Đối thoại quốc phòng Việt Nam Malaysia: bước ngoặt chiến lược mới
Đối thoại quốc phòng Việt Nam Malaysia lần thứ nhất là cơ chế chính thức giữa hai Bộ Quốc phòng nhằm định hướng hợp tác quốc phòng song phương, bao gồm đào tạo sĩ quan quân sự, công nghiệp quốc phòng khu vực, khoa học công nghệ và phối hợp giữ ổn định biển Đông, qua đó củng cố lập trường chung của ASEAN về an ninh khu vực. Ngày 20/10 tại Hà Nội, Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam, và ông Datuk Lokman Hakim Ali, Tổng Thư ký Bộ Quốc phòng Malaysia, đồng chủ trì cuộc đối thoại trong khuôn khổ chuyến thăm Việt Nam của đoàn Malaysia từ ngày 19-21/10. Đây không chỉ là một sự kiện nghi thức; nó là lời khẳng định rằng hợp tác quốc phòng song phương sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất trong quan hệ hai nước.
Vì sao đối thoại diễn ra lúc này: từ bản ghi nhớ đến đối tác chiến lược toàn diện
Cuộc đối thoại không xuất hiện trong khoảng trống; nó là kết quả của một chuỗi bước đi ngoại giao được tính toán kỹ. Sự kiện được tổ chức trong khuôn khổ Kế hoạch đối ngoại quốc phòng năm 2026, nhân chuyến thăm Việt Nam từ ngày 19 đến 21/10 của đoàn Tổng Thư ký Bộ Quốc phòng Malaysia. Trước đó, hai chính phủ đã ký Bản ghi nhớ về hợp tác quốc phòng vào tháng 12/2023 tại Hà Nội, tạo khung pháp lý cho hợp tác quốc phòng song phương phát triển mạnh trên các lĩnh vực trao đổi đoàn, tham vấn chính sách và hợp tác giữa các quân, binh chủng. Quan trọng hơn, việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 11/2024 đặt ra yêu cầu thực chất hóa trụ cột quốc phòng, nếu không muốn khái niệm “đối tác chiến lược” chỉ dừng ở tuyên bố chính trị.
Đào tạo sĩ quan quân sự: tiếng Anh là chìa khóa của liên kết
Điểm nhấn táo bạo nhất trong đối thoại lần này là ưu tiên rất cụ thể cho đào tạo sĩ quan quân sự, đặc biệt là ngoại ngữ. Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng đề nghị Malaysia hỗ trợ đào tạo tiếng Anh cho sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam bằng cách cử giảng viên sang giảng dạy tại các cơ sở đào tạo trong quân đội, đồng thời tiếp nhận sĩ quan Việt Nam tham gia các khóa đào tạo ngôn ngữ tại Malaysia. Ngược lại, Việt Nam sẵn sàng tiếp nhận sĩ quan Malaysia sang học tiếng Việt và tham gia các khóa học dành cho quan chức quốc phòng quốc tế tại các nhà trường quân đội. Đây không chỉ là chuyện nâng điểm TOEIC cho sĩ quan; đó là cách hai nước xây dựng một thế hệ cán bộ hiểu nhau từ ngôn ngữ đến tư duy tác chiến, giảm nguy cơ hiểu lầm trong phối hợp và tăng khả năng tham gia các hoạt động đa phương như gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc.
Công nghiệp quốc phòng khu vực và khoa học công nghệ: từ khẩu hiệu đến lợi ích chung
Nếu đào tạo sĩ quan là đầu tư cho con người, thì công nghiệp quốc phòng khu vực là phép thử cho mức độ tin cậy chiến lược. Trên cơ sở Bản ghi nhớ tháng 12/2023, hợp tác công nghiệp quốc phòng giữa hai nước đã đạt những kết quả tích cực, song mới ở giai đoạn khởi đầu. Ông Datuk Lokman Hakim Ali đánh giá cuộc đối thoại chính sách quốc phòng đầu tiên mở ra cơ hội hợp tác sâu hơn về đào tạo, công nghiệp quốc phòng, khoa học công nghệ và trao đổi đoàn. Việc Việt Nam mời lãnh đạo Bộ Quốc phòng và doanh nghiệp quốc phòng Malaysia tham dự, trưng bày sản phẩm tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ ba là tín hiệu rõ ràng: Hà Nội muốn biến khẩu hiệu “hợp tác quốc phòng song phương” thành các dự án cụ thể, nơi hai bên cùng chia sẻ công nghệ, thị trường và chuỗi cung ứng.
Ổn định biển Đông và vai trò ASEAN: quốc phòng như một công cụ hòa bình
Điểm then chốt khiến đối thoại quốc phòng Việt Nam Malaysia vượt ra ngoài khuôn khổ song phương là cách hai bên gắn hợp tác quân sự với mục tiêu ổn định biển Đông. Việt Nam khẳng định nhất quán giải quyết các bất đồng trên biển bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế và nỗ lực ngăn ngừa va chạm dưới mọi hình thức. Việt Nam mong muốn Malaysia cùng duy trì lập trường chung của ASEAN về giải quyết tranh chấp trên biển phù hợp UNCLOS 1982, thực hiện đầy đủ Tuyên bố DOC và xây dựng Bộ Quy tắc COC thực chất, hiệu quả, góp phần duy trì hòa bình, ổn định, an ninh và an toàn hàng hải, hàng không ở khu vực. Nói cách khác, hợp tác quốc phòng song phương không nhằm tạo liên minh đối đầu, mà là công cụ để củng cố vai trò trung tâm của ASEAN và giảm nguy cơ xung đột ngoài ý muốn trên biển Đông.
Kết luận: Khi quốc phòng trở thành trụ cột của quan hệ song phương
Đối thoại chính sách quốc phòng lần thứ nhất giữa Việt Nam và Malaysia là bước đi định hình lại cách hai nước nhìn nhận vai trò của quân đội trong quan hệ song phương. Thay vì chỉ dừng ở giao lưu nghi thức, hai bên đặt lên bàn những nội dung rất cụ thể: đào tạo sĩ quan quân sự, công nghiệp quốc phòng, khoa học công nghệ, quân y, an ninh mạng và gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Thứ trưởng Nguyễn Trường Thắng đề nghị tiếp tục triển khai hiệu quả nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao và các định hướng đã được Bộ trưởng Quốc phòng hai nước thống nhất trong chuyến thăm tháng 8/2026, đưa hợp tác quốc phòng trở thành một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Nếu các cam kết này được thực thi nghiêm túc, đối thoại quốc phòng Việt Nam Malaysia sẽ không chỉ là sự kiện thường niên, mà là nền tảng để hai nước cùng đóng góp vào một trật tự khu vực ổn định hơn.
