Luật Phát triển đô thị: khuôn khổ mới, trách nhiệm mới cho TP.HCM
Luật Phát triển đô thị là khuôn khổ pháp lý mới cho phép các đô thị, trước hết là TP.HCM, được trao thêm thẩm quyền trong quy hoạch, quản lý đất đai, hạ tầng, không gian ngầm và các chính sách đổi mới sáng tạo, qua đó chủ động hơn trong việc huy động nguồn lực xã hội, thiết kế mô hình phát triển phù hợp và giải quyết những điểm nghẽn tồn tại lâu năm trong quá trình đô thị hóa. Sáng 21/9, HĐND TP.HCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031 khai mạc kỳ họp thứ Năm để chuẩn bị triển khai Luật Phát triển đô thị, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Đây là kỳ họp chuyên đề với khối lượng nội dung lớn, phản ánh tham vọng của thành phố khi bước vào giai đoạn sử dụng các quyền hạn mới. Thay vì coi luật như "cây gậy" quyền lực, TP.HCM cần xem đó là "bản hợp đồng" trách nhiệm với người dân: thêm quyền phải đi kèm cơ chế rõ ràng, kết quả đo được và sự minh bạch trong tổ chức thực hiện.
38 nội dung nghị quyết: phép thử cho năng lực quản trị đô thị
Theo chương trình, HĐND TP.HCM sẽ xem xét, quyết nghị 38 nội dung, gồm 29 dự thảo nghị quyết quy phạm pháp luật và 9 nghị quyết cá biệt. Trong đó, 24 dự thảo nhằm cụ thể hóa và tổ chức thực hiện Luật Phát triển đô thị. Đây không chỉ là yêu cầu thủ tục, mà là phép thử đầu tiên cho năng lực biến Luật Phát triển đô thị thành những "công cụ quản trị" sống trong đời sống đô thị. Phát biểu khai mạc, Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh nhấn mạnh kỳ họp diễn ra lúc thành phố đang hoàn thiện thể chế, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và muốn tạo môi trường thuận lợi để khai thác tiềm năng, sử dụng hiệu quả nguồn lực, phục vụ phát triển bền vững. Câu hỏi thực chất là: mỗi nghị quyết có giải được vấn đề cụ thể, có tạo thêm dư địa tăng trưởng hay chỉ dừng ở mức "cụ thể hóa trên giấy"? Nếu không gắn với dự án, lộ trình và trách nhiệm rõ ràng, 38 nội dung sẽ chỉ là danh sách tham vọng.
Đổi mới sáng tạo và không gian ngầm: hai "mặt trận" chiến lược
Luật Phát triển đô thị trao cho TP.HCM quyền hạn mới để chủ động thiết kế các cơ chế về đổi mới sáng tạo thành phố và quản lý không gian ngầm, hai lĩnh vực vốn lâu nay bị xem như "phần phụ" trong chính sách. Kỳ họp lần này dành dung lượng đáng kể cho các dự thảo nghị quyết hỗ trợ hạ tầng trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; cơ chế hỗ trợ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, chuyển giao và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đồng thời, HĐND xem xét các nghị quyết về quy hoạch không gian ngầm, quản lý, khai thác và phát triển công trình ngầm, cùng các chính sách quản lý phát triển không gian ngầm. Đây là bước xoay trục quan trọng: nếu quản lý tốt không gian ngầm gắn với phát triển theo định hướng giao thông công cộng, TP.HCM có thể giảm áp lực mặt đất, tăng hiệu quả sử dụng đất và tạo nền tảng cho một đô thị nén thông minh. Vấn đề là thành phố có dám chấp nhận cách làm mới, chấp nhận rủi ro thử nghiệm hay không.
Quyền hạn mới phải đi thẳng vào đời sống người dân
Một điểm đáng chú ý là các cơ chế gắn với Luật Phát triển đô thị không chỉ phục vụ những câu chuyện "tầng cao" như quy hoạch hay không gian ngầm, mà còn chạm trực tiếp đời sống người dân. Cùng với các chính sách về khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và khởi nghiệp, kỳ họp còn xem xét mức hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh cho bệnh nhân thận mạn tính giai đoạn 5, chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế cho người hiến máu tình nguyện, và tiền ăn cho học sinh nội trú, học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú. Các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026-2030 cũng được đưa vào chương trình nghị sự. Quan điểm nhất quán cần là: mọi quyền hạn mới, kể cả quyền trong quy hoạch tổng thể hay bồi thường, tái định cư, đều phải được kiểm nghiệm qua câu hỏi "người dân, doanh nghiệp được gì" – nếu không, phát triển bền vững sẽ chỉ là khẩu hiệu.
Từ tiềm năng đến động lực: bài toán trách nhiệm và đo lường kết quả
Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đánh giá Luật Phát triển đô thị đã tạo ra khuôn khổ pháp lý mới, trao cho thành phố nhiều thẩm quyền lớn hơn, chủ động hơn trong giải quyết các vấn đề phát triển. Nhưng ông đồng thời cảnh báo: "Quyền hạn được trao là điều kiện rất quan trọng, nhưng quyền hạn tự nó không tạo ra kết quả". Thông điệp ở đây khá rõ: tiềm năng chỉ là điểm xuất phát, động lực tăng trưởng mới là đích cần đo đếm. Theo yêu cầu của Bí thư, mỗi nghị quyết phải trả lời ba câu hỏi: tháo gỡ điểm nghẽn nào, khơi thông nguồn lực gì hoặc tạo động lực phát triển nào, và cơ quan nào chịu trách nhiệm về kết quả. Thay vì chỉ hỏi pháp luật cho phép làm gì, TP.HCM cần chủ động xác định trong phạm vi luật cho phép, mình có thể làm gì tốt hơn cho phát triển. Nếu thành phố biến được các quyền hạn mới thành các cơ chế minh bạch, gắn trách nhiệm và đo lường kết quả nghiêm túc, Luật Phát triển đô thị sẽ trở thành công cụ đẩy nhanh phát triển bền vững; ngược lại, nó sẽ chỉ là "bộ sưu tập" quyền lực chưa được dùng hết.
