Thanh Âm Gốm Bát Tràng: Định nghĩa một bảo tàng sống
Thanh Âm Gốm Bát Tràng là chương trình trình diễn nghệ thuật dùng gốm sứ truyền thống làm nhạc cụ, kết hợp cùng âm nhạc đương đại, múa, xiếc và sắp đặt để kể câu chuyện di sản làng nghề như một dòng âm thanh đang sống, thay vì một bộ sưu tập hiện vật đứng yên. Ở đây, gốm không còn bị “khóa” trong tủ kính, mà trở thành nhân vật chính, biết ngân vang, biết chuyển động và đối thoại với khán giả. Tôi cho rằng đó là cách định nghĩa lại khái niệm bảo tàng: không gian mà người thợ, người nghệ sĩ và người xem cùng tham gia vào việc tái sinh ký ức. Khi Festival Thăng Long Hà Nội 2026 chọn Bát Tràng làm một trong sáu không gian di sản, họ không chỉ mang chương trình tới làng nghề, mà biến cả làng thành sân khấu sống, nơi di sản và sáng tạo gặp nhau mỗi tối từ 19h30 ngày 19 và 20/9.
“Dòng chảy di sản”: Chủ đề không chịu đứng yên
Festival Thăng Long Hà Nội 2026 được thiết kế như một hành trình “Dòng chảy di sản – Heritage Flow”, diễn ra từ 11 đến 20/9/2026 tại nhiều không gian văn hóa, di sản tiêu biểu của Thủ đô. Điều đáng nói là Festival không đối xử với di sản như thứ phải gìn giữ trong yên tĩnh, mà như chất liệu để tiếp tục sáng tạo. Thanh Âm Gốm là minh chứng rõ nhất: đất, nước, lửa và kỹ thuật thủ công trở thành hệ biểu tượng xuyên suốt một vở diễn, kết nối ký ức làng nghề với gốm sứ và âm nhạc đương đại, chuyển động sân khấu, xiếc, múa và nghệ thuật sắp đặt. "Festival kết nối di sản với nghệ thuật, giáo dục, du lịch và cộng đồng, góp phần xây dựng những sản phẩm văn hóa mới mang dấu ấn Hà Nội". Nói cách khác, di sản không bị bảo tồn theo kiểu “đóng gói”, mà được đặt vào dòng chảy của đời sống hôm nay, để người dân Thủ đô và du khách tiếp cận bằng nhiều giác quan hơn.
Từ đất thành gốm, từ gốm thành thanh âm
Cốt lõi sáng tạo của Thanh Âm Gốm nằm ở câu hỏi: nếu gốm có thể cất tiếng, câu chuyện mà gốm kể về Bát Tràng sẽ như thế nào? Câu trả lời được xây dựng thành một hành trình liền mạch: từ “Mở đất”, nơi khán giả bước vào không gian Bát Tràng, nắn đất, vẽ lam, thưởng thức ẩm thực và nghe kể lịch sử làng nghề; đến “Lửa nghề Bát Tràng” với múa và xiếc chuyển hóa các thao tác nghề – xử lý đất, tạo cốt, phủ men, dạc lò, chở gốm ven sông Hồng – thành chất liệu sân khấu. Tôi thích cách chương trình dùng chính ngôn ngữ nghề để kể chuyện: “Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò” trở thành trục dẫn trên sân khấu, cho thấy tri thức làng nghề không chỉ là kỹ thuật mà là văn hóa. Đó là di sản làng nghề đang sống, vẫn được tạo tác, trao truyền mỗi ngày chứ không phải những món đồ đã xong nhiệm vụ trên kệ trưng bày.
GOm Show: Khi chum niêu hóa thành dàn nhạc
Phần trung tâm của Thanh Âm Gốm là GOm Show – Âm thanh từ gốm, kết quả của gần 15 năm nghiên cứu chất liệu bản địa của nhóm Đàn Đó với hơn 30 loại nhạc cụ và vật thể tạo âm bằng gốm, sành. Những vật dụng quen thuộc như chum, niêu, ang xoay, trống chum, trống Lãng, chiêng sành, chuông sành, đàn niêu… được chế tác thành nhạc cụ có nhiều tầng âm sắc khác nhau. Điều làm tôi ấn tượng là cảm giác “âm thanh trở về quê hương”: thay vì đặt dàn nhạc gốm trong phòng hòa nhạc, chương trình đưa nó diễn ngay tại làng nghề Bát Tràng – nơi đất, nước, lửa và bàn tay người thợ vẫn hiện diện hàng ngày. Khi các nghệ sĩ của Lửa nghề Bát Tràng trở lại hòa cùng GOm Show trong đoạn “Dòng chảy di sản”, ánh sáng lan từ vật thể gốm ra toàn bộ không gian, tạo khoảnh khắc vỡ òa cảm xúc về một cộng đồng chung quanh nghề và người. Đó không còn là tiết mục “minh họa” di sản, mà là chính di sản tự biểu diễn mình.
Khán giả trong vai người gìn giữ di sản làng nghề
Có một điểm quan trọng: Thanh Âm Gốm không xem khán giả như người đứng ngoài quan sát. Ngay từ “Mở đất”, người xem được mời nặn gốm, vẽ lam, thử đặc sản Bát Tràng và đi qua không gian sống của một làng nghề vẫn đang vận động cùng thời cuộc. Xã Bát Tràng, vốn là vùng đất gắn với di sản làng nghề gốm truyền thống và đã là thành viên Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, được biến thành nơi diễn ra hai đêm hội làng đặc biệt lúc 19h30 ngày 19 và 20/9/2026. "Tại Thanh âm Gốm, người nghệ nhân, nghệ sĩ, cộng đồng địa phương và người xem cùng trở thành những thành tố của một không gian văn hóa chung". Tôi tin đây là hướng đi cần thiết: thay vì kêu gọi “hãy bảo tồn di sản”, chương trình cho mọi người chạm vào, nghe, nhìn và cảm nhận di sản làng nghề như một trải nghiệm nghệ thuật hấp dẫn. Kết thúc bằng phần “Trao gửi”, những món quà nhỏ dành cho khách mời không chỉ là kỷ niệm, mà là lời nhắc rằng di sản sống được hay không phụ thuộc vào mỗi lần chúng ta quay lại, tham gia và kể tiếp câu chuyện.
