Thị trường carbon Việt Nam đang bước vào giai đoạn quyết định
Thị trường carbon Việt Nam là cơ chế nơi lượng giảm phát thải khí nhà kính được đo lường, thẩm định và chuyển hóa thành tín chỉ carbon có thể giao dịch, giúp doanh nghiệp đáp ứng nghĩa vụ hạn ngạch đồng thời tạo động lực kinh tế cho các dự án giảm phát thải trong nước. Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 diễn ra từ 8h00 đến 17h00 ngày 14/8 tại khách sạn Le Meridien Sài Gòn, TP.HCM, với khoảng 400 đại biểu từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp phát thải và giảm phát thải, các tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, cùng nhiều tổ chức quốc tế tham dự trực tiếp và trực tuyến. Đây không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà là điểm hẹn chính trị – kinh tế nơi định hình cách thị trường carbon sẽ được vận hành trên thực tế: từ quy định trên giấy sang những giao dịch, hợp đồng và trách nhiệm rõ ràng. Ai muốn tham gia cuộc chơi carbon trong thập kỷ tới, gần như bắt buộc phải hiện diện.
Từ khung chính sách đến bài toán vận hành thị trường carbon
Điểm đáng giá nhất của Diễn đàn là sự thẳng thắn thừa nhận: chính sách về thị trường carbon Việt Nam đã tương đối đầy đủ, nhưng khoảng cách tới vận hành hiệu quả vẫn còn lớn. Diễn đàn được tổ chức để cập nhật, phổ biến và hướng dẫn triển khai các quy định mới về sàn giao dịch tín chỉ carbon Việt Nam và Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, với mục tiêu từng bước hình thành một thị trường minh bạch, hiệu quả, gắn giảm phát thải với chuyển đổi xanh và năng lực cạnh tranh. Ba phiên thảo luận chuyên sâu đi thẳng vào vấn đề: làm sao vận hành thông suốt thị trường carbon; cách trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải và tín chỉ carbon dưới các cơ chế hợp tác Điều 6.2, 6.4; và yêu cầu về chất lượng tín chỉ gắn với tính toàn vẹn môi trường. Thay vì nói chung chung, diễn giả đi vào quy trình, tiêu chuẩn, trách nhiệm từng mắt xích – đúng thứ mà doanh nghiệp đang thiếu.
Kết nối cung cầu: bước chuyển từ đối thoại sang cam kết
Không có kết nối cung cầu, diễn đàn carbon 2026 sẽ chỉ là một hội thảo đẹp đẽ. Chính phiên Business Matching mới cho thấy thị trường carbon Việt Nam đang dần thoát khỏi vùng lý thuyết. Phiên này tạo không gian để bên cung tín chỉ carbon gặp trực tiếp các doanh nghiệp có nhu cầu mua, trao đổi, bù trừ phát thải; nội dung thảo luận xoay quanh cách biến tiềm năng giảm phát thải thành hàng hóa, cách tiếp cận tài chính xanh, công nghệ, dữ liệu cho dự án. Khép lại phiên sáng, hai biên bản ghi nhớ hợp tác về kết nối cung – cầu hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được ký giữa CODE với Công ty Cổ phần Quốc tế Ngọc Viễn Đông, và giữa Công ty Khoa học & Môi trường Giant Barb với Công ty Rockpine, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cơ quan quản lý và IFC. Những bản ghi nhớ này là tín hiệu rõ ràng: thị trường chỉ hình thành khi các bên chịu ký lên giấy, chấp nhận rủi ro và trách nhiệm, không dừng ở phát biểu trên sân khấu.
Khoảng trống tiêu chuẩn và nhận thức: nút thắt phải tháo sớm
Dù mức độ quan tâm của doanh nghiệp với tín chỉ carbon tăng rõ rệt, diễn đàn không tô hồng triển vọng. Các diễn giả nhấn mạnh: sự quan tâm không đồng nghĩa thị trường trong nước có thể phát triển mạnh ngay. Việc hình thành tín chỉ còn phụ thuộc vào tiêu chuẩn carbon trong nước, quy trình chứng nhận đủ thuận lợi và việc doanh nghiệp hiểu rõ cách thực hiện. Hiện Việt Nam đã có hàng trăm dự án theo Cơ chế phát triển sạch được cấp tín chỉ, hơn 10 dự án theo Cơ chế tín chỉ chung cùng nhiều dự án theo các tiêu chuẩn khác; khoảng 30 tổ chức có khả năng thẩm định, chứng nhận lượng giảm phát thải. “Không phải cứ có hoạt động giảm phát thải là tự động hình thành tín chỉ”, ông Nguyễn Tuấn Quang nhấn mạnh. Câu nói này nên được coi là câu cảnh tỉnh: nếu doanh nghiệp tiếp tục nhầm lẫn giữa nỗ lực nội bộ với tín chỉ có giá trị giao dịch, thị trường carbon Việt Nam sẽ bị nghẽn ngay từ khâu nguồn cung.
Ai cần thị trường carbon và chúng ta phải làm gì tiếp theo?
Diễn đàn carbon 2026 cho thấy thị trường carbon Việt Nam không phải sân chơi riêng của các nhà môi trường học, mà là câu chuyện sống còn của cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, dầu khí, thép, xi măng, xây dựng, nông nghiệp giảm phát thải, các ngân hàng, tổ chức tín dụng và cả quỹ đầu tư. Diễn đàn được truyền trực tuyến, mở cửa với các tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia quan tâm, cho thấy chủ trương không để thị trường carbon hình thành trong phòng kín. Tuy nhiên, nếu chỉ trông chờ vào một vài sự kiện, thị trường sẽ không tự vận hành. Điều cần làm tiếp là: cơ quan quản lý phải sớm hoàn thiện tiêu chuẩn, quy trình chứng nhận rõ ràng; doanh nghiệp phải chủ động xây dựng dự án gắn với giảm phát thải thực chất thay vì tìm đường “chạy tín chỉ”; tổ chức tài chính phải coi tín chỉ carbon là một dạng tài sản mới đáng được thẩm định kỹ. Khi những điều đó xảy ra, mục tiêu xây dựng một thị trường carbon minh bạch, hiệu quả và bền vững sẽ không còn là khẩu hiệu.
