Đề xuất thi vào lớp 10 chỉ 2 môn: bản chất vấn đề là gì?
Đề xuất thi vào lớp 10 chỉ với hai môn Toán và Ngữ văn là phương án Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến trong dự thảo Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, nhằm xác định cách tuyển sinh trung học phổ thông thông qua xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai, từ đó tác động đến cách học tập, ôn luyện và định hướng của học sinh lớp 9 trên cả nước.
Từ góc độ chính sách, dự thảo này chưa phải quy định chính thức, nhưng đủ sức khuấy động nhiều tranh luận trong nhà trường và gia đình: giảm áp lực học tập là cần thiết, song việc loại tiếng Anh lớp 9 khỏi kỳ thi chính thức liệu có đi ngược xu thế hội nhập? Ba hình thức tuyển sinh trung học phổ thông được đề xuất gồm xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp, nhưng khi chọn thi tuyển thì chỉ còn 2 môn Toán, Ngữ văn – một thay đổi không nhỏ về cấu trúc kỳ thi và ưu tiên môn học. Vấn đề không nằm ở con số môn thi, mà ở thông điệp giáo dục: chúng ta muốn học sinh hướng tới điều gì khi ôn thi chuyển cấp.
Học sinh và phụ huynh: giảm áp lực học tập là nhu cầu có thật
Ở cuối cấp THCS, thi vào lớp 10 lâu nay là áp lực lớn với học sinh lớp 9: các em vừa phải hoàn thành chương trình chính khóa, vừa chuẩn bị cho kỳ thi chuyển cấp với lịch học thêm dày đặc và bài luyện liên tục. Khi nghe thông tin chỉ thi Toán và Ngữ văn, nhiều em thở phào. Học sinh chia sẻ rằng nếu chỉ thi hai môn, các em "sẽ giảm được áp lực ôn tập trong thời gian cuối cấp" và có thể tập trung hơn vào nội dung trọng tâm, chủ động sắp xếp lịch học, thay vì phải phân bổ cho ba môn thi.
Phụ huynh cũng nhìn thấy lợi ích thực tế: giảm số môn thi đồng nghĩa giảm thời gian con ôn luyện, giảm nhu cầu tìm lớp học thêm, giảm việc đưa đón và căng thẳng trong gia đình. Với những bạn yếu tiếng Anh, việc bỏ môn này khỏi kỳ thi được xem như “gỡ một gánh nặng” rõ rệt. Theo quan điểm người viết, nhu cầu giảm áp lực là chính đáng: một kỳ thi chuyển cấp không nên trở thành cuộc đua kiệt sức, nơi môn tiếng Anh bị nhìn như rào cản hơn là cơ hội. Tuy nhiên, đây mới là nửa câu chuyện.
Nỗi lo tiếng Anh bị bỏ rơi: giáo viên TP.HCM lên tiếng
Trên thực tế, nhiều giáo viên và cán bộ quản lý tại TP.HCM lại quan tâm đến mặt trái của việc giảm môn thi: động lực học tiếng Anh lớp 9 sẽ đi về đâu khi môn này không còn trong kỳ thi chính thức tuyển sinh trung học phổ thông? Theo một hiệu trưởng THCS tại TP.HCM, trong bối cảnh tiếng Anh được định hướng trở thành ngôn ngữ thứ hai, duy trì môn này trong kỳ thi tuyển sinh là cần thiết để giữ động lực học tập lâu dài cho học sinh, không chỉ để làm bài kiểm tra mà để chuẩn bị năng lực hội nhập.
Phụ huynh đã đầu tư suốt nhiều năm cho việc học tiếng Anh của con, từ lớp 6 đến lớp 9. Nếu tiếng Anh không còn là môn thi, nhiều gia đình dễ chuyển hướng đầu tư sang Toán, Ngữ văn – các môn “quyết định” kết quả thi vào lớp 10. Theo nhận định của một giáo viên, bảo rằng nguy cơ học lệch là không lớn là hơi lạc quan; với tâm lý “học để thi”, việc bỏ môn khỏi kỳ thi gần như chắc chắn kéo giảm động lực của một bộ phận học sinh. Người viết cho rằng tiếng Anh đang từ vị thế môn chiến lược trong thời hội nhập, có nguy cơ bị đẩy về vai trò môn phụ nếu chúng ta gửi tín hiệu rằng nó không quan trọng bằng Toán và Ngữ văn trong cửa ngõ lên THPT.
Giảm áp lực nhưng phải giữ giáo dục toàn diện: cân bằng thế nào?
Một điều đáng mừng là ngay trong các trường THCS, nhiều giáo viên nhấn mạnh yêu cầu giáo dục toàn diện: giảm số môn thi không có nghĩa chỉ dồn mọi nguồn lực vào Toán – Ngữ văn rồi bỏ mặc các môn khác. Các thầy cô đang cố tránh tâm lý học lệch bằng cách giảng dạy đầy đủ chương trình, nhắc học sinh hiểu mục đích của việc học không chỉ là vượt qua một kỳ thi duy nhất. Theo người viết, đây là điểm mấu chốt: cấu trúc thi vào lớp 10 chỉ là công cụ, còn việc học đa chiều, có tiếng Anh, khoa học, kỹ năng… mới là nền của năng lực thật.
Về mặt tổ chức, nhà trường được yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch dạy học và ôn tập phù hợp khi có quy định chính thức, căn cứ hướng dẫn của ngành và điều kiện thực tế địa phương. Một số ý kiến cho rằng nếu thi hai môn, kỳ thi sẽ gọn nhẹ hơn, giảm áp lực cho học sinh, phụ huynh và cả bộ máy tổ chức, trong khi việc duy trì môn thứ ba có thể giúp học sinh giữ nhịp học tương đối đồng đều giữa các môn. Người viết cho rằng quyết định cuối cùng nên đi theo nguyên tắc: giảm áp lực là mục tiêu, nhưng không được đánh đổi tinh thần học tập rộng mở và sự chuẩn bị cho tương lai hội nhập.
Kết luận: Thi ít môn, đừng để học ít tiếng Anh
Dự thảo thi vào lớp 10 chỉ hai môn Toán, Ngữ văn đem lại lợi ích rõ ràng: giảm áp lực học tập, giảm cường độ ôn thi, giúp nhiều học sinh có thêm thời gian củng cố năng lực ở các môn thế mạnh và chuẩn bị hành trang cho bậc học cao hơn. Nhưng nó cũng đặt ra bài toán khó về động lực học tiếng Anh lớp 9 và nguy cơ hệ thống gửi đi thông điệp sai: tiếng Anh không còn quan trọng bằng hai môn truyền thống.
Theo quan điểm người viết, nếu Bộ Giáo dục và Đào tạo giữ phương án chỉ thi Toán, Ngữ văn, thì chính sách đi kèm phải bù đắp rõ ràng: tăng trọng số tiếng Anh trong đánh giá quá trình; mở rộng các chương trình tăng cường tiếng Anh; gắn chuẩn đầu ra ngoại ngữ với tốt nghiệp THPT thay vì chỉ tuyển sinh lớp 10. Giảm môn thi là bước đi hướng tới một kỳ thi gọn nhẹ hơn, nhưng hệ thống giáo dục – từ nhà trường đến phụ huynh – phải đồng lòng bảo vệ tiếng Anh như một năng lực thiết yếu, không phải lựa chọn tùy tiện theo cấu trúc đề thi.
