Tuyến cao tốc 60km mở trực tiếp cánh cửa sang Lào
Cao tốc Vinh Thanh Thủy là tuyến đường bộ cao tốc dài khoảng 60km, tổng mức đầu tư xấp xỉ 24.000 tỷ đồng, nối nút giao Hưng Tây trên cao tốc Bắc – Nam phía Đông với khu kinh tế cửa khẩu Thanh Thủy – Nậm On giáp biên giới Lào, được thiết kế 4–6 làn xe, tốc độ 80–100km/h, kỳ vọng hoàn thành vào năm 2029 và hình thành trục kết nối Việt Nam Lào theo hướng Đông – Tây mới. Thông điệp chiến lược ở đây rất rõ: Việt Nam đang dùng hạ tầng giao thông khu vực để biến lợi thế địa lý thành năng lực thương mại. Khi Quốc hội khóa XV phê duyệt chủ trương đầu tư dự án tại Nghị quyết 255/2025/QH15, tuyến cao tốc này được nâng lên thành ưu tiên quốc gia chứ không chỉ là công trình của một tỉnh. Theo quy hoạch mạng lưới đường bộ quốc gia giai đoạn 2021–2030, cao tốc Vinh Thanh Thủy giữ vai trò then chốt trong việc hoàn thiện hành lang kinh tế Đông – Tây Bắc Trung Bộ, kết nối cao tốc Bắc – Nam với cửa khẩu Thanh Thủy và mạng lưới giao thương sang Lào, Đông Bắc Thái Lan.
Quy mô đầu tư và cấu trúc dự án: một bài kiểm tra năng lực thực thi
Nếu nhìn vào các con số, đây không còn là một dự án hạ tầng “vừa phải”. Tuyến cao tốc dài hơn 60km có tổng vốn đầu tư hơn 23.900 tỷ đồng, chia thành 10 dự án thành phần, trong đó dự án thành phần 1 – phần tuyến chính – chiếm khoảng 21.118 tỷ đồng với 6 gói thầu xây lắp. Việc chia nhỏ cho thấy nỗ lực vừa kiểm soát tiến độ, vừa xử lý bài toán bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở 9 xã của Nghệ An. Theo báo cáo, giải phóng mặt bằng đã đạt khoảng 36,63/60,031km, tương đương 61%, nhưng vẫn chưa liền mạch trên toàn tuyến; lũy kế giải ngân 2.038,47/4.480 tỷ đồng, tương đương 45,5%. Đây là những tỷ lệ đáng chú ý, bởi giải phóng mặt bằng luôn là “điểm nghẽn” kinh điển của các dự án cao tốc. Nếu Nghệ An xử lý tốt giai đoạn này, cao tốc Vinh Thanh Thủy có thể trở thành hình mẫu cho các tuyến khác trong hành lang Đông – Tây.
Tiến độ thi công: 9 mũi trên công trường và cuộc đua đến 2029
Sau gần hai tháng khởi công ngày 18/5, bức tranh tiến độ của cao tốc Vinh Thanh Thủy tương đối khả quan nhưng không thiếu thách thức. Sáng 6/7, lãnh đạo tỉnh Nghệ An đã trực tiếp kiểm tra hiện trường gói thầu XL01 – gói thầu phức tạp nhất với hầm Đại Huệ, 11 cầu, 6 hầm chui dân sinh và 43 cống thoát nước ngang. Theo đơn vị thi công, liên danh Tập đoàn Đèo Cả – CTCP Xây lắp Thương mại Delta đã huy động khoảng 400 cán bộ, kỹ sư, người lao động cùng 110 thiết bị, tổ chức 9 mũi thi công, gồm 1 mũi hầm, 2 mũi đường và 6 mũi cầu. Quy mô huy động cho thấy quyết tâm “chạy nước rút” từ sớm. Các mốc kế hoạch cũng khá rõ: đào thông hầm Đại Huệ vào tháng 3/2027, hoàn thành hầm và các công trình cầu trong tháng 3/2028, tiến tới kết thúc toàn bộ gói XL01 vào tháng 5/2028. Ở cấp tuyến, dự án thành phần 1 đặt mục tiêu hoàn thành vào tháng 9/2026, trong khi toàn tuyến dự kiến về đích năm 2029. Vấn đề là các vướng mắc đất đắp, mỏ vật liệu và mặt bằng hai đầu hầm nếu không được tháo gỡ sớm có thể bào mòn dư địa thời gian.
Hành lang thương mại mới: Việt Nam kết nối Lào và Đông Bắc Thái Lan
Điểm đáng nói nhất của cao tốc Vinh Thanh Thủy không nằm ở con số làn xe, mà ở vai trò trong bản đồ thương mại khu vực. Tuyến này là một hợp phần quan trọng của trục cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn, đồng thời kết nối trực tiếp với cao tốc Bắc – Nam phía Đông, đường Hồ Chí Minh và hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia. Nói cách khác, cửa khẩu Thanh Thủy sẽ không còn là một điểm biên giới lẻ loi, mà trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng liên vận ASEAN. Khi hoàn thành, tuyến được kỳ vọng rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển từ cửa khẩu Thanh Thủy đến các đô thị và cảng biển Nghệ An như Cửa Lò, cũng như các cảng Nghi Sơn, Vũng Áng, mở ra trục vận tải từ thủ đô Viêng Chăn ra Bắc Trung Bộ. Ngược chiều, đây là “đường cao tốc xuất khẩu” cho hàng hóa Việt Nam sang Lào và Đông Bắc Thái Lan, góp phần hình thành hành lang thương mại mới ở Đông Nam Á. Với du lịch, các điểm như biển Cửa Lò, Khu di tích Kim Liên, Vườn quốc gia Pù Mát có cơ hội đón dòng khách từ đất nước triệu voi với chi phí di chuyển thấp hơn.
Tác động lâu dài: Không gian phát triển mới cho miền Tây Nghệ An
Ở góc độ nội vùng, cao tốc Vinh Thanh Thủy có thể là cú hích mà miền Tây Nghệ An chờ đợi bấy lâu. Dự án đi qua các xã Hưng Nguyên, Kim Liên, Đại Huệ, Vạn An, Nam Đàn, Xuân Lâm, Hoa Quân, Sơn Lâm và Kim Bảng – khu vực còn nhiều dư địa tăng trưởng nhưng hạ tầng kết nối chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Khi trục cao tốc hình thành, đất đai, logistics, công nghiệp nhẹ, dịch vụ biên mậu quanh cửa khẩu Thanh Thủy sẽ được “định giá lại”. Theo đánh giá, sau khi hoàn thành, dự án sẽ mở rộng không gian phát triển, tăng liên kết vùng, thúc đẩy thương mại, du lịch, logistics, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương và khu vực Bắc Trung Bộ. Tuy vậy, kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc Nghệ An và các bộ ngành có kịp chuẩn bị quy hoạch công nghiệp, đô thị, dịch vụ dọc tuyến hay không. Nếu chỉ có một con đường đẹp mà thiếu chiến lược khai thác đi kèm, cơ hội vàng kết nối Việt Nam Lào qua cửa khẩu Thanh Thủy sẽ bị thu hẹp.
