Tổng tiền cao chưa đủ kết luận là lạm thu
Lạm thu trường học là tình trạng nhà trường thu những khoản thiếu căn cứ rõ ràng, không phân định minh bạch giữa chi phí bắt buộc và dịch vụ tự nguyện, hoặc thu trùng nội dung đã có trong chương trình. Vì vậy, tổng tiền phải nộp cao là lý do chính đáng để đặt câu hỏi, nhưng chưa tự nó chứng minh có lạm thu.
Lo ngại đang gia tăng khi các dịch vụ hỗ trợ giáo dục, kỹ năng bổ trợ và câu lạc bộ được đưa vào phiếu thu dưới tên gọi “tự nguyện” hoặc “thỏa thuận”. Học phí thấp không đồng nghĩa tổng chi phí thấp: các khoản ngoài học phí có thể trở thành gánh nặng chính, nhất là khi phụ huynh chưa biết đâu là phần thiết yếu, đâu là lựa chọn thêm.
Một phiếu thu bậc mầm non tại TP.HCM trong tháng 10/2026 lên gần 4,4 triệu đồng cho một học sinh, với 17 mục, trong đó có bảy nội dung kỹ năng, câu lạc bộ năng khiếu và ngoại ngữ. Con số đáng chú ý không chỉ vì tổng tiền, mà còn vì số lượng dịch vụ cần được giải thích riêng.
Điểm cần soi là tính tự nguyện và nguy cơ thu chồng
Ở một trường THCS tại TP.HCM, phiếu thu tháng 9 có hơn 2 triệu đồng với 13 đầu mục. Trong đó, nhóm công nghệ, kỹ năng bổ trợ và thể dục tự chọn tốn 666.000 đồng mỗi tháng, gần một phần ba tổng số tiền phải đóng. Đây là ví dụ cho thấy vài khoản riêng lẻ có thể cộng lại thành phần đáng kể trong ngân sách gia đình.
Điều phụ huynh nên truy đến cùng là mỗi hoạt động có thực sự tùy chọn không, học sinh có thể không tham gia mà không bị bất lợi không, và nội dung có trùng với môn học hoặc hoạt động nhà trường đã tổ chức hay không. Tin học, công nghệ hay STEM có thể đem lại giá trị bổ sung, nhưng tên gọi mới không tự chứng minh nội dung đó khác chương trình hiện hành.
Thông tư 85 về hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học có hiệu lực từ ngày 15/11, được kỳ vọng làm rõ ranh giới giữa nội dung tăng cường không thu phí và hoạt động tự nguyện có thu kinh phí. Quy định chỉ có ý nghĩa khi trường giải thích minh bạch cách áp dụng.
Quỹ lớp học và phí trường tư: khác biệt nằm ở cách tính
Không nên mặc định trường tư không có khoản thu hay phụ huynh ở đó không quan tâm chi phí. Một phụ huynh có con học tại trường quốc tế từ mầm non đến lớp 12 cho biết chưa từng đóng tiền vào quỹ lớp học; trường không lập hội phụ huynh của lớp và tự tổ chức các hoạt động dịp lễ. Đây là trải nghiệm được chia sẻ, không phải khuôn mẫu áp dụng cho mọi trường.
Điểm khác đáng chú ý là cách xác định trách nhiệm và công khai chi phí. Có phụ huynh cho biết trường gửi bảng kê từ học phí, phí phát triển, học liệu đến hoạt động ngoại khóa; các khoản vận hành và cơ sở vật chất do trường đảm nhiệm. Một hiệu trưởng trường tư giải thích học phí đã tính khấu hao tài sản và tái đầu tư. Vì thế, quỹ lớp ít xuất hiện không nhất thiết do phụ huynh dư dả, mà có thể vì phí trường tư đã bao gồm nhiều chi phí.
Đọc phiếu thu như một bảng giải trình
Trước khi đồng ý đóng, phụ huynh nên xem từng dòng trong thông báo: khoản nào bắt buộc, khoản nào tự nguyện; mục đích cụ thể là gì; căn cứ thu và cách tính ra sao; dịch vụ có trùng nội dung trường đã cung cấp hay không. Với quỹ lớp học, cần hỏi rõ khoản đóng góp dùng vào việc gì, ai quản lý và có thể lựa chọn không tham gia hay không.
Cách hỏi này không đồng nghĩa phủ nhận nhu cầu có thêm hoạt động hay nguồn lực cho trường. Trường công có thể gặp giới hạn ngân sách, còn trường tư thường chủ động tính chi phí vận hành vào học phí và các thỏa thuận dịch vụ. Nhưng sự khác biệt về mô hình tài chính không miễn cho bất kỳ bên nào nghĩa vụ giải thích rõ khoản thu.
Kết luận nên dựa trên bản chất từng khoản, không chỉ nhìn tổng số tiền hay nhãn “tự nguyện”. Khi nhà trường chỉ rõ dịch vụ nào được chọn, khoản nào đã nằm trong học phí và mục đích sử dụng từng khoản, phụ huynh mới có cơ sở phân biệt chi phí hợp lý với nguy cơ lạm thu.
