Hạ tầng thông minh xanh 2045: Mục tiêu không chỉ là thêm cầu đường
Hạ tầng thông minh xanh đến 2045 là hệ thống kết cấu kinh tế – xã hội được tổ chức đồng bộ, kết nối liên thông toàn lãnh thổ, sử dụng công nghệ số và dữ liệu để tối ưu vận hành, giảm phát thải, nâng cao an toàn và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, đồng thời bảo đảm mọi người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu với chi phí và thời gian hợp lý.
Điểm cốt lõi trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là hạ tầng phải trở thành “yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia”, được đánh giá bằng hiệu quả mà người dân và doanh nghiệp nhận được chứ không phải bằng chiều dài đường hay số cây cầu. Ông đặt mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống hạ tầng đồng bộ, hạ tầng thông minh, hạ tầng xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt lãnh thổ với thị trường thế giới. Đây không phải lời kêu gọi thêm đầu tư riêng lẻ, mà là yêu cầu thay đổi cách nghĩ, cách làm về quy hoạch hạ tầng 2045 và phát triển bền vững.
Vì sao phải đổi mới quy hoạch hạ tầng: Thách thức nằm ở hệ thống, không chỉ ở công trình
Sáng 6/8, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về thực hiện Nghị quyết 13-NQ/TW và Kết luận 72-KL/TW về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Bối cảnh không phải ngẫu nhiên: sau hơn một thập kỷ đẩy mạnh đầu tư, hạ tầng đã cải thiện rõ, giải tỏa nhiều “điểm nghẽn”, mở rộng không gian phát triển và nâng cao đời sống người dân.
Nhưng chính tại thời điểm này, các hạn chế về tư duy và tổ chức bộc lộ: quy hoạch chắp vá, thiếu liên thông, các công trình lớn vẫn chậm tiến độ, đội vốn, khai thác kém hiệu quả. Nếu tiếp tục kiểu quy hoạch phân tán, “mạnh ai nấy làm”, hạ tầng xanh Việt Nam sẽ khó kết nối thông suốt, càng khó tích hợp với chuỗi giá trị toàn cầu. Đổi mới tổ chức hạ tầng vì thế không chỉ là một lựa chọn cải cách, mà là điều kiện sống còn để không tụt lại trong cạnh tranh khu vực.
Quy hoạch hạ tầng 2045: Từ tư duy ngành dọc sang tổ chức không gian kinh tế liên vùng
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu hạ tầng phải được quy hoạch thống nhất với chiến lược phát triển của đất nước, gắn chặt với tổ chức không gian kinh tế và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, với tầm nhìn dài hạn, liên kết ngành, vùng và khả năng thích ứng trước thay đổi về công nghệ, thị trường, dân số và biến đổi khí hậu.
Điều này đòi hỏi chuyển từ tư duy “quy hoạch ngành dọc” sang “quy hoạch tích hợp”: hạ tầng kinh tế phải đi cùng hạ tầng xã hội, hạ tầng số, dữ liệu khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Không thể nói đến hạ tầng thông minh nếu vẫn thiết kế từng tuyến đường, từng cảng, từng khu công nghiệp tách rời khỏi hệ thống giao thông, năng lượng, logistics và đô thị xung quanh. Mỗi tuyến cao tốc, mỗi cảng biển phải được xem như một “nút” trong mạng lưới, chứ không phải công trình độc lập. Nếu không, chi phí xã hội tăng, nhưng giá trị gia tăng cho doanh nghiệp và người dân vẫn thấp.
Hạ tầng thông minh, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu: Nền tảng để kết nối và quản trị
Một hạ tầng thông minh không thể dựa trên cách quản lý kiểu “sổ tay” cũ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quy hoạch, dự án và tài sản kết cấu hạ tầng, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong đầu tư, quản lý và vận hành tài sản hạ tầng quốc gia. Đây chính là “xương sống” để điều phối hạ tầng kinh tế, hạ tầng xã hội, hạ tầng số và hạ tầng tự nhiên một cách đồng bộ.
Nếu thiếu hạ tầng số cho quản trị, những mục tiêu như kết nối giữa các ngành, các vùng, giữa đô thị – nông thôn, hay giữa trong nước và quốc tế gắn với quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh sẽ khó trở thành hiện thực. Quan điểm đáng chú ý là: hiệu quả không chỉ là tỷ lệ giải ngân, mà là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình hạ tầng trọng điểm. Nói cách khác, hệ thống dữ liệu và công nghệ phải giúp Nhà nước “thấy và đo” đúng giá trị mà hạ tầng mang lại cho người dân.
Phát triển bền vững và đổi mới tổ chức hạ tầng: Quyền lợi dài hạn của người dân
Đổi mới tổ chức hạ tầng không chỉ là câu chuyện của bộ, ngành. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu hoàn thiện cơ chế phối hợp tài chính vùng, để các địa phương cùng quyết định góp vốn, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi từ các công trình liên vùng. Đồng thời, phải đổi mới căn bản quản lý đầu tư, quản trị tài sản, làm rõ trách nhiệm với các dự án chậm tiến độ, đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả. Đây là thay đổi về kỷ luật và trách nhiệm, chứ không đơn thuần là kỹ thuật quy hoạch.
Tầm nhìn hạ tầng xanh Việt Nam gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao khả năng chống chịu khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, an toàn hồ đập, nhất là ở trung tâm công nghiệp, cảng biển, đô thị ven biển và đồng bằng sông Ciu Long. Hạ tầng không chỉ mở đường cho tăng trưởng trước mắt, mà phải là nền tảng để các thế hệ mai sau sống trong một quốc gia giàu mạnh, tự chủ, an toàn và phát triển bền vững. Câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là “chúng ta có dám thay đổi cách quy hoạch và tổ chức ngay hôm nay hay tiếp tục chấp nhận những điểm nghẽn cũ kéo dài thêm nhiều thập niên nữa”.
