Cắt giảm kỳ thi: Chính sách mới nhắm thẳng vào áp lực học tập học sinh
Chính sách cắt giảm kỳ thi không cần thiết là chủ trương mới của Nhà nước nhằm giảm áp lực học tập học sinh, hỗ trợ giáo viên, phụ huynh và hướng hệ thống giáo dục tới đánh giá thực chất thay vì chạy theo thành tích hình thức trong các cuộc thi và báo cáo trung gian.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 05/8/2026 về các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027, yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo và các địa phương đổi mới kiểm tra, đánh giá, giảm áp lực thi cử và chỉ đạo rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh. Ngay sau đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Tuyên Quang ban hành Công văn số 1418-CV/TU ngày 7/8/2026 nhằm triển khai chỉ thị này ở địa phương. Đây là động thái cho thấy trung ương và địa phương đã nhìn thẳng vào vấn đề: căng thẳng học sinh không chỉ đến từ chương trình học, mà còn từ một rừng kỳ thi và chỉ tiêu thi đua chồng chất.
Áp lực học tập và bệnh thành tích: Gốc rễ căng thẳng học sinh
Điểm quan trọng trong Chỉ thị 31 là yêu cầu “có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học và kiểm tra, đánh giá; không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học”. Khi nhà trường và địa phương bị ám ảnh bởi tỷ lệ, áp lực đó lập tức dội xuống lớp học: giáo viên phải đẩy thành tích, học sinh bị biến thành con số thống kê. Áp lực học tập học sinh vì thế không chỉ đến từ nội dung bài vở, mà từ nỗi lo không được phép “thấp hơn mặt bằng” của tập thể.
Ở Tuyên Quang, tỉnh ủy yêu cầu “kiên quyết khắc phục ‘bệnh thành tích’, đảm bảo đánh giá đúng năng lực học sinh và ngăn chặn triệt để gian lận thi cử”. Đây là cách thừa nhận rằng khi mục tiêu là điểm số và thành tích, thì gian lận, dạy thêm, học thêm, thi cử tràn lan trở thành hệ quả. Chính sách cắt giảm kỳ thi trong bối cảnh này không chỉ là giảm số lần kiểm tra, mà là lời nhắc hệ thống phải ngừng đặt học sinh vào trạng thái căng thẳng học sinh kéo dài chỉ để tô đẹp báo cáo.
Cắt giảm kỳ thi: Giảm gánh nặng hay chỉ bớt phần dễ thấy?
Trên giấy tờ, lợi ích rất rõ: Thủ tướng yêu cầu các địa phương “rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết; giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh”. Tỉnh ủy Tuyên Quang cũng nhấn mạnh “các kỳ thi không cần thiết và các báo cáo trung gian sẽ được cắt giảm tối đa nhằm giảm áp lực cho giáo viên và học sinh”. Nếu thực hiện nghiêm, ngay lập tức thời gian luyện thi phong trào, thi cấp trường, cấp huyện sẽ bớt lại, trả thêm giờ cho nghỉ ngơi, trải nghiệm và học tập có chiều sâu.
Nhưng liệu cắt giảm kỳ thi có đủ để thay đổi cảm nhận áp lực của học sinh? Câu trả lời là không, nếu phần “khó chịu nhưng vô hình” vẫn còn: chỉ tiêu thi đua, kỳ vọng điểm số từ gia đình, văn hóa so sánh giữa các lớp, các trường. Nếu một kỳ thi bị bỏ nhưng được thay bằng bài kiểm tra nội bộ nặng nề hơn, hoặc bằng hệ thống đánh giá liên tục thiếu nhân văn, thì căng thẳng học sinh chỉ đổi hình thức, không hề giảm. Do đó, cắt thi là điều kiện cần, nhưng chưa phải điều kiện đủ.
Địa phương vào cuộc: Khi cắt thi gắn với quản trị và hạ tầng
Điểm đáng chú ý là địa phương không chỉ dừng ở khẩu hiệu. Tuyên Quang được yêu cầu “đổi mới mạnh mẽ tư duy từ ‘quản lý giáo dục’ sang ‘quản trị phát triển giáo dục’”. Nghĩa là không chỉ giảm vài cuộc thi rồi để hệ thống cũ vận hành, mà phải nhìn lại cách tổ chức mạng lưới trường lớp, nhân sự, cơ chế đánh giá. Khi tỉnh này sắp xếp lại biên chế theo hướng giảm nhân viên quản lý, hỗ trợ để tăng giáo viên giảng dạy trực tiếp, áp lực hành chính đè lên giáo viên – và qua đó lên học sinh – có cơ hội giảm bớt.
Địa phương còn chú trọng “xây dựng môi trường học đường an toàn”, tăng tư vấn tâm lý, phòng chống bạo lực học đường, thuốc lá điện tử, ma túy. Đồng thời, 06 trường khởi công năm 2025 được yêu cầu hoàn thành trước ngày 30/8/2026 để kịp vận hành đón năm học mới. Đây là nhắc nhở quan trọng: áp lực học tập học sinh không chỉ đến từ bài vở, mà từ cả cơ sở vật chất quá tải, lớp học đông, thiếu giáo viên. Nếu hạ tầng không theo kịp, việc cắt giảm kỳ thi chỉ như dọn bớt phần ngọn của một cây đang mọc lệch.
Từ cắt thi đến giảm căng thẳng học đường: Cần một cuộc thay đổi sâu hơn
Đường dây nóng về lạm thu, dạy thêm trái phép, yêu cầu công khai minh bạch các khoản thu cho thấy hệ thống đã thừa nhận rằng gánh nặng tài chính và áp lực thi đua đang bào mòn niềm tin của phụ huynh và sự an toàn tinh thần của học sinh. Khi kết hợp với yêu cầu “đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, bảo đảm thực chất, hiệu quả; giảm áp lực thi cử”, chủ trương cắt giảm kỳ thi trở thành một phần của nỗ lực xây dựng lại văn hóa giáo dục trung thực, bớt thành tích.
Tuy vậy, nếu muốn căng thẳng học sinh giảm dài hạn, hệ thống phải đi xa hơn: thay đổi cách khen thưởng để không dựa hoàn toàn vào điểm số, tăng tư vấn tâm lý học đường, lắng nghe tiếng nói của học sinh và giáo viên khi thiết kế bất kỳ chính sách mới nào. Cắt thi là bước khởi đầu đáng hoan nghênh, nhưng bài toán lớn là làm sao để mỗi quyết định về chương trình, đánh giá, hạ tầng đều lấy sự bình an học đường làm thước đo. Khi đó, các chỉ thị và công văn sẽ không còn là văn bản trên giấy, mà trở thành thay đổi cụ thể trong từng giờ học, từng kỳ đánh giá.
