Từ vị thế vệ tinh đến nhóm đầu bản đồ cảng biển Việt Nam
Ba cảng biển Việt Nam gồm cảng TP.HCM, Hải Phòng và cụm Cái Mép nằm trong top 100 cảng container toàn cầu là việc ba đầu mối hàng hải lớn chuyển từ vai trò cảng vệ tinh lên thành các trung tâm trung chuyển, cửa ngõ xuất nhập khẩu trực tiếp với sản lượng container tăng hai chữ số và hiện diện liên tục trên các bảng xếp hạng quốc tế, qua đó khẳng định cảng biển Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điểm đáng nói không phải ở việc “có mặt trong bảng xếp hạng” mà ở chỗ Việt Nam đang giữ được vị thế này một cách bền vững. Tạp chí Lloyd’s List vừa công bố danh sách top 100 cảng container có lưu lượng hàng hóa thông qua lớn nhất thế giới, trong đó ba cái tên quen thuộc của Việt Nam tiếp tục hiện diện và giữ thứ hạng tương đối cao. Điều này cho thấy hệ thống cảng biển Việt Nam đã bước qua giai đoạn cất cánh ban đầu để đi vào quỹ đạo tăng trưởng dài hạn, chứ không chỉ là “cú bùng nổ nhất thời”.
Hải Phòng thăng hạng, TP.HCM và Cái Mép giữ nhịp: bức tranh số liệu nói gì?
Nhìn vào số liệu, có thể thấy ba cảng không chỉ giữ chỗ trong top 100 mà đang cạnh tranh trong nhóm đầu. Cảng TP.HCM duy trì vị trí thứ 22 với hơn 8,9 triệu TEU container thông qua năm 2025, tăng 14,5% so với năm 2024. Hải Phòng là ngôi sao mới, vươn lên 3 bậc để đứng thứ 26 toàn cầu với hơn 8,2 triệu TEU, tăng trên 16% – tốc độ đủ để được đánh giá là một trong những cảng cửa ngõ phát triển nhanh nhất châu Á. Cái Mép container giữ hạng 31, ghi nhận hơn 7,6 triệu TEU và mức tăng 7,4%. Một câu nói có thể trích nguyên văn là: “Đây là lần thứ 6 liên tiếp cả ba cụm cảng này đồng loạt có mặt trong bảng xếp hạng Top 100 cảng container lớn nhất thế giới của Lloyd’s List”. Tính ổn định này là dấu hiệu rất quan trọng: Việt Nam đã thoát khỏi hình ảnh nền kinh tế phụ thuộc vào các cảng trung chuyển khu vực, để trở thành điểm đến thường trực trong mạng lưới của các hãng tàu lớn.
Động lực bứt phá: sản xuất dịch chuyển, hạ tầng nước sâu và mạng lưới tàu mẹ
Nếu chỉ nhìn vào các con số, ta sẽ bỏ lỡ câu chuyện cấu trúc phía sau sự thăng hạng. Ba động lực cốt lõi đã được chỉ ra khá rõ. Thứ nhất là làn sóng dịch chuyển sản xuất toàn cầu theo chiến lược “China + 1”, khiến Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất mới với nguồn hàng container ổn định cho cảng TP.HCM, Hải Phòng và Cái Mép. Thứ hai là chiến lược đầu tư hạ tầng bến nước sâu: cụm Cái Mép – Thị Vải vận hành ổn định, trong khi Lạch Huyện ở Hải Phòng liên tục bổ sung bến mới, giải nút thắt tiếp nhận tàu lớn. Thứ ba, mạng lưới hải trình của các liên minh hãng tàu như Ocean Alliance hay THE Alliance thay đổi theo hướng tăng chuyến ghé trực tiếp vào cảng biển Việt Nam cả trên tuyến Intra-Asia lẫn đường dài. Điều này biến các cảng nước sâu như Cái Mép container từ “cảng gom hàng” thành cửa ngõ trung chuyển dài tuyến, giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển và nâng sức hấp dẫn trong cạnh tranh.
Ý nghĩa chiến lược: từ mắt xích logistics đến mục tiêu quốc gia biển mạnh
Ba cảng trong top 100 không chỉ là câu chuyện ngành cảng, mà là chỉ báo vị thế kinh tế biển. Việc các cụm cảng lớn liên tục thăng hạng được đánh giá là khẳng định năng lực cảng biển Việt Nam và vai trò mắt xích ngày càng quan trọng trong mạng lưới logistics toàn cầu. Sở hữu hệ thống cảng trong top 30–100 cho thấy Việt Nam là điểm dừng chân an toàn, có độ tin cậy cao trong chuỗi cung ứng trước biến động địa chính trị. Ở tầm vĩ mô, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 218 về chương trình hành động thực hiện mục tiêu xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, đồng thời yêu cầu các bộ, địa phương xây dựng kế hoạch, triển khai quyết liệt và đồng bộ 9 nhóm nhiệm vụ. Cảng biển vì thế trở thành công cụ chiến lược: nếu ba cảng này tiếp tục giữ vững nhịp tăng trưởng, mục tiêu quốc gia biển mạnh không còn là khẩu hiệu, mà dần có nền tảng vật chất rõ ràng.
Thách thức phía trước: xanh hóa, chuyển đổi số và tránh “bẫy trung bình” cảng biển
Sự bứt phá hiện tại là đáng ghi nhận, nhưng không nên bị nhìn như đích đến cuối cùng. Áp lực “xanh hóa” ngành cảng biển để đáp ứng tiêu chuẩn giảm phát thải carbon đang đặt ra bài toán đầu tư mạnh cho công nghệ, chuyển đổi số và năng lượng sạch trong thời gian tới. Nếu TP.HCM, Hải Phòng và Cái Mép không đi trước trong các xu hướng này, vị thế hiện tại có nguy cơ trở thành “đỉnh” thay vì “bậc thang” cho bước phát triển tiếp theo. Điều Việt Nam cần là tránh rơi vào “bẫy trung bình” cảng biển: có sản lượng lớn nhưng thiếu chiều sâu về dịch vụ logistics, trung tâm phân phối và giá trị gia tăng quanh cảng. Ba cảng trong top 100 đã chứng minh được năng lực thông qua, giờ là lúc phải nâng tầm thành các cực tăng trưởng kinh tế biển gắn với công nghiệp, dịch vụ và đô thị cảng. Khi đó, mỗi bước thăng hạng sẽ đồng nghĩa với một tầng giá trị mới cho nền kinh tế.
