Thông điệp then chốt: Đánh giá tiến bộ học sinh, không chỉ là điểm số
Đánh giá tiến bộ học sinh là cách nhìn nhận người học dựa trên sự thay đổi về kiến thức, kỹ năng và phẩm chất qua thời gian, thay vì chỉ dựa trên điểm số của một vài bài kiểm tra, qua đó coi trọng quá trình học tập liên tục và sự nỗ lực cá nhân của từng em trong bối cảnh cụ thể của các em.
Phát biểu tại lễ khai giảng năm học 2026-2027 ở Trường Phổ thông nội trú Mường Khương, Lào Cai ngày 5/9, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: phải chuyển từ coi trọng điểm số sang đánh giá sự tiến bộ thực chất của từng học sinh. Không phải ngẫu nhiên thông điệp này được đưa ra ngay thời khắc gần 27 triệu học sinh, sinh viên bước vào năm học mới. Đó là lời tuyên bố rằng hệ thống đánh giá hiện nay đã đến giới hạn và nếu không đổi, cải cách giáo dục sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Lấy tiến bộ của người học làm thước đo cũng đồng nghĩa thừa nhận: mỗi đứa trẻ là một hành trình khác nhau, và nhà trường phải có trách nhiệm đi cùng hành trình đó.
Năm học 2026-2027: Thử lửa cho cải cách giáo dục từ bên trong lớp học
Khi Thủ tướng khẳng định năm học 2026-2027 phải là năm đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, từng người thầy, từng học sinh và toàn ngành giáo dục, ông đang đặt trọng tâm cải cách giáo dục đúng chỗ. Cải cách không thể chỉ diễn ra trong các nghị quyết; nó phải xuất hiện trong từng giờ dạy, từng bài kiểm tra, từng cuộc đối thoại giữa thầy và trò. Việc đây là năm học đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng càng khiến quyết tâm ấy mang tính ràng buộc: nếu năm học bản lề này không tạo được chuyển biến, nhiều năm sau sẽ lại phải “khởi động” từ đầu.
Cùng lúc, việc khánh thành đồng loạt các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới không chỉ là câu chuyện cơ sở vật chất. Mỗi ngôi trường trở thành “điểm tựa của niềm tin và tương lai”, để khoảng cách địa lý hay hoàn cảnh gia đình không còn là lý do khiến một đứa trẻ tụt lại phía sau. Nếu đánh giá tiến bộ học sinh thực chất, chính những nơi biên cương này sẽ là phép thử công bằng nhất: hệ thống có nhận ra và nuôi dưỡng được tiềm năng trong điều kiện khó khăn hay không.
Từ “bệnh thành tích” đến văn hóa tiến bộ: Đổi thước đo, đổi luôn áp lực
Lời kêu gọi chuyển từ coi trọng điểm số sang đánh giá tiến bộ học sinh thực chất là đòn đánh thẳng vào “bệnh thành tích” đã kéo dài nhiều năm. Khi bảng điểm và tỷ lệ lên lớp trở thành mục tiêu số một, học sinh học để thi, thầy cô dạy để đủ chỉ tiêu, còn phụ huynh sống trong nỗi lo điểm số như số phận con mình. Cách đánh giá mới, nếu làm nghiêm túc, buộc nhà trường phải theo dõi hành trình học tập liên tục, nhận diện cả nỗ lực và khó khăn của từng em, chứ không chỉ gom kết quả vài kỳ thi. Trích phát biểu chính thức: “Kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, giảm áp lực không cần thiết; chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và phát huy tối đa tiềm năng, sở trường của từng cháu.”
Điều này cũng đặt ra trách nhiệm mới cho phụ huynh: thay vì yêu cầu điểm 9, điểm 10, cần học cách hỏi con đã tiến bộ chỗ nào, gặp vướng mắc gì. Cải cách giáo dục chỉ thành công khi hệ thống đánh giá kéo được cả gia đình và xã hội ra khỏi tâm lý “thi cho xong” để chuyển sang “học để lớn lên”. Bằng không, năm học 2026-2027 sẽ lại trôi qua với những bảng thành tích đẹp nhưng ít ý nghĩa cho cuộc đời học sinh.
Người thầy là trung tâm cải cách, công nghệ và AI chỉ là công cụ hỗ trợ
Thủ tướng nhấn mạnh: trong mọi thời đại, người thầy luôn giữ vị trí đặc biệt cao quý. Đó không phải là lời khen mang tính nghi thức, mà là cách đặt người thầy vào đúng vai trò trong cải cách giáo dục: tác nhân chính tạo ra thay đổi. Ngày nay, công nghệ và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ việc tìm kiếm kiến thức nhưng không gì thay thế được tình yêu thương, sự mẫu mực và khả năng truyền cảm hứng của người thầy. Nếu đánh giá tiến bộ học sinh là mục tiêu, giáo viên chính là người quan sát, ghi nhận và dẫn dắt tiến bộ đó theo thời gian.
Nhưng để làm được, thầy cô buộc phải thay đổi. Thủ tướng mong đội ngũ nhà giáo không ngừng học hỏi, làm chủ công nghệ mới và đổi mới phương pháp giảng dạy. Công nghệ và AI phải trở thành trợ lý giúp cá nhân hóa việc học, giảm việc hành chính, chứ không được biến thành áp lực hay cái cớ để “phó mặc” việc dạy cho máy. Một hệ thống đánh giá tiến bộ mà giáo viên không có đủ thời gian, công cụ và động lực thì sẽ chỉ tồn tại trên văn bản. Nói cách khác, đầu tư quan trọng nhất cho cải cách lúc này không phải là phần mềm, mà là niềm tin, điều kiện làm việc và tiếng nói của người thầy.
Mục tiêu cuối cùng: Phát triển hiền tài như nền tảng sức mạnh quốc gia
Khi Thủ tướng nhắc lại câu “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, ông đang nối cải cách giáo dục với một mục tiêu lớn hơn: sức mạnh và vị thế đất nước trong nhiều thập kỷ tới. Muốn đất nước mạnh cần có con người giỏi; muốn có con người giỏi cần có một nền giáo dục tốt. Một nền giáo dục như vậy không thể chỉ sản xuất ra học sinh giỏi làm bài thi, mà phải nuôi dưỡng những con người có năng lực, nhân cách, sức khỏe, thẩm mỹ, biết trân trọng lịch sử, văn hóa dân tộc và có khát vọng cống hiến.
Chuyển đổi cách đánh giá trong năm học 2026-2027, vì thế, không phải là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi tầm nhìn: từ “lợi ích kỳ thi” sang “lợi ích trăm năm trồng người”. Với khí thế mới của ngày tựu trường và quyết tâm đổi mới toàn diện, kỳ vọng đặt ra là năm học 2026-2027 sẽ là một năm đột phá về chất lượng, mở ra giai đoạn phát triển mới của giáo dục Việt Nam. Câu hỏi còn lại thuộc về toàn ngành và từng nhà trường: chúng ta có dám chấp nhận ít đi những bảng điểm đẹp để đổi lấy nhiều hơn những con người thực sự trưởng thành hay không?
