Logistics Đồng bằng sông Hồng: từ dịch vụ hỗ trợ đến hạ tầng kinh tế vùng
Logistics Đồng bằng sông Hồng là hệ thống tổ chức vận tải, kho bãi, cảng biển, trung tâm phân phối và dịch vụ hỗ trợ xoay quanh vùng Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh – Bắc Ninh – Hưng Yên – Ninh Bình, đóng vai trò kết nối sản xuất, lưu thông và xuất nhập khẩu của miền Bắc với thị trường trong nước và quốc tế. Chiều 21/9, tại Trung tâm Hội nghị – Biểu diễn thành phố Hải Phòng, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam phối hợp UBND thành phố tổ chức Diễn đàn Logistics lần thứ 7 của vùng với chủ đề "Tạo lập không gian phát triển mới cho logistics vùng Đồng bằng sông Hồng". Việc lựa chọn chủ đề này cho thấy thông điệp rất rõ: nếu còn tư duy coi logistics là dịch vụ phụ, bị chia cắt theo địa giới, vùng sẽ tụt lại trong cạnh tranh khu vực. Ngược lại, nếu coi đây là hạ tầng kinh tế, tổ chức theo không gian kinh tế liên vùng, Đồng bằng sông Hồng có thể trở thành cửa ngõ logistics thực sự của miền Bắc.
Thông điệp của Phó Thủ tướng: logistics là hạ tầng, không phải “dịch vụ đi kèm”
Phó Thủ tướng Ho Quốc Dũng nhấn mạnh tại diễn đàn rằng logistics không còn là ngành dịch vụ hỗ trợ, mà phải được nhìn nhận là một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế quốc gia, trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa, doanh nghiệp và cả nền kinh tế. Đây là bước chuyển nhận thức mang tính nền tảng: khi logistics được xem như đường cao tốc, sân bay hay cảng biển, quyết định đầu tư, quy hoạch và phối hợp vùng sẽ buộc phải nâng lên một nấc mới. Theo ông, trong bối cảnh thương mại quy mô lớn, chuỗi cung ứng biến động và áp lực tốc độ – chi phí ngày càng gay gắt, nếu Đồng bằng sông Hồng không cải tổ hạ tầng logistics khu vực, mọi lợi thế vị trí địa lý sẽ bị bào mòn. Một câu nói đáng trích là: "Ngành logistics duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 14-16%/năm, đóng góp 4,5-5% GDP, song chi phí vẫn khoảng 16% GDP" – nghĩa là hệ thống đang chạy nhanh nhưng chưa tối ưu.
Thoát khỏi ranh giới hành chính: tổ chức theo hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng
Điểm đột phá trong phát biểu của Phó Thủ tướng là yêu cầu chuyển mạnh từ phát triển logistics theo địa giới hành chính sang tổ chức theo vùng kinh tế, hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng. Tư duy "mỗi tỉnh một trung tâm, mỗi địa phương một dự án" đã dẫn tới tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu liên kết, khiến kết nối giữa các phương thức vận tải, vùng sản xuất, kho bãi và cảng biển còn hạn chế, trong khi chi phí logistics vẫn cao. Với vai trò cửa ngõ kết nối miền Bắc với cả nước và thế giới, Đồng bằng sông Hồng có lợi thế tự nhiên để trở thành nút logistics của vùng, nhưng nếu các tỉnh vẫn quy hoạch riêng rẽ, không gian kinh tế sẽ bị chia cắt. Tổ chức theo hành lang – chẳng hạn trục Hà Nội – Bắc Ninh – Hưng Yên – cảng biển Hải Phòng – mới phản ánh đúng dòng hàng hóa thực tế và cho phép tối ưu toàn bộ chuỗi vận tải, thay vì tối ưu cục bộ từng tỉnh.
Năm nhóm nhiệm vụ ưu tiên: chiến lược, hạ tầng, thể chế, cảng biển, liên kết vùng
Phó Thủ tướng Ho Quốc Dũng đã phác thảo 5 nhóm nhiệm vụ để mở rộng không gian phát triển logistics, đặc biệt cho Đồng bằng sông Hồng. Thứ nhất là triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn 2050 một cách thực chất, với mục tiêu tăng trưởng 12-15%/năm, giá trị gia tăng đạt 5-7% GDP và giảm chi phí xuống 12-15% GDP. Thứ hai là phát triển hạ tầng logistics khu vực đồng bộ với quy hoạch giao thông quốc gia, vùng và địa phương, tăng kết nối đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không và hệ thống kho bãi. Thứ ba, cải thiện thể chế về logistics, vận tải đa phương thức, hàng hải, đường thủy nội địa, hải quan, thương mại và giao dịch điện tử. Thứ tư, phát triển hệ thống cảng biển – đặc biệt cảng biển Hải Phòng – thành trung tâm của hệ sinh thái kinh tế hàng hải – logistics hiện đại, xanh và thông minh. Thứ năm, tăng cường liên kết vùng, hoàn thiện quy hoạch không gian sản xuất, đô thị và logistics với mức độ kết nối cao trong toàn khu vực.
Vai trò cửa ngõ của Hải Phòng và bài toán phối hợp liên tỉnh
Trong mạng lưới logistics Đồng bằng sông Hồng, Hải Phòng được định vị là cửa ngõ hàng hải và trung tâm logistics quốc tế của miền Bắc. Thành phố coi logistics và dịch vụ cảng biển là một trong các động lực phát triển giai đoạn mới; giai đoạn 2021-2025, dịch vụ logistics dự kiến tăng trưởng hơn 10%/năm và đóng góp khoảng 11,5% GRDP. Với hệ thống cảng biển Hải Phòng, cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện và định hướng phát triển cảng nước sâu Nam Đồ Sơn cùng vùng thương mại tự do gắn với các trung tâm logistics, địa phương đang mở rộng mạnh không gian logistics gắn với các hành lang vận tải chính. Nhưng để những dự án này không trở thành "ốc đảo hạ tầng", Hải Phòng buộc phải tăng liên kết với Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Quảng Ninh, Ninh Bình – từ quy hoạch luồng hàng, kết nối giao thông đến chia sẻ dữ liệu và thủ tục. Chỉ khi phối hợp liên tỉnh được đặt lên ngang tầm đầu tư hạ tầng, điểm nghẽn logistics vùng mới có cơ hội được tháo gỡ.
