Truyền thông khoa học công nghệ: từ “phát loa” sang xây hệ sinh thái
Đề án truyền thông khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Đà Nẵng giai đoạn 2026-2030 là kế hoạch xây dựng một hệ sinh thái truyền thông đồng bộ, đa nền tảng, dựa trên dữ liệu, nhằm đưa tri thức khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp và cộng đồng một cách dễ hiểu, an toàn và có khả năng đo lường hiệu quả tiếp cận.
Điểm đáng nói là Đà Nẵng không coi truyền thông như “khâu phụ” mà xem đây là hạ tầng mềm quyết định thành bại của chiến lược đổi mới sáng tạo Đà Nẵng. Thành phố dự kiến chi 100,7 tỷ đồng cho đề án trong giai đoạn 2026-2030, từ ngân sách sự nghiệp và nguồn xã hội hóa. Đây là con số lớn nếu chỉ nhìn ở góc độ tuyên truyền, nhưng lại hợp lý nếu hiểu truyền thông là nhịp cầu bắt buộc giữa chính sách, phòng thí nghiệm và đời sống. Nếu khoa học không được kể lại bằng ngôn ngữ gần gũi, mọi nỗ lực chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030 rất dễ mắc kẹt trên giấy.
Vì sao Đà Nẵng phải đầu tư mạnh cho truyền thông lúc này?
Sáng 10/10, Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng tổ chức hội thảo góp ý xây dựng Đề án truyền thông khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với sự tham gia của cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Thời điểm này không phải ngẫu nhiên. Quyết định 1169 của Thủ tướng về Chương trình đẩy mạnh truyền thông thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW đã đặt truyền thông vào vị trí “động cơ” cho phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
Thực tế, dù Đà Nẵng nhiều năm được xem là địa phương đi đầu về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, công tác truyền thông vẫn bị đánh giá là phân tán, thiếu đồng bộ, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo còn hạn chế, cơ chế phối hợp chưa rõ. Nói cách khác, thành phố có nhiều câu chuyện hay trong hệ sinh thái khoa học nhưng kể chưa tới nơi tới chốn. Nếu không thay đổi, khoảng cách giữa chính sách và hành vi của người dân sẽ ngày càng rộng. Đầu tư cho truyền thông lúc này là động thái “chỉnh hướng” để những gì đã làm được không bị chìm trong im lặng.
Hệ sinh thái truyền thông khoa học: đa nền tảng, đo được, bao trùm
Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 vận hành hiệu quả một hệ sinh thái truyền thông chuyên nghiệp, thống nhất, dựa trên dữ liệu, đa hệ thống, bảo đảm an toàn và tiếp cận bao trùm. Thay vì mỗi đơn vị nói một kiểu, thành phố muốn có khung định hướng chung, bộ thông điệp thống nhất, cơ chế phối hợp rõ ràng và kho dữ liệu dùng chung để mọi nội dung đều có “gốc” và có số liệu.
Các chỉ tiêu cụ thể cho thấy Đà Nẵng không làm theo kiểu phong trào. Đến năm 2030, 100% sở, ban, ngành, địa phương phải tham gia cơ chế phối hợp; mỗi năm tối thiểu 500 tin, bài, phóng sự và 500 sản phẩm truyền thông số; ít nhất 5 triệu lượt tiếp cận/năm trên các hệ thống số; 80% cán bộ phụ trách truyền thông được bồi dưỡng kỹ năng; mạng lưới cộng tác viên tối thiểu 100 thành viên; và truyền thông quốc tế bằng tối thiểu 2 ngôn ngữ với 10 hoạt động/năm. Đây là cách đặt mục tiêu đủ cụ thể để đo hiệu quả, thay vì nói chung chung về “tăng cường tuyên truyền”.
Từ hội thảo đến đời sống: khi người dân trở thành trung tâm
Điểm tích cực của hội thảo ngày 10/10 là nó không chỉ là nơi báo cáo mà là diễn đàn mở để các bên góp ý từ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đến cơ chế phối hợp, phương thức tổ chức truyền thông, chỉ tiêu và nguồn lực. Nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, dữ liệu và vai trò chủ lực của báo chí trong xác minh, giải thích chính sách, xây dựng chuyên trang, chuyên mục, tuyến bài chuyên sâu và vận hành các chuyên trang số.
Quan trọng hơn, đề án đặt người dân và doanh nghiệp vào trung tâm. Truyền thông phải tập trung giải thích lợi ích, hướng dẫn ứng dụng công nghệ, sử dụng dịch vụ số an toàn, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện, kiểm chứng thông tin sai lệch. Một chuyên gia nhấn mạnh truyền thông chuyển đổi số phải gắn với hướng dẫn trực tiếp kỹ năng, giúp thu hẹp khoảng cách giữa dịch vụ số và khả năng sử dụng của người dân. Nếu làm được điều này, truyền thông khoa học công nghệ sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành dịch vụ công thiết yếu, giống như điện, nước hay giao thông.
Lộ trình 2026-2030: phép thử cho tham vọng thành phố khoa học
Đề án không dừng ở tầm nhìn mà đã có lộ trình khá rõ. Năm 2026 được xem là “dạo đầu” để hoàn thiện quy chế, kiện toàn đầu mối, khảo sát dữ liệu nền và triển khai thí điểm. Giai đoạn 2027-2030 là lúc triển khai đồng bộ trên toàn thành phố, mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và tổng kết vào năm 2030. Nếu 2026 làm không kỹ, giai đoạn sau rất dễ biến thành chạy theo chỉ tiêu.
Về bản chất, Đà Nẵng đang thử nghiệm một mô hình coi truyền thông là cấu phần của hệ sinh thái khoa học, chứ không phải “loa phóng thanh” cho chính sách. Thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố: khả năng phối hợp thật sự giữa các sở, ngành và mức độ người dân, doanh nghiệp cảm nhận được lợi ích cụ thể trong đời sống số hằng ngày. Nếu đề án biến được 100,7 tỷ đồng thành niềm tin, kỹ năng số và văn hóa khoa học lan tỏa, Đà Nẵng có thể trở thành hình mẫu cho cách làm truyền thông khoa học công nghệ ở cấp đô thị.
