Chu Lai – cực tăng trưởng mới và tham vọng 25% ngân sách
Khu kinh tế mở Chu Lai là khu kinh tế mở đầu tiên của Việt Nam, được quy hoạch với chức năng công nghiệp, cảng biển, logistics, đô thị, dịch vụ, du lịch và nông nghiệp công nghệ cao, đóng vai trò cực tăng trưởng công nghiệp và tài chính phía Nam của Đà Nẵng.
Điểm then chốt là Chu Lai không được thiết kế như một khu công nghiệp đơn lẻ mà như một hệ sinh thái liên kết giữa sản xuất, cảng biển và dịch vụ logistics, trong đó công nghiệp ô tô và cơ khí đóng vai trò hạt nhân. Tham vọng lớn hơn là khu kinh tế mở Chu Lai sẽ đóng góp khoảng 25% tổng thu ngân sách thành phố Đà Nẵng, với mục tiêu doanh thu và số thu ngân sách của các doanh nghiệp trong khu tăng 11% mỗi năm, tạo thêm 10.000 việc làm và thu hút 5 tỷ USD vốn đầu tư mới. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, đồng nghĩa Chu Lai phải chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu công nghệ và quản trị.
Trong bức tranh tổng thể phát triển mới của Đà Nẵng, khu kinh tế mở Chu Lai được xác định là một cực tăng trưởng quan trọng ở phía Nam thành phố, với vai trò ngày càng lớn trong công nghiệp, logistics, thương mại, dịch vụ và đô thị. Nếu Đà Nẵng muốn hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Chu Lai sẽ là bài kiểm tra thực tế về năng lực tổ chức không gian kinh tế và điều phối chính sách vùng.
Hạ tầng công nghiệp Đà Nẵng: từ khẩu hiệu đến các dự án cụ thể
Đà Nẵng đang đẩy mạnh thu hút các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, trên nền tảng hạ tầng công nghiệp ngày càng đồng bộ và môi trường đầu tư, kinh doanh được cải thiện. Điều đáng nói là thành phố đã chuyển từ ngôn ngữ “mời gọi đầu tư” sang một chương trình xây dựng hạ tầng công nghiệp cụ thể – cả bằng vốn đầu tư công lẫn nguồn lực xã hội hóa – để nhà đầu tư nhìn thấy điểm đến rõ ràng thay vì chỉ là lời hứa.
Theo thống kê, tổng vốn đầu tư trong nước đăng ký mới và tăng thêm tại Đà Nẵng đã tăng hơn 180%, trong khi vốn FDI cũng tăng hơn 180%, cho thấy quy mô vốn tăng nhanh hơn số lượng dự án, nhất là ở nhóm FDI cấp mới và dự án trong nước tăng vốn. Cùng lúc, thành phố liên tục khởi công các dự án hạ tầng công nghiệp chiến lược như Khu công nghiệp Tam Thăng mở rộng 2, Khu công nghiệp Tam Anh 1, nhà xưởng cho thuê, nhà máy xử lý nước thải và hạ tầng kỹ thuật phân kỳ 2 tại KCN Nam Thăng Bình – phân khu B.
Ở cấp thể chế, chính quyền địa phương tự đặt mình vào vai trò “chính quyền kiến tạo, phục vụ”, với quan điểm “thành công của doanh nghiệp cũng là thành công của thành phố” và cam kết tiếp tục cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc mạnh mẽ, việc các nhà đầu tư Trung Quốc lựa chọn Đà Nẵng và khu kinh tế mở Chu Lai cho các dự án công nghiệp liên kết chuỗi giá trị là tín hiệu cho thấy niềm tin vào kết cấu hạ tầng và tiềm năng công nghiệp của thành phố.
Thăng Bình công nghệ cao – hạt nhân mới của công nghệ cao Đà Nẵng
Nếu Chu Lai là không gian kinh tế mở, thì Khu công nghiệp công nghệ cao Thăng Bình là lõi công nghệ cao nằm trong không gian đó. Khu này tọa lạc tại khu kinh tế mở Chu Lai, trên các xã Thăng Trường, Thăng Điền, Thăng An của Đà Nẵng (địa bàn trước đây thuộc huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cũ), với tổng diện tích 310 ha và quy mô lao động khoảng 25.000 người. Đây là dự án được đặt vào sơ đồ điều chỉnh phương hướng phát triển khu, cụm công nghiệp của thành phố, thể hiện lựa chọn chiến lược: nâng tầm công nghệ thay vì dựa vào gia công giản đơn.
Về ngành nghề, Thăng Bình công nghệ cao ưu tiên vi điện tử, công nghệ thông tin, máy tính, viễn thông, phần mềm, linh kiện, hệ thống điều khiển, cùng công nghệ sinh học, vi sinh và các ngành khoa học liên quan đến sức khỏe. Đó là danh mục phù hợp định hướng Đà Nẵng trở thành trung tâm công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và năng lượng tái tạo, với mục tiêu thu hút các dự án có công nghệ hiện đại, việc làm tốt, nguồn thu bền vững và sức lan tỏa lớn.
Hạ tầng kỹ thuật của KCN Thăng Bình được dự kiến thiết kế đồng bộ: hệ thống cấp điện lấy từ đường dây 35kV tại trạm biến áp 110kV công suất lớn do EVN cung cấp, hệ thống cấp nước 11.000 m3/ngày.đêm và nhà máy xử lý nước thải tập trung công suất 8.500 m3/ngày.đêm, cùng mạng viễn thông theo tiêu chuẩn quốc tế. Nếu được triển khai đúng tiến độ, Thăng Bình công nghệ cao có thể trở thành minh chứng rằng hạ tầng công nghiệp Đà Nẵng không chỉ đủ rộng mà còn đủ “thông minh” để đón các dự án công nghệ cao.
Chuỗi Chu Lai – Thăng Bình: từ tăng trưởng công nghiệp đến yêu cầu ESG
Chu Lai đã hình thành tổ hợp sản xuất, lắp ráp ô tô, cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ gắn với cảng Chu Lai và hệ thống logistics, kết nối hàng hóa từ miền Trung, Tây Nguyên, Nam Lào và Bắc Campuchia ra biển. Theo kế hoạch, sản lượng hàng hóa qua cảng này ước đạt 5,5 triệu tấn, còn doanh thu hợp nhất của doanh nghiệp logistics chủ lực tại đây dự kiến tăng mạnh, phản ánh quy mô ngày càng lớn của trục logistics Chu Lai. Khi kết hợp với không gian Thăng Bình công nghệ cao, Đà Nẵng đang xây một chuỗi giá trị từ sản xuất công nghệ cao, cơ khí, tới xuất khẩu và dịch vụ hậu cần.
Tuy nhiên, quy mô công nghiệp và logistics càng lớn, câu hỏi về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) càng trực diện. Một số cơ sở sản xuất lớn tại Chu Lai đã nằm trong danh mục phải kiểm kê khí nhà kính theo quy định, cho thấy giai đoạn mới của khu kinh tế không chỉ là mở rộng sản lượng mà còn là chứng minh được mô hình “hệ sinh thái công nghiệp đa ngành thế hệ mới: xanh, thông minh, hiện đại”. Nếu Đà Nẵng không gắn chiến lược công nghệ cao với tiêu chuẩn ESG, tham vọng đóng góp 25% ngân sách từ Chu Lai rất dễ đánh đổi bằng chi phí môi trường dài hạn.
Ý nghĩa của Chu Lai – Thăng Bình vì thế vượt ra ngoài một khu kinh tế hay một khu công nghiệp. Nó là phép thử xem Đà Nẵng có thể dùng hạ tầng công nghiệp đồng bộ, chính sách công nghệ cao và kỷ luật ESG để biến một không gian ven biển thành nguồn thu bền vững cho ngân sách hay không. Thành phố đã có vốn, có cảng, có khu công nghệ cao; điều cần nhất lúc này là kỷ luật thực thi quy hoạch và nhất quán ưu tiên cho dự án giá trị gia tăng cao thay vì chạy theo số lượng.
Kết luận: Đặt cược vào công nghệ cao Đà Nẵng hay quay lại lối mòn gia công?
Nếu nhìn lại hành trình ngắn vừa qua, Đà Nẵng đã gửi một thông điệp rõ ràng: khu kinh tế mở Chu Lai sẽ không chỉ là “bến đỗ” của những dự án sản xuất rẻ, mà là sân chơi cho doanh nghiệp công nghệ cao, có năng lực liên kết chuỗi giá trị toàn cầu. Hạ tầng công nghiệp Đà Nẵng ngày càng đồng bộ, từ các khu công nghiệp mới đến KCN Thăng Bình công nghệ cao, trong khi thể chế đang dịch chuyển theo hướng minh bạch, ổn định và thân thiện với nhà đầu tư.
Nhưng hạ tầng và thể chế mới là điều kiện cần. Điều kiện đủ là kỷ luật chọn lọc dự án: ưu tiên các ngành vi điện tử, công nghệ thông tin, sinh học, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo và khối doanh nghiệp cam kết ESG. Nếu Đà Nẵng kiên định với lựa chọn này, mục tiêu Chu Lai đóng góp 25% tổng thu ngân sách sẽ không còn là khẩu hiệu. Ngược lại, nếu chạy theo số lượng dự án mà bỏ qua chất lượng công nghệ và tiêu chuẩn môi trường, khu kinh tế mở đầu tiên của Việt Nam có nguy cơ bị kẹt trong lối mòn gia công – điều đi ngược lại tinh thần “mở” mà Chu Lai được kỳ vọng đại diện.
