Ba tuyến metro, 90km, 254.000 tỷ: bước ngoặt hay rủi ro quá tải?
Ba tuyến metro TP.HCM 2026 gồm Thủ Dầu Một - TP.HCM, Tân Sơn Nhất - Phú Hữu và Bình Dương - Suối Tiên là các dự án đường sắt đô thị mới, có tổng chiều dài gần 90km và tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 254.000 tỷ đồng, được chuẩn bị để phê duyệt hồ sơ vào tháng 12 và khởi công đồng loạt cuối năm, nhằm tạo bước chuyển lớn cho giao thông TP.HCM thông qua mở rộng mạng lưới kết nối vùng và giảm tải đường bộ hiện hữu. Điểm đáng chú ý không phải là việc thành phố có thêm vài tuyến metro, mà là quyết định đi một lúc ba tuyến với quy mô khổng lồ: hơn 33km cho tuyến metro Thủ Dầu Một - TP.HCM, khoảng 23km cho đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu và gần 31km cho tuyến Bình Dương - Suối Tiên. Đây là cú nhảy hạ tầng rất táo bạo khi hiện nay toàn bộ mạng lưới metro đang vận hành mới chỉ gần 20km với tuyến Bến Thành - Suối Tiên. Theo Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM, nếu mọi bước đi đúng kế hoạch, chiều dài mạng lưới đường sắt đô thị sẽ tăng lên khoảng 255km vào cuối năm 2030. Câu hỏi quan trọng là TP.HCM có đủ năng lực để biến tham vọng thành tiến độ thực tế, hay sẽ thêm một chuỗi dự án kéo dài, chậm trễ như người dân từng chứng kiến.
Quy mô từng tuyến: không chỉ là con số kilomet
Nếu nhìn sâu vào cấu trúc từng tuyến, có thể thấy chiến lược giao thông TP.HCM đang dịch chuyển rõ rệt sang đường sắt đô thị thay vì tiếp tục mở rộng đường bộ. Tuyến metro Thủ Dầu Một - TP.HCM dài hơn 33km với mức đầu tư sơ bộ khoảng 113.000 tỷ đồng, đi dọc các trục huyết mạch như Phạm Ngọc Thạch, đại lộ Bình Dương, Quốc lộ 13, Nguyễn Thị Minh Khai trước khi xuyên vào lõi trung tâm thành phố, kèm theo 24 ga đi nổi và đi ngầm, kết nối trực tiếp với tuyến Bến Thành - Tham Lương tại ga công viên Tao Đàn. Tuyến metro số 6, giai đoạn 1 Tân Sơn Nhất - Phú Hữu, dài khoảng 23km với nguồn vốn sơ bộ hơn 86.000 tỷ đồng, được kỳ vọng giải bài toán dồn ứ giao thông TP.HCM bằng cách tạo hành lang vận tải khối lượng lớn giữa sân bay Tân Sơn Nhất và tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành. Tuyến Bình Dương - Suối Tiên dài gần 31km, đầu tư khoảng 55.000 tỷ đồng, kết nối các khu đô thị công nghiệp như Phú Lợi, Thuận Giao, An Phú, Dĩ An với ga Bến xe Suối Tiên, gắn kết hữu cơ tuyến Bến Thành - Suối Tiên và hướng về Đồng Nai, sân bay Long Thành. Những mạch nối này cho thấy tư duy xây toàn mạng lưới, không phải những đoạn metro rời rạc.
Tác động lên giao thông TP.HCM: lợi ích lớn nhưng đổi lại là nhiều năm công trường
Về mặt lợi ích dài hạn, khó có ai phủ nhận ba tuyến metro sẽ thay đổi căn bản bức tranh giao thông TP.HCM. Khi toàn mạng lưới đường sắt đô thị được mở rộng lên khoảng 255km vào cuối năm 2030, hệ thống metro không chỉ giảm tải cho các trục đường nặng nề mà còn tái định hình cách người dân di chuyển trong vùng đô thị mở rộng. Tuyến Tân Sơn Nhất - Phú Hữu nếu vận hành đúng thiết kế sẽ giúp hành khách đi từ sân bay tới khu Đông và ra tuyến Thủ Thiêm - Long Thành mà không còn phụ thuộc vào những tuyến đường luôn quá tải. Tuyến metro Thủ Dầu Một và tuyến Bình Dương - Suối Tiên mở ra lựa chọn bền vững cho lượng lớn người đi làm giữa các đô thị công nghiệp Bình Dương – TP.HCM – Đồng Nai, thay cho dòng xe máy và ô tô cá nhân chen chúc trên Quốc lộ 13 hay Xa lộ Hà Nội. Khi các tuyến này gắn kết với Bến Thành - Suối Tiên, mạng lưới sẽ tạo thành trục xương sống cho giao thông vùng Đông Nam của thành phố. Tuy nhiên, trước khi đạt tới hình ảnh metro hiện đại, cư dân sẽ phải chấp nhận nhiều năm công trường, rào chắn, điều chỉnh giao thông – một cái giá không nhỏ cho bước ngoặt hạ tầng.
Một thành phố của công trình hạ tầng: nguy cơ phân tán nguồn lực
Điều khiến nhiều người băn khoăn là TP.HCM đang không chỉ khởi động ba tuyến metro mà cùng lúc mở ra hàng loạt dự án hạ tầng giao thông khác. Trong cùng giai đoạn, thành phố dự kiến khởi công cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2, đường liên cảng Cát Lái - Phú Hữu đến Vành đai 3, nâng cấp quốc lộ 22, trục Bắc - Nam và nhiều dự án cải tạo môi trường, hạ tầng rạch, cùng 13 công trình đường chui, các cầu vượt đi bộ và bãi đỗ xe nổi cao tầng. Song song đó, Sở Xây dựng còn lên kế hoạch tham mưu thêm 12 dự án trọng điểm nhóm A, từ Quốc lộ 50B đến các tuyến mới khu Tây Bắc và hàng loạt đường mở rộng như Ung Văn Khiêm, Lê Văn Lương, Nguyễn Bình, Phan Anh - An Dương Vương. Khi dồn nguồn lực vào một "rừng" dự án hạ tầng giao thông, thách thức không chỉ là vốn mà còn là nhân lực quản lý, điều phối thi công và khả năng giữ tiến độ. Metro TP.HCM 2026 vì thế sẽ là thước đo xem thành phố có đủ bản lĩnh để ưu tiên, sắp xếp công trình chiến lược thay vì rơi vào bẫy phân tán lực lượng.
Kết luận: thành công hay thêm một thập kỷ chờ đợi?
Nhìn tổng thể, ba tuyến metro Thủ Dầu Một - TP.HCM, Tân Sơn Nhất - Phú Hữu và Bình Dương - Suối Tiên là tuyên bố mạnh mẽ rằng thời của đường sắt đô thị đã đến với TP.HCM. Với tổng chiều dài gần 90km và hơn 254.000 tỷ đồng vốn đầu tư, chúng có tiềm năng trở thành cú hích hiếm có cho hạ tầng giao thông TP.HCM, nếu từng mốc phê duyệt, giải phóng mặt bằng, thi công thực sự đi đúng như kế hoạch đặt ra. Khi ban quản lý đường sắt đô thị khẳng định "bức tranh giao thông đô thị của thành phố sẽ có sự bứt phá vượt bậc" nếu tất cả đúng tiến độ, đó không chỉ là kỳ vọng mà còn là lời cam kết cần được kiểm chứng bằng kết quả rõ ràng trên thực địa. Thành phố đã bước vào giai đoạn mà mỗi tuyến metro không còn đơn thuần là công trình kỹ thuật, mà là bài thi về năng lực điều hành, phối hợp liên vùng, minh bạch và trách nhiệm với người dân. Ba tuyến metro dài 90km sắp khởi công cuối năm có thể mở ra một chương mới cho giao thông TP.HCM – hoặc kéo dài thêm một thập kỷ chờ đợi nếu các lời hứa không được thực hiện đến nơi đến chốn.
