Gia cố kè biển Hải Tiến: Không chỉ là công trình chống sóng
Dự án gia cố kè biển Hải Tiến là chương trình xử lý khẩn cấp nhằm củng cố tuyến kè tại hai xã Hoằng Tiến và Hoằng Thanh, bảo vệ khu du lịch trọng điểm, khu dân cư và hạ tầng ven biển trước xói lở, bão, nước dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan đến biến đổi khí hậu, đồng thời kết hợp với rừng ngập mặn để hình thành hệ thống phòng thủ đa tầng cho dải bờ biển Thanh Hóa. Nhìn ở góc độ chiến lược, tỉnh Thanh Hóa đã lựa chọn cách tiếp cận khá táo bạo: kết hợp “lá chắn cứng” là kè bê tông – đá hộc với “lá chắn mềm” là hơn 1.100ha rừng ngập mặn, biến khu vực Hải Tiến thành phòng tuyến thử nghiệm cho mô hình phát triển du lịch gắn ứng phó biến đổi khí hậu. Đây không còn là câu chuyện sửa chữa một tuyến kè hư hỏng, mà là quyết định định hình lại cách bảo vệ du lịch Thanh Hóa trong dài hạn.
430 tỷ đồng cho tuyến kè bảo vệ du lịch Thanh Hóa
Sau các đợt mưa bão đã tàn phá nghiêm trọng tuyến kè và đường ven biển Hải Tiến, gây sụt lún, nứt gãy và đe dọa an toàn người dân, du khách, Thanh Hóa buộc phải hành động nhanh. Tỉnh đã quyết định đầu tư 430 tỷ đồng để xử lý khẩn cấp kè biển khu du lịch Hải Tiến trên địa bàn hai xã Hoằng Thanh và Hoằng Tiến. Đây là lựa chọn mang tính sống còn, bởi khu du lịch biển Hải Tiến hiện đón khoảng 1,5 triệu lượt khách mỗi năm, với gần 100 cơ sở lưu trú và khoảng 6.500 phòng, đóng góp lớn cho kinh tế địa phương. Tuyến kè qua Hoằng Tiến dài khoảng 2km với vốn 270 tỷ đồng; đoạn qua Hoằng Thanh dài khoảng 950m với vốn 160 tỷ đồng. Nói cách khác, Hải Tiến đang được “bọc thép” bằng một khoản đầu tư lớn, ưu tiên tuyệt đối cho việc bảo vệ du lịch Thanh Hóa trước sóng gió thiên tai.
Không chỉ dừng ở mức gia cố, phương án kỹ thuật lần này cho thấy cách nhìn thận trọng hơn với rủi ro khí hậu. Phần chân và mái kè sẽ được làm mới theo dạng mái nghiêng lõi đá, khối phủ bê tông dạng bậc thang tiêu sóng, kết hợp tiêu năng sóng tràn phía sau và khôi phục hệ thống vỉa hè, đường giao thông ven biển. Giải pháp kè hiện tại được lựa chọn vì phù hợp với yêu cầu xử lý khẩn cấp trong điều kiện bờ biển đã sạt lở nặng. Đây là kiểu gia cố kè biển vừa “chữa cháy” trước mắt, vừa tạo nền tảng để kết nối với các lớp bảo vệ sinh thái phía ngoài. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Dự án xử lý khẩn cấp kè biển khu du lịch Hải Tiến có tổng vốn đầu tư 430 tỷ đồng, là công trình cấp bách phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế – xã hội của địa phương”.
Rừng ngập mặn – “bức tường xanh” bổ trợ cho kè cứng
Nếu kè bê tông là tuyến phòng thủ đầu tiên, thì rừng ngập mặn chính là “bức tường xanh” đỡ sóng, giữ bờ cho Thanh Hóa. Thực tế cho thấy tỉnh đang triển khai đúng tinh thần yêu cầu phải bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái biển, chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, nước biển dâng và tăng khả năng chống chịu của vùng ven biển. Theo số liệu của cơ quan nông nghiệp và môi trường, diện tích rừng ngập mặn toàn tỉnh đã đạt hơn 1.100ha, trong đó có 723,44ha được trồng mới từ năm 2015 đến nay tại các khu vực như Vạn Lộc, Tân Tiến, Hoằng Tiến, Hoằng Thanh. Nói thẳng, không có lớp rừng này, mọi nỗ lực gia cố kè biển sẽ luôn phải “đánh nhau” với sóng và gió trong thế bất lợi. Một câu trích dẫn tiêu biểu là: “Lâm phần rừng ngập mặn ngoài đê tạo thêm một lớp bảo vệ tự nhiên, giúp giảm tác động của sóng gió, giữ phù sa và mở rộng không gian sinh thái ven biển”.
Vai trò của rừng ngập mặn không chỉ là tấm chắn mềm. Chúng giảm năng lượng sóng, hạn chế xói lở, giữ bùn cát và hỗ trợ cân bằng sinh thái. Đồng thời, hệ sinh thái này nuôi dưỡng đa dạng loài thủy sinh, từ tôm, cua, cá đến các loài nhuyễn thể, tạo nguồn sinh kế tự nhiên cho cộng đồng ven biển. Đáng chú ý, mô hình nuôi ong lấy mật dưới tán rừng ngập mặn ở Nga Sơn, Tân Tiến đang mang lại thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân. Nhờ vậy, rừng ngập mặn vừa giúp người dân phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai, vừa góp phần bảo vệ môi trường và tăng thu nhập. Đây là nền tảng kinh tế – sinh thái quan trọng để việc bảo vệ du lịch Thanh Hóa không đối lập với lợi ích sinh kế của cộng đồng địa phương.
Chiến lược phòng thủ đa tầng trước biến đổi khí hậu
Bức tranh tổng thể ở Thanh Hóa là sự kết hợp có chủ đích giữa “lá chắn xanh” rừng ngập mặn và “lá chắn xám” kè biển, đê sông. Lý thuyết là thế, nhưng thực tiễn càng chứng minh sự cần thiết của cách tiếp cận đa tầng. Với đường bờ biển 102km, tỉnh này đang chịu sức ép ngày càng lớn từ mực nước biển dâng, bão, triều cường, lũ, xâm nhập mặn, xói lở bờ biển và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Nếu chỉ trông vào kè bê tông, mỗi đợt bão lớn lại đặt ngân sách vào thế phải chi thêm cho sửa chữa, gia cố. Việc đặt rừng ngập mặn là lớp mềm phía ngoài, kết hợp hệ thống kè, đê biển và đê cửa sông bên trong, đang tạo thành một “hàng rào bảo vệ đa tầng” cho cộng đồng ven biển, đất sản xuất và các hoạt động kinh tế.
Đặc biệt, định hướng quốc gia về phát triển kinh tế biển đã nhấn mạnh yêu cầu gắn khai thác, sử dụng hiệu quả tài nguyên biển với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo đảm sinh kế bền vững. Điều này đồng nghĩa, gia cố kè biển không được phép tách rời mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ rừng ngập mặn. Thanh Hóa, với dự án kè Hải Tiến và các chương trình bảo vệ rừng ngập mặn, đang bước những bước đầu trong việc cụ thể hóa định hướng này. Tuy nhiên, để hàng rào đa tầng thực sự bền vững, địa phương cần kiên định với các nguyên tắc: không đánh đổi rừng ngập mặn lấy dự án ngắn hạn, lồng ghép quản lý rủi ro thiên tai vào quy hoạch du lịch, và ưu tiên đầu tư hạ tầng ven biển đồng bộ với mạng lưới đê, đường ven biển như đã được yêu cầu.
Hải Tiến như một “phòng thí nghiệm” cho du lịch thích ứng khí hậu
Nhìn về phía trước, Hải Tiến không nên được xem chỉ là dự án gia cố kè biển trị giá 430 tỷ đồng, mà là “phòng thí nghiệm sống” cho mô hình du lịch thích ứng khí hậu ở Thanh Hóa. Khi công trình hoàn thành theo mục tiêu vào cuối năm 2026 và các giai đoạn tiếp theo đến 2027, địa phương có cơ hội đánh giá một cách thực chứng hiệu quả của việc kết hợp kè biển hiện đại với rừng ngập mặn và hạ tầng giao thông ven biển. Theo tính toán, khi hoàn thành, công trình sẽ giảm thiểu tình trạng cát bị cuốn trôi từ khoảng 144.000m3 mỗi năm xuống mức không đáng kể, qua đó ổn định bãi biển – tài sản cốt lõi của du lịch biển. Nếu mô hình này chứng minh hiệu quả, nó có thể trở thành “kịch bản mẫu” để nhân rộng cho các khu du lịch ven biển khác trong tỉnh.
Tuy vậy, bài toán không chỉ nằm ở kỹ thuật kè hay diện tích rừng ngập mặn, mà còn ở cách tổ chức phát triển du lịch. Du lịch Hải Tiến cần được thiết kế lại theo hướng giảm tải áp lực lên bờ biển, tránh bê tông hóa tràn lan, dành không gian cho hành lang xanh và các hoạt động kinh tế sinh thái dựa vào rừng ngập mặn. Điều tích cực là các chương trình bảo vệ rừng đã được ký hợp đồng với cộng đồng địa phương trên hàng trăm hecta, giúp nâng cao ý thức và gắn lợi ích người dân với mục tiêu bảo tồn. Kết luận công bằng là: Thanh Hóa đã chọn con đường khó nhưng đúng – ưu tiên bảo vệ du lịch Thanh Hóa bằng cách ứng phó biến đổi khí hậu từ gốc, thông qua một hệ thống phòng thủ đa tầng kết hợp gia cố kè biển, rừng ngập mặn và sinh kế bền vững.
