Mỗi tuần một câu chuyện văn hóa Việt Nam
AI giáo dục văn hóa là cách dùng công cụ trí tuệ nhân tạo để tạo hình ảnh, video và nhân vật kể chuyện, giúp giáo viên truyền tải di sản bằng hình thức phù hợp với lứa tuổi mà vẫn giữ vai trò định hướng nội dung. Tại Liên đội Trường Tiểu học Quảng Oai 3, cô giáo Khuất Thị Hồng Vân áp dụng cách tiếp cận này qua mô hình “Mỗi tuần một câu chuyện văn hóa Việt Nam”. Thay vì chỉ tuyên truyền bằng lời nói, cô xây dựng kịch bản, thiết kế hình ảnh, tạo nhân vật dẫn chuyện và sản xuất video, áp phích có ứng dụng AI. Mô hình trải dài 35 tuần học, gồm 35 câu chuyện và 35 chủ đề, từ Quốc kỳ, Quốc ca, di sản lịch sử đến phong tục, văn hóa ứng xử và phẩm chất tốt đẹp của người Việt. Điểm đáng chú ý không nằm ở sự mới lạ của công cụ, mà ở việc kể chuyện Việt Nam trở thành hoạt động đều đặn, có chủ đích.
Công nghệ lớp học cần người thầy dẫn đường
Giá trị của mô hình nằm ở sự kết hợp giữa hình thức hấp dẫn và nội dung được chọn lọc. Các câu chuyện được xây dựng phù hợp với học sinh tiểu học, dùng hình ảnh và tình huống gần gũi để các em dễ tiếp cận, ghi nhớ. Chẳng hạn, chủ đề “Văn hóa nói lời cảm ơn” đưa bài học về lòng biết ơn vào những tình huống với ông bà, cha mẹ, thầy cô, bạn bè và người giúp đỡ mình. Đây là cách dùng công nghệ lớp học có mục tiêu: video hay áp phích không thay thế cuộc trò chuyện giữa giáo viên và học sinh, mà tạo thêm điểm khởi đầu cho hoạt động giáo dục. Trong cách làm của cô Vân, giáo viên vẫn trực tiếp chọn chủ đề, xây dựng thông điệp và định hướng giá trị. Vì vậy, AI hỗ trợ cách thể hiện chứ không nắm quyền quyết định bài học nên truyền tải điều gì.
Học liệu số mở rộng phạm vi tiếp cận
Một lợi ích thực tế của học liệu số là nội dung có thể đến với nhiều học sinh theo cách thống nhất. Trường Tiểu học Quảng Oai 3 có 1.383 học sinh tại hai điểm trường Tiên Phong và Thụy An; các sản phẩm được lưu trữ, dùng lại và chia sẻ qua sinh hoạt Đội, hoạt động dưới cờ, phát thanh măng non cùng các kênh truyền thông của trường và nhóm lớp. Điều đó giúp câu chuyện không bị giới hạn trong một buổi sinh hoạt hay một lớp học. Mô hình cũng cho thấy kể chuyện Việt Nam có thể kết hợp với nhiều hình thức truyền đạt mà không làm nhẹ đi phần nội dung. Khi bài học về lịch sử, phong tục hay cách ứng xử được trình bày qua tình huống quen thuộc, học sinh có thêm cơ hội liên hệ với đời sống. Công nghệ tạo thêm đường dẫn đến di sản; giáo viên vẫn quyết định hướng đi.
Giáo dục văn hóa song hành với sự sẻ chia
Cách làm của cô Vân còn đặt giáo dục trong mối liên hệ với sự quan tâm đến học sinh có hoàn cảnh khó khăn, dù nguồn tin không cho thấy hai hoạt động này có quan hệ nhân quả. Từ tháng 10-2022, cô đề xuất “Tủ đồ yêu thương” tại Trường Tiểu học Tiên Phong, vận động quần áo, sách vở và giày dép; đến nay, mô hình đã trao hơn 100 áo khoác đồng phục, 50 bộ quần áo, 5 bộ sách giáo khoa và gần 40 đôi giày dép. Cô cũng kết nối chương trình “Sữa miễn phí”, duy trì sữa hằng ngày cho 14 học sinh có hoàn cảnh đặc biệt; riêng năm học 2023-2024, chương trình trao 1.154 hộp sữa. Những con số ấy cho thấy đổi mới giáo dục không chỉ là đưa công nghệ vào trường học. AI có thể làm câu chuyện văn hóa dễ tiếp cận hơn, nhưng sự hướng dẫn và chăm lo của người thầy vẫn là phần không thể thiếu.
