Nút giao An Phú TP.HCM: Khi hạ tầng ba tầng trở thành “van xả” cho cửa ngõ Đông
Nút giao An Phú TP.HCM là tổ hợp hạ tầng giao thông ba tầng gồm hầm chui, cầu vượt và các tuyến đường kết nối những trục chiến lược như Mai Chí Thọ, Đồng Văn Cống, cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, Lương Định Của và Võ Nguyên Giáp, được đầu tư hơn 3.400 tỷ đồng để giảm kẹt xe, tách dòng phương tiện và tăng kết nối khu Đông với các đầu mối cảng biển, sân bay.
Điểm mấu chốt mới nhất là nhánh N4 thuộc dự án nút giao An Phú đã hoàn thiện những hạng mục cuối cùng và chính thức thông xe ngày 22/8. Đây là nhánh cầu dài khoảng 468 m, rộng 9 m, gồm hai làn xe với vận tốc thiết kế 50 km/h. Về bản chất, N4 không chỉ là thêm một đoạn cầu vượt hoàn thành; nó là “van xả” mới cho dòng xe từ Đồng Văn Cống rẽ phải xuống đại lộ Mai Chí Thọ, rồi đi tiếp cao tốc hoặc đường Võ Nguyên Giáp. Khi hai nhánh N3 và N4 với tổng vốn khoảng 236 tỷ đồng cùng hoạt động, hệ thống bắt đầu thể hiện đúng triết lý: tách dòng, giảm xung đột, dành đường cho logistic cảng Cát Lái.
Nhánh N4 mở lối mới: Giải bài toán kẹt xe hay chỉ dời điểm nghẽn?
Nhánh N4 cho phép ô tô từ đường Đồng Văn Cống rẽ phải xuống đại lộ Mai Chí Thọ, sau đó đi tiếp vào cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và đường Võ Nguyên Giáp. Điều này tách riêng dòng xe ra vào cảng Cát Lái khỏi luồng xe trên bề mặt nút giao, giảm bớt tình trạng xe container chen chúc cùng xe cá nhân. Theo Ban quản lý dự án, khi N4 khai thác, các hạng mục chính tại giao lộ Mai Chí Thọ – Đồng Văn Cống cơ bản đã hoàn thành, tạo nền cho tổ chức giao thông hợp lý hơn.
Tuy vậy, N4 chỉ là một bước trong bài toán giải pháp kẹt xe dài hạn. Dự án nút giao An Phú được thiết kế theo mô hình ba tầng với hầm chui nối Mai Chí Thọ với cao tốc, cầu vượt cho xe rẽ phải từ cao tốc xuống Mai Chí Thọ, nhánh cầu N3, cầu Bà Dạt và cầu Giồng Ông Tố đã đưa vào khai thác. Việc phân luồng theo nhiều hướng giúp giảm xung đột, hạn chế ùn tắc tại khu vực có lưu lượng khổng lồ. Nhưng khi các kết nối còn lại như tuyến Lương Định Của – cao tốc bị chậm tới quý II/2027 do vướng 2,2 ha mặt bằng, nguy cơ “dời điểm nghẽn” sang các đoạn chưa hoàn thiện vẫn hiện hữu nếu không đi kèm quản lý vận tải hàng hóa và phân khung giờ xe tải nặng.
Cầu Tăng Long: Khi một điểm nghẽn bị “xóa sổ” và kinh tế địa phương đổi nhịp
Trong khi nút giao An Phú vẫn hoàn thiện từng lớp thì cầu Tăng Long lại cho thấy một minh chứng khá rõ: hết kẹt xe, kinh tế địa phương lập tức đổi nhịp. Sau 15 tháng thi công, nhánh cầu còn lại của dự án cầu Tăng Long đã chính thức thông xe, đánh dấu việc toàn bộ công trình giao thông trọng điểm này hoàn thành sau nhiều năm gián đoạn vì vướng mặt bằng. Nhánh phải cầu bắc qua rạch Tràu Trảu dài gần 800 m, rộng 11 m với 2 làn xe; kết hợp nhánh trái vận hành trước đó, mặt cắt lên 4 làn, rộng 22 m – gấp đôi cầu cũ.
Người dân Long Trường mô tả rất cụ thể lợi ích: giao thông thông thoáng hơn, kinh doanh mua bán khởi sắc và ùn tắc giờ cao điểm buổi sáng gần như được giải tỏa. Công trình giúp giải quyết dứt điểm điểm nghẽn giao thông tại cửa ngõ phía Đông, tăng cường kết nối Khu Công nghệ cao với các tuyến đường trọng điểm lân cận. Đây không chỉ là một giải pháp kẹt xe, mà là “đòn bẩy hạ tầng” cho lực lượng công nhân, doanh nghiệp công nghệ cao tiết kiệm thời gian di chuyển, giảm chi phí logistic ngắn hạn. Khi một cây cầu có thể thay đổi thói quen đi lại của hàng nghìn người, ta thấy rõ vì sao hạ tầng giao thông phải đi trước một bước trong phát triển kinh tế TP.HCM.
Hệ sinh thái cầu vượt hoàn thành: Tách dòng xe để giải phóng năng lực kinh tế khu Đông
Hiệu quả của nút giao An Phú không nằm ở một cầu riêng lẻ mà ở “hệ sinh thái” cầu vượt và hầm chui đang được bổ sung từng nhánh. Đến nay, nhiều hạng mục đã đưa vào khai thác: cầu vượt cho xe rẽ phải từ cao tốc xuống Mai Chí Thọ, hầm chui nối Mai Chí Thọ với cao tốc, nhánh cầu N3, cầu Bà Dạt và cầu Giồng Ông Tố. Khi hai nhánh cầu N3, N4 vận hành, xe có thể di chuyển thẳng về cảng Cát Lái và ngược lại, tách dòng xe – đặc biệt là container – khỏi luồng xe hỗn hợp, giảm áp lực cho nút giao.
Tổng thể dự án hơn 3.400 tỷ đồng này dự kiến hoàn thành toàn bộ vào quý III/2027 sau khi đã lùi tiến độ từ mốc ban đầu cuối 2025. Khi hoàn thành, hệ thống cầu vượt và hầm chui tại nút giao An Phú được kỳ vọng tăng khả năng kết nối khu Đông với sân bay Long Thành và cảng Cát Lái. Đây là trục logistic sống còn cho các khu công nghiệp, cảng và khu đô thị mới. Tuy nhiên, tách dòng xe bằng hạ tầng cứng chỉ là một nửa bài toán; nửa còn lại là chính sách: kiểm soát giờ cao điểm xe container, ưu tiên vận tải công cộng và siết chặt trật tự trên các tuyến tiếp cận. Nếu không, năng lực hạ tầng mới sẽ nhanh chóng bị “nuốt chửng” bởi nhu cầu tăng trưởng phương tiện.
Kết luận: Hết kẹt xe để mở khóa phát triển kinh tế TP.HCM
Nhánh N4 tại nút giao An Phú, hệ thống cầu – hầm ba tầng và cầu Tăng Long hoàn thành cho thấy một xu hướng rõ ràng: TP.HCM đang dồn lực tạo ra những “nút giải phóng” thay vì để các cửa ngõ tự xử trong cảnh quá tải. Đây là những giải pháp kẹt xe có cơ sở kỹ thuật – tách dòng, phân tầng giao thông – chứ không chỉ là xử lý tình huống.
Tuy nhiên, hạ tầng dù hiện đại đến đâu cũng không đủ nếu tiến độ tiếp tục bị kéo dài bởi giải phóng mặt bằng, nếu quy hoạch sử dụng đất quanh các nút giao không đi kèm hạn chế phát triển dày đặc thêm dân cư và dự án. Bài học từ cầu Tăng Long cho thấy, khi một điểm nghẽn được xóa, kinh tế địa phương lập tức hưởng lợi. Nút giao An Phú TP.HCM cũng sẽ chỉ phát huy tối đa tác dụng khi toàn bộ mạng lưới kết nối Mai Chí Thọ – cao tốc – Lương Định Của hoàn chỉnh và được vận hành bằng một chiến lược giao thông đô thị nhất quán, coi phát triển kinh tế TP.HCM là mục tiêu nhưng coi thời gian di chuyển của người dân là ranh giới không được vượt qua.
