Thu phí điện tử không dừng: Luật chơi mới trên cao tốc Bắc - Nam miền Trung
Thu phí điện tử không dừng trên 5 tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Nha Trang là việc cơ quan quản lý bắt đầu thu tiền sử dụng đường bằng hệ thống tự động dựa trên dán thẻ ETC và tài khoản giao thông, áp dụng cho mọi phương tiện lưu thông trên các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông qua miền Trung kể từ 14h ngày 14-8, với mức phí tính theo số kilômét xe chạy và được khuyến cáo là phải nạp tiền trước khi vào cao tốc.
Điểm mấu chốt của ngày 14-8 không chỉ là mốc bắt đầu thu phí cao tốc Quảng Ngãi mà là bước chuyển dứt khoát sang mô hình thu phí điện tử không dừng trên cao tốc Bắc - Nam miền Trung. 5 đoạn tuyến Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Hoài Nhơn - Quy Nhơn, Quy Nhơn - Chí Thạnh, Chí Thạnh - Vân Phong và Vân Phong - Nha Trang cùng được kích hoạt hệ thống ETC từ 14h cùng ngày. "Cơ quan quản lý bắt đầu thu phí đường bộ đối với 5 đoạn cao tốc từ 14h ngày 14-8". Mức phí cơ bản là 900 đồng/km, áp dụng theo từng nhóm phương tiện, với tổng chiều dài tính phí gần 395km trên trục Quảng Ngãi - Nha Trang. Điều này đồng nghĩa, từ nay, đi cao tốc ở miền Trung không còn là hành trình miễn phí mà là một dịch vụ có điều kiện: phải dán thẻ ETC, phải đủ tiền trong tài khoản và phải chấp hành quy định thu phí điện tử không dừng.
Chi tiết 5 đoạn tuyến và mức phí: Lái xe không thể nói “không biết”
Nhìn từ cấu trúc dự án, 5 đoạn cao tốc Bắc - Nam miền Trung lần này không phải vài chục kilômét thử nghiệm mà là một trục thu phí dài gần 395km, nối từ Quảng Ngãi đến Nha Trang. Từng đoạn đều có chiều dài tính phí và khung phí rõ ràng: Quảng Ngãi - Hoài Nhơn thu trên 79km, với mức thu tùy nhóm phương tiện, từ hơn 71.000 đồng đến hơn 284.000 đồng cho một lượt qua toàn đoạn. Quy Nhơn - Chí Thạnh có chiều dài tính phí hơn 61km, khung phí từ khoảng 57.000 đồng đến hơn 227.000 đồng. Chi Thạnh - Vân Phong có gần 47km tính phí, mức thu từ hơn 41.000 đồng đến hơn 168.000 đồng. Riêng Vân Phong - Nha Trang dài hơn 83km, phí dao động từ 75.000 đồng đến hơn 300.000 đồng mỗi lượt tùy nhóm xe. Tất cả đều dựa trên mức cơ bản 900 đồng/km, phân thành 5 nhóm phương tiện theo tải trọng và số chỗ ngồi. Nói cách khác, nếu tiếp tục sử dụng cao tốc, tài xế không thể viện cớ “không nắm được mức phí” khi mọi con số đã được công bố.
Ngày đầu thu phí: Lúng túng vì chưa dán thẻ ETC, tài khoản hết tiền
Thực tế ngày đầu thu phí cao tốc Quảng Ngãi - Nha Trang cho thấy khoảng cách khá lớn giữa thiết kế chính sách và mức độ sẵn sàng của người sử dụng. Tại nút giao Vạn Giã trên tuyến Vân Phong - Nha Trang, nhiều tài xế xe tải, xe khách hoàn toàn bất ngờ khi bị chặn lại vì tuyến đã bắt đầu thu phí điện tử không dừng. Không ít xe chưa dán thẻ ETC, hoặc đã dán nhưng tài khoản giao thông hết tiền nên không thể qua làn[Bỏ]. Lực lượng chức năng phải yêu cầu xe tấp vào nhà điều hành, hỗ trợ dán thẻ, kích hoạt dịch vụ và nạp tiền tại chỗ. Một tài xế cho biết từ khi cao tốc Vân Phong - Nha Trang miễn phí, anh quen chạy liên tục và không hề để ý mốc thu phí, đến khi dừng lại ở trạm mới biết mình “đi nhầm thời điểm”. Cảm giác lúng túng này không phải do công nghệ quá khó, mà do thói quen coi cao tốc là đường miễn phí chưa kịp thay đổi.
Trách nhiệm không chỉ của tài xế: Cơ quan quản lý cần làm gì tiếp theo?
Khi nhiều xe chưa dán thẻ ETC, tài khoản hết tiền hoặc tài xế không hề biết tuyến đã thu phí, câu hỏi đặt ra là trách nhiệm thuộc về ai. Về nguyên tắc, cơ quan quản lý đã khuyến cáo rất rõ: chủ phương tiện phải chủ động kiểm tra việc dán thẻ ETC, đảm bảo tài khoản giao thông đủ số dư trước khi vào cao tốc. "Chủ xe cần kiểm tra việc dán thẻ ETC và bảo đảm tài khoản giao thông còn đủ số dư trước khi lưu thông trên các tuyến cao tốc". Đồng thời, trong 5 ngày đầu triển khai, Cục Đường bộ cử cán bộ túc trực tại mỗi trạm thu phí để phối hợp xử lý sự cố, bảo đảm vận hành thông suốt. Đây là động thái cho thấy phía quản lý không chỉ thu tiền mà còn chịu trách nhiệm về sự trơn tru của hệ thống. Tuy vậy, những tình huống hỗ trợ tại chỗ ngày đầu cũng là lời nhắc rằng công tác thông tin tới tài xế, doanh nghiệp vận tải vẫn cần mạnh hơn, cụ thể hơn, chứ không thể chỉ dừng ở vài khuyến cáo tổng quát.
Hướng dẫn nhanh cho tài xế: Chuẩn bị gì trước khi vào cao tốc Quảng Ngãi - Nha Trang?
Sau ngày đầu, thông điệp rõ ràng nhất dành cho tài xế là: ai không thích nghi với thu phí điện tử không dừng sẽ tự làm khó mình. Để tránh cảnh phải tấp vào nhà điều hành dán thẻ, nạp tiền trong vội vã, lái xe cần coi việc dán thẻ ETC như phần bắt buộc của hồ sơ xe, thay vì một lựa chọn tùy hứng. Trước mỗi chuyến đi trên các đoạn cao tốc Bắc - Nam miền Trung, hãy kiểm tra 3 bước: thẻ ETC còn hoạt động hay không; số dư tài khoản có đủ cho quãng đường dự kiến theo mức 900 đồng/km; và thông tin cảnh báo, hướng dẫn mới nhất trên các kênh chính thức của cơ quan quản lý. Thu phí cao tốc Quảng Ngãi không phải là rào cản, mà là cách để hệ thống cao tốc được vận hành, duy tu, nâng cấp bài bản hơn. Nếu tài xế chủ động thích nghi, cao tốc sẽ đúng nghĩa là tuyến đường nhanh, an toàn và đáng tiền.
