TP Hồ Chí Minh giáo dục: Giảm hình thức, nâng chất lượng

Giảm hình thức học tập để trả lại trọng tâm cho chất lượng giáo dục thực chất

Chất lượng giáo dục thực chất tại TP Hồ Chí Minh là định hướng đặt việc dạy và học, sự phát triển năng lực học sinh và sự ổn định đội ngũ giáo viên lên trên thành tích thi đua, giảm bớt các cuộc thi, hội thi mang tính hình thức để tập trung vào chương trình giáo dục phổ thông mới, chuyển đổi số và bảo đảm điều kiện trường lớp đồng đều giữa các địa bàn. Điểm đáng nói là ngành TP Hồ Chí Minh đã công khai lựa chọn đứng về phía việc học thực, dù điều này buộc hệ thống phải nhìn thẳng vào thiếu hụt giáo viên, phòng học và chênh lệch chất lượng. Tại hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo khẳng định sẽ “nâng cao chất lượng dạy và học, hội nhập quốc tế nhưng phải đi vào thực chất, không chạy theo thành tích”. Theo tôi, việc thừa nhận hạn chế và chọn giảm hình thức học tập là bước đi dũng cảm, báo hiệu một mùa cải cách giáo dục có khả năng chạm đến lớp học, thay vì chỉ dừng ở văn bản.

Năm học 2026-2027: Ít hội thi hơn, nhiều thời gian cho việc học cốt lõi

Năm học 2026-2027, thay đổi dễ thấy nhất trong TP Hồ Chí Minh giáo dục là quyết tâm giảm hình thức học tập thông qua việc cắt giảm các hội thi, cuộc thi mang nặng tính điểm số và báo cáo thành tích. Từ năm học này, thành phố sẽ giảm bớt các hội thi, cuộc thi mang tính hình thức để tập trung vào phát triển chuyên môn thực chất, lan tỏa giá trị trung thực trong nhà trường. Có chủ trương dự kiến rà soát và giảm khoảng 50% số cuộc thi, một phần chuyển thành sân chơi nhẹ nhàng, tổ chức xen kẽ thay vì dồn dập. Đây không phải thay đổi mang tính kỹ thuật, mà là sự chuyển hướng về cách đo thành công: thay vì số huy chương và báo cáo dày, trọng tâm phải là năng lực tư duy, kỹ năng số, ngoại ngữ và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh. Việc tinh giản nhằm dành thêm thời gian, nguồn lực cho hoạt động dạy học, phát triển năng lực học sinh và các hoạt động chuyên môn có giá trị lâu dài. Quan điểm của tôi là, nếu không giảm áp lực thi đua bề nổi, mọi nỗ lực cải cách giáo dục sẽ bị triệt tiêu ngay trong chính lịch hoạt động của trường học.

Ổn định sau sáp nhập: Cải cách giáo dục gắn với tinh thần bảo vệ giáo viên và học sinh

Năm học 2026-2027 diễn ra trong bối cảnh thành phố tiếp tục hoàn thiện tổ chức và phương thức vận hành sau sáp nhập đơn vị hành chính, khiến cải cách giáo dục buộc phải vừa đổi mới vừa giữ ổn định. Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh yêu cầu không chỉ duy trì sự ổn định mà phải từng bước nâng cao chất lượng, thu hẹp sự khác biệt giữa các địa bàn, phát huy thế mạnh từng khu vực và chia sẻ nguồn lực chuyên môn để toàn hệ thống thống nhất. Ở góc độ người quan sát, tôi cho rằng đây là giai đoạn nhạy cảm: nếu cải cách chỉ đẩy thêm gánh nặng lên giáo viên, phong trào giảm hình thức sẽ nhanh chóng biến thành khẩu hiệu mới. Việc lãnh đạo ngành yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị, đồng thời quan tâm ổn định tâm thế đội ngũ nhà giáo trong quá trình thay đổi, cho thấy nhận thức đúng về vai trò trung tâm của giáo viên. Cải cách giáo dục chỉ có ý nghĩa khi lớp học vẫn ổn định, thầy cô không bị vắt kiệt bởi sổ sách và thi đua, và học sinh được bảo vệ khỏi áp lực thành tích.

Áp lực số lượng, thiếu hụt giáo viên và cuộc chạy đua phòng học mới

Đằng sau khẩu hiệu chất lượng giáo dục thực chất là một thực tế gai góc: quy mô hệ thống và thiếu hụt nguồn lực. Toàn thành phố hiện có 1.606 trường phổ thông, tăng 23 trường so với năm học trước, với khoảng 52.300 lớp và hơn 2 triệu học sinh. Trong khi đó, TP Hồ Chí Minh được ghi nhận là một trong những địa phương thiếu hụt cơ sở vật chất và giáo viên lớn nhất cả nước, với khoảng 4.091 phòng học và 10.868 giáo viên còn thiếu so với định mức. Tình trạng thiếu giáo viên các môn Tin học, Công nghệ, Mỹ thuật, Âm nhạc và Tổng phụ trách Đội chưa được khắc phục triệt để; tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia còn thấp, nhất là cấp THPT. Đầu tư cơ sở vật chất chưa theo kịp tăng dân số cơ học, nhiều địa bàn vẫn thiếu phòng học, phòng bộ môn và quỹ đất. Theo kế hoạch “150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học phục vụ năm học 2026-2027”, đến 11/8, thành phố đã hoàn thành 43/53 dự án, đưa vào sử dụng 829/1.044 phòng học, trong đó 653 phòng học tăng thêm. Đó là nỗ lực đáng kể, nhưng tôi cho rằng nếu quy hoạch mạng lưới trường lớp không đi trước nhu cầu dân số, chính sách giảm hình thức sẽ bị bào mòn bởi lớp học đông và thời khóa biểu quá tải.

Phụ huynh, học sinh cần chuẩn bị gì cho một mùa cải cách giáo dục thực chất?

Với phụ huynh và học sinh, năm học 2026-2027 không chỉ là thêm một mùa khai giảng, mà là bước chuyển trong cách nhà trường đo lường thành công và phân bổ nguồn lực. Thành phố dự kiến tiếp tục triển khai hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018, mở rộng dạy học 2 buổi/ngày ở cả ba cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai theo hướng thực chất. Tỷ lệ trường dạy 2 buổi/ngày ở tiểu học, THCS, THPT lần lượt hướng tới 83,3%, 74% và 94,2%, cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển về thời gian học tập đủ cho năng lực toàn diện, thay vì luyện thi liên miên. Điều này sẽ buộc phụ huynh cân nhắc lại việc chạy theo huy chương, giấy khen và nên đồng hành cùng con ở chiều sâu: kỹ năng tự học, năng lực số, tư duy phản biện. Theo tôi, nếu gia đình tiếp tục áp đặt tiêu chí thành tích bề nổi trong khi hệ thống đang cố gắng giảm hình thức học tập, chúng ta sẽ kéo ngược cải cách về điểm xuất phát. Muốn chất lượng giáo dục thực chất, xã hội cũng phải thay đổi cách khen chê. Kết lại, TP Hồ Chí Minh giáo dục đang mở ra một cơ hội hiếm có: dùng cải cách giáo dục để chữa căn bệnh thành tích lâu năm. Thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta chấp nhận đánh giá trường học bằng sự trưởng thành của học sinh, chứ không bằng số cúp và báo cáo dày.