Cao tốc Vinh Thanh Thủy: một dự án đầu tư công được đặt kỳ vọng vượt tầm địa phương
Dự án cao tốc Vinh Thanh Thủy là tuyến đường bộ cao tốc dài khoảng 60 km, kết nối TP. Vinh với cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy, mang tổng mức đầu tư hơn 21.000–24.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương và địa phương, được kỳ vọng trở thành trục hạ tầng giao thông Việt Nam chiến lược từ đồng bằng ven biển lên miền Tây Nghệ An và sang Lào. Đây không chỉ là một dự án đầu tư công lớn, mà là mảnh ghép quan trọng trong hành lang Hà Nội – Viêng Chăn đã được hai Chính phủ thống nhất hướng tuyến. Việc hoàn tất lựa chọn nhà thầu cho gói thầu 5.196 tỷ đồng cho thấy dự án đang bước vào giai đoạn tăng tốc, nơi năng lực của liên danh doanh nghiệp sẽ quyết định chất lượng và tiến độ toàn tuyến.
Liên danh 10 doanh nghiệp và ý nghĩa của gói thầu 5.196 tỷ đồng
Tâm điểm hiện nay là Gói thầu XL03 – đoạn Km31+125 đến Km50+170 – đã hoàn tất lựa chọn nhà thầu với giá trúng hơn 5.196 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 273 tỷ đồng so với giá dự toán hơn 5.470 tỷ đồng. Theo Ban Quản lý dự án công trình giao thông Nghệ An, liên danh 10 doanh nghiệp gồm Xây dựng Tân Nam, Xây dựng và Đầu tư 492, Đầu tư Quốc Việt, Đại Hiệp, Thiên Hoàng, Xây lắp công trình 575, Tổng công ty Xây dựng Nghệ An, Xây dựng công trình 525, Trường Thành và Cienco4 đã được chỉ định thực hiện gói thầu xây lắp trị giá hơn 5.196 tỷ đồng. "Giá trúng thầu là 5.196,817 tỷ đồng, thấp hơn giá gói thầu 5.470,335 tỷ đồng" – con số này cho thấy mức tiết kiệm ngân sách nhất định. Ở góc độ hạ tầng giao thông Việt Nam, việc quy tụ nhiều tên tuổi lớn như Cienco4, vốn đã hiện diện ở hàng loạt dự án cao tốc Bắc – Nam và cảng hàng không quốc tế Long Thành, là một tín hiệu cho thấy Nhà nước đang ưu tiên những nhà thầu có hồ sơ năng lực dày trong các dự án đầu tư công quy mô lớn.
Dàn nhà thầu lớn và rủi ro phối hợp trong một liên danh “đông quân”
Nếu nhìn danh sách nhà thầu XL03, dễ thấy chiến lược kết hợp giữa doanh nghiệp trung ương giàu kinh nghiệm và lực lượng địa phương am hiểu địa bàn. Cienco4 là điểm nhấn, với kinh nghiệm thi công các cao tốc Nghi Sơn – Diễn Châu, Diễn Châu – Bãi Vọt, Mai Sơn – Quốc lộ 45, Cam Lâm – Vĩnh Hảo thuộc tuyến Bắc – Nam phía Đông, cùng nhiều công trình logistics và đường ven biển. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp như Xây dựng và Đầu tư 492, Thiên Hoàng, Tổng công ty Xây dựng Nghệ An, Tân Nam, Quốc Việt hay Trường Thành đều là những cái tên quen thuộc tại các dự án hạ tầng sử dụng vốn ngân sách trên địa bàn Nghệ An. Về lý thuyết, cấu trúc liên danh này giúp chia sẻ khối lượng lớn nền đường, cầu cống trên đoạn dài hơn 19 km đi qua chủ yếu là đất rừng, giảm rủi ro nghẽn tiến độ ở một nhà thầu đơn lẻ. Nhưng mặt khác, một liên danh tới 10 doanh nghiệp luôn tiềm ẩn bài toán ăn khớp tổ chức, chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm pháp lý – nếu phối hợp lỏng lẻo, lợi thế “đông quân” có thể biến thành chi phí thời gian và xung đột.
Tiến độ 24 tháng và áp lực về mốc khai thác năm 2029
Thời gian thực hiện hợp đồng XL03 được ấn định là 24 tháng, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương và ngân sách địa phương giai đoạn 2026–2030. Trước đó, gói XL02 – đoạn Km6+300 đến Km31+125 – đã được giao cho liên danh do Tập đoàn Sơn Hải đứng đầu với giá trúng khoảng 5.093 tỷ đồng, tiết kiệm khoảng 268 tỷ đồng so với giá phê duyệt, đồng thời cam kết hoàn thành trong 24 tháng, nhanh hơn 6 tháng so với tiến độ 30 tháng mà chủ đầu tư dự kiến. "Mức trúng thầu thấp hơn khoảng 268 tỷ đồng so với giá gói thầu, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm khoảng 5%". Cách các nhà thầu chủ động rút ngắn tiến độ cho thấy một mặt tâm thế cạnh tranh, mặt khác phản ánh áp lực phải về đích đúng kế hoạch khai thác tuyến cao tốc Vinh Thanh Thủy vào năm 2029. Tuy nhiên, quãng thời gian 24 tháng để xử lý địa hình rừng núi, giải phóng mặt bằng và các công trình kỹ thuật phức tạp không hề “dễ thở”; chỉ cần một mắt xích chậm trễ, lợi thế thời gian sẽ nhanh chóng bị bào mòn.
Tuyến cao tốc rút ngắn hành trình tới Lào, nhưng còn nhiều việc phải làm
Cao tốc Vinh Thanh Thủy có điểm đầu tại nút giao Hưng Tây (kết nối với cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Diễn Châu – Bãi Vọt) và điểm cuối tại khu vực cửa khẩu Thanh Thủy – Nậm On trên tuyến biên giới Việt – Lào, thuộc hành lang Hà Nội – Viêng Chăn. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ cửa khẩu Thanh Thủy tới các đô thị và cảng biển Nghệ An, tăng cường kết nối Bắc Trung Bộ với Lào, Thái Lan, đồng thời tạo thuận lợi thu hút du khách đến biển Cửa Lò, Khu di tích Kim Liên và Vườn quốc gia Pù Mát. Nói cách khác, đây không chỉ là một dự án hạ tầng giao thông Việt Nam, mà còn là cú hích cho dịch chuyển luồng hàng hóa và khách du lịch trong tiểu vùng. Tuy vậy, để kỳ vọng đó không dừng ở tuyến bài quảng bá, tiến độ của các gói thầu như XL02, XL03 phải được giám sát sát sao, từ chất lượng thiết kế, thi công, đến an toàn môi trường rừng trên đoạn dài hơn 19 km đất lâm nghiệp. Liên danh doanh nghiệp đã được lựa chọn, mốc thời gian đã rõ; câu hỏi còn lại là kỷ luật thực thi có đủ nghiêm để biến 21.000–24.000 tỷ đồng ngân sách thành một trục kết nối hiệu quả chứ không thành một công trình kéo dài.
