Từ tham vọng “cú đấm thép 3” đến quyết định dừng bước
Hòa Phát dừng dự án thép tại Phú Yên là việc tập đoàn này sau 4 năm khảo sát và nghiên cứu đã quyết định không tiếp tục triển khai khu liên hợp gang thép trị giá 86.000 tỷ đồng theo phương án ban đầu, với lý do thị trường chưa thuận lợi và hiệu quả đầu tư chưa tương xứng với nguồn lực khổng lồ cần huy động.
Điểm đáng chú ý không phải là một dự án bị hoãn, mà là việc Hòa Phát chủ động “phanh gấp” ngay giữa quỹ đạo mở rộng mạnh mẽ. Từ đầu năm 2022 đến tháng 6/2026, tập đoàn liên tục khảo sát, nghiên cứu cơ hội tại Khu kinh tế Nam Phú Yên, với trọng tâm là Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Phú Yên tại KCN Hòa Tâm. Dự án này được định vị là bước tiếp nối sau Dung Quất 1 và 2, với vốn đầu tư dự kiến khoảng 86.000 tỷ đồng và công suất thiết kế 6 triệu tấn/năm, giai đoạn một đạt 3 triệu tấn/năm. Việc rút lui ở thời điểm này cho thấy ban lãnh đạo đang ưu tiên sự an toàn tài chính hơn là phô diễn quy mô.
Thị trường thép không còn phù hợp cho những cú nhảy khổng lồ
Dù các bên chưa công bố chi tiết, lý do Hòa Phát nêu ra đã đủ để hiểu bối cảnh: thị trường hiện tại “chưa thực sự thuận lợi” để triển khai một tổ hợp gang thép khổng lồ. Khi doanh nghiệp buộc phải tính đến các kịch bản điều chỉnh quy mô, lùi tiến độ hoặc thay đổi phương án đầu tư, dự án không còn là đòn bẩy tăng trưởng mà biến thành một rủi ro dài hạn.
Theo báo cáo gửi cơ quan quản lý địa phương, Hòa Phát cảnh báo rằng nếu cứ cố triển khai trong bối cảnh này, chi phí phát sinh có thể tăng, thời gian xử lý kéo dài, và quan trọng hơn là ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng, đời sống người dân cũng như kế hoạch phát triển chung Khu kinh tế Nam Phú Yên. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Trên cơ sở đánh giá hiệu quả đầu tư và các yếu tố rủi ro, Hòa Phát nhận định phương án phát triển khu liên hợp gang thép theo quy mô và điều kiện hiện tại chưa đáp ứng yêu cầu về hiệu quả tương xứng với nguồn lực cần huy động." Đó là lời thừa nhận thẳng thắn rằng cuộc chơi đã khó hơn nhiều so với thời Dung Quất.
Giấc mơ trên “mảnh đất cuối cùng” và bước ngoặt trong tư duy đầu tư
Điều làm giới quan sát bất ngờ là megaproject 86.000 tỷ này từng được Chủ tịch Trần Đình Long đặt kỳ vọng rất cao. Tại đại hội cổ đông năm 2025, ông gọi khu đất được giao là một mảnh đất “rất đẹp” và nhận định “có lẽ là mảnh đất cuối cùng ở Việt Nam có thể xây nhà máy thép”. Khi người đứng đầu xem đây là cơ hội hiếm hoi, việc tạm dừng triển khai cho thấy sự thay đổi quan điểm đáng kể.
Trước đó, Hòa Phát và địa phương đã ký biên bản ghi nhớ nghiên cứu, đầu tư ba dự án lớn, trong đó khu liên hợp gang thép tại KCN Hòa Tâm chiếm tới 86.000 tỷ đồng vốn dự kiến. Dự án tổ hợp gang thép ở Phú Yên (sau này thuộc Đắk Lắk trong các trao đổi với cơ quan chức năng) từng được mô tả như “cú đấm thép 3” của tập đoàn. Vậy mà từ tháng 6/2026, tập đoàn chính thức rà soát và điều chỉnh định hướng, không tiếp tục triển khai khu liên hợp theo kế hoạch ban đầu. Điều đó cho thấy Hòa Phát đã chấp nhận hy sinh một giấc mơ đẹp để bảo vệ sức khỏe tài chính dài hạn.
Thông điệp chiến lược: khi dừng lại là cách bảo vệ giá trị
Quyết định Hòa Phát dừng dự án thép 86.000 tỷ không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp lớn mà còn là lời cảnh báo về giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa trên các siêu dự án. Khi chính một tập đoàn quen với các dự án kiểu Dung Quất phải tính tới việc rút lui, đó là tín hiệu rằng thời của những khu liên hợp thép khổng lồ “cứ làm rồi thị trường sẽ hấp thụ” đã qua.
Ở chiều tích cực, việc chủ động tạm dừng megaproject 86.000 tỷ cho thấy Hòa Phát chọn cách bảo vệ nguồn lực và uy tín thay vì mạo hiểm theo đuổi bằng mọi giá. Họ cũng thẳng thắn nhìn nhận rủi ro liên quan đến cộng đồng địa phương – từ giải phóng mặt bằng đến ảnh hưởng đời sống dân cư và quy hoạch chung của Khu kinh tế Nam Phú Yên – khi dự án cứ kéo dài trong bất định. Với một dự án từng được ca ngợi là đặt trên “mảnh đất cuối cùng”, việc dám lùi bước lúc này lại là tín hiệu của một chiến lược trưởng thành hơn: mở rộng có chọn lọc, thay vì mở rộng bằng mọi giá.
