Từ tài sản tỷ USD đến vai trò kiến tạo nền kinh tế tư nhân
Tỷ phú USD Việt Nam là nhóm doanh nhân sở hữu khối tài sản tính bằng hàng tỷ đô la Mỹ, gắn với các tập đoàn tư nhân quy mô lớn, hoạt động đa ngành và có khả năng tác động sâu rộng đến tăng trưởng, việc làm, ngân sách và định hướng phát triển dài hạn của nền kinh tế thông qua hệ sinh thái doanh nghiệp mà họ xây dựng và kiểm soát. Điểm đáng bàn không phải là con số tài sản, mà là cách 8 tỷ phú USD Việt Nam biến của cải tích lũy thành những trụ cột của nền kinh tế tư nhân. Họ không chỉ mở rộng doanh thu, lợi nhuận, mà còn tạo ra mạng lưới doanh nghiệp từ bất động sản, hàng không, tài chính, thép đến tiêu dùng, năng lượng và công nghệ, kéo theo hàng trăm nghìn việc làm chất lượng và nguồn thu ngân sách khổng lồ cho Nhà nước. Trong bối cảnh một thập kỷ kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh nhờ hội nhập và cải cách, sự nổi lên của các tỷ phú này phản ánh một xu hướng: tư nhân không còn đứng bên lề, mà đang trở thành lực đẩy chính cho đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tập đoàn Vingroup: Hệ sinh thái đa ngành và sức nặng ngân sách
Trong số 8 tỷ phú USD Việt Nam, hệ sinh thái doanh nghiệp gắn với tập đoàn Vingroup cho thấy rõ nhất cách một tập đoàn tư nhân có thể trở thành "siêu cấu trúc" của nền kinh tế. Vingroup hiện phát triển 6 nhóm hoạt động trọng tâm gồm công nghệ – công nghiệp, thương mại dịch vụ, hạ tầng, năng lượng xanh, văn hóa và thiện nguyện xã hội, với các thương hiệu như VinFast, Vinhomes, Vincom Retail, Vinpearl, Vinmec, Vinschool, VinUniversity… tạo thành mạng lưới liên kết chặt chẽ. Theo dữ liệu công bố, 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu của tập đoàn này đạt 222.336 tỷ đồng, tăng 72,5% so với cùng kỳ, lợi nhuận sau thuế đạt 20.375 tỷ đồng, tăng gần 349%. Đến cuối tháng 6/2026, tổng tài sản của Vingroup vượt hơn 1,3 triệu tỷ đồng, cho thấy sức tích lũy nguồn lực rất lớn. Quan trọng hơn, tập đoàn nộp ngân sách khoảng 148.773 tỷ đồng trong năm 2025, tăng 165% so với hơn 56.200 tỷ đồng năm 2024, đồng thời sử dụng hơn 104.000 lao động, tăng hơn 37.000 người chỉ sau một năm. Những con số này không chỉ là thành tích doanh nghiệp, mà là bằng chứng cho thấy một hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân có thể trở thành "máy nộp thuế" và "nhà tuyển dụng" hàng đầu, góp phần ổn định tài khóa, nâng thu nhập và tạo cầu cho hàng loạt ngành phụ trợ từ xây dựng, logistics đến dịch vụ kỹ thuật.
Hệ sinh thái đa dạng: Hàng không, tài chính, thép và tiêu dùng
Nếu Vingroup là hình mẫu tập đoàn đa ngành, thì các tỷ phú khác bổ sung những mảnh ghép quan trọng cho hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân. Tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo xây dựng hệ sinh thái trải rộng từ hàng không đến ngân hàng, tài chính và đầu tư, với triết lý mang cơ hội bay đến hàng triệu người chưa từng đi máy bay. Vietjet đã góp phần phổ biến mô hình hàng không giá rẻ, làm thay đổi thói quen di chuyển và mở rộng không gian kinh tế nhờ kết nối đường bay trong nước và quốc tế. Ở công nghiệp nặng, Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long kiên trì với ngành thép, phát triển các khu liên hợp sản xuất quy mô lớn tại Dung Quất và hướng tới sản xuất thép đường ray cho các dự án đường sắt, bước vào phân khúc có yêu cầu kỹ thuật và giá trị gia tăng cao hơn. Trong tài chính, hệ sinh thái gắn với Techcombank giúp phân bổ vốn, hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng, với tổng tài sản gần 1,3 triệu tỷ đồng vào cuối tháng 6/2026, tương đương Vingroup, cho thấy vai trò trung tâm của khu vực ngân hàng tư nhân. Ở lĩnh vực tiêu dùng, Masan được nhắc đến như cầu nối giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng, thông qua mạng lưới WinCommerce với chuỗi Winmart/Winmart+, tạo thêm đầu ra cho hàng tiêu dùng, thực phẩm và sản phẩm thiết yếu. Tập đoàn này có hơn 40.000 lao động với thu nhập trung bình khoảng 19 triệu đồng/tháng và đóng góp cho ngân sách hơn 4.800 tỷ đồng trong năm 2025. Bức tranh chung cho thấy mỗi tỷ phú và hệ sinh thái doanh nghiệp của họ đang chiếm giữ một "mặt trận" khác nhau của nền kinh tế.
Từ tuyên bố tham vọng đến trụ cột kinh tế và trách nhiệm xã hội
Điểm chung của 8 tỷ phú USD Việt Nam là họ khởi đầu bằng những tuyên bố tham vọng từng bị hoài nghi, nhưng theo thời gian đã trở thành kim chỉ nam cho việc xây dựng các tập đoàn quy mô lớn. Năm 2014, ông Phạm Nhật Vượng nói về mong muốn các con phố Hà Nội, TP.HCM sầm uất như Hồng Kông hay Singapore và để lại giá trị cho thế hệ sau; hơn một thập kỷ, Vingroup và Vinhomes đã tạo ra những khu đô thị như Vinhomes Riverside, Ocean Park, Smart City, Grand Park, kết hợp nhà ở với tiện ích, thương mại và dịch vụ. Tham vọng đưa ô tô Việt ra thế giới dẫn ông đến VinFast, hãng xe thuần điện hiện dẫn đầu doanh số tại thị trường trong nước và đặt mục tiêu bàn giao 300.000 ô tô cùng 1 triệu xe máy điện trên toàn cầu trong năm nay. Tương tự, tuyên bố "mang cơ hội bay" của bà Nguyễn Thị Phương Thảo đã biến hàng không giá rẻ thành một phần quan trọng của thị trường vận tải hàng không Việt Nam. Đáng chú ý, các gia đình tỷ phú không chỉ dừng ở lợi nhuận. Vingroup duy trì một trụ cột doanh nghiệp xã hội gồm y tế, giáo dục và vận tải công cộng, đồng thời cùng bà Phạm Thu Hương sáng lập Quỹ VinFuture – tổ chức phi lợi nhuận thúc đẩy đổi mới trong y tế và phát triển bền vững. Những hoạt động thiện nguyện và quỹ cộng đồng này cho thấy triết lý kinh doanh có trách nhiệm xã hội: lợi nhuận là điều kiện, nhưng mục tiêu cuối cùng là tạo giá trị bền vững cho cộng đồng.
Tác động toàn diện và thách thức cho thập kỷ tới
Đằng sau các con số doanh thu, lợi nhuận và tài sản là câu chuyện về nguồn lực mà doanh nghiệp của các tỷ phú Việt đang đóng góp cho đất nước: nộp ngân sách hàng trăm nghìn tỷ đồng, tạo hàng trăm nghìn việc làm, tăng cầu với nhà cung cấp trong nước và có khả năng đầu tư vào những lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn. Điều quan trọng hơn là họ có thể tạo ra sản phẩm công nghệ do người Việt làm chủ, nâng cao giá trị gia tăng trong nước, tạo việc làm chất lượng cao và giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy vậy, câu hỏi cho thập kỷ tới không phải là có thêm bao nhiêu tỷ phú, mà là các hệ sinh thái doanh nghiệp này sẽ tiến hóa ra sao. "Chặng đường phía trước là biến nguồn lực tích lũy thành năng lực công nghệ, biến tham vọng thành sản phẩm có sức cạnh tranh toàn cầu và biến thành công của một số tập đoàn thành động lực thịnh vượng cho đông đảo người dân". Đây chính là thách thức và cũng là cơ hội: nếu các tập đoàn tư nhân tiếp tục mở rộng sang hạ tầng, năng lượng xanh, công nghiệp công nghệ cao, đồng thời giữ vững trách nhiệm xã hội, họ sẽ không chỉ là trụ cột kinh tế tư nhân, mà còn là kiến trúc sư cho một mô hình phát triển bao trùm hơn của kinh tế Việt Nam.
