sơ, cuộc thi và việc ngoài chuyên môn: Điều kiện để “dạy thật”
Muốn giáo viên dạy thật mà vẫn bắt họ chìm trong hồ sơ, phong trào, thi đua thì là mâu thuẫn. Chương trình hành động lần này thừa nhận điều đó và gắn việc tăng cường kỷ cương với khắc phục bệnh thành tích, giảm áp lực cho giáo viên. Bộ GD&ĐT yêu cầu rà soát toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực, gây áp lực thành tích. Đồng thời, các cơ sở giáo dục không được huy động, điều động giáo viên thực hiện nhiệm vụ hành chính, tham gia phong trào ngoài chức năng, nhiệm vụ. Nếu thực hiện nghiêm, đây là cú chuyển hướng quan trọng: giáo viên được giảm việc ngoài chuyên môn, có thêm thời gian chuẩn bị bài, nghiên cứu phương pháp, hỗ trợ học sinh yếu. Việc báo cáo, thống kê được định hướng chuyển lên môi trường số theo nguyên tắc “một dữ liệu chỉ thu thập một lần”, hạn chế tối đa sự lặp lại máy móc.
Lộ trình đến 2035: Khi uy tín bằng cấp gắn với chất lượng thực
Điều đáng chú ý là chính sách giáo dục mới này không dừng ở năm học 2026–2027 mà được thiết kế như một lộ trình dài hạn. Đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực, trách nhiệm nêu gương sẽ được cụ thể hóa và áp dụng thực chất trong đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng; 100% cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục phải xây dựng, duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”. Mục tiêu xa hơn là đến 2035, hình thành được văn hóa trung thực, liêm chính và giá trị thực được xã hội công nhận và tin tưởng, qua đó nâng cao độ tin cậy của kết quả học tập, văn bằng, chứng chỉ trong hệ thống giáo dục. Cấm áp chỉ tiêu điểm số vì thế không phải là động tác kỹ thuật, mà là viên gạch nền cho một tầm nhìn: trường học không chạy theo thành tích, giáo viên được dạy bằng chuyên môn, học sinh được học để trưởng thành, và bằng cấp mang ý nghĩa thực thay vì “giấy chứng nhận đã vượt qua chỉ tiêu”.
