Một tranh chấp về dầu diesel, nhưng cốt lõi là trách nhiệm
Tranh cãi Trump–Zelensky về giá dầu diesel là bất đồng giữa hai nhà lãnh đạo về việc liệu các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở dầu mỏ Nga có làm tăng giá nhiên liệu tại Mỹ hay không. Trong cuộc phỏng vấn podcast được công bố ngày 22/10, Tổng thống Volodymyr Zelensky bác cáo buộc của Tổng thống Donald Trump, gọi nhận định Kiev khiến giá dầu diesel tại Mỹ tăng là sai sự thật và không thể chấp nhận. Đây không chỉ là tranh luận về thị trường: nó đặt Ukraine vào thế phải biện minh cho chiến dịch quân sự trong khi Nga tiếp tục tấn công hạ tầng năng lượng của nước này. Zelensky nói việc quy trách nhiệm cho ông vì những hệ quả của chiến sự do Nga tiến hành là bất công. Cách ông Trump gắn các cuộc tập kích của Kiev với giá nhiên liệu khiến dầu diesel trở thành mặt trận mới trong bất đồng vốn đã xoay quanh cách Washington gây sức ép lên Moskva.
Hormuz và cuộc tranh luận về nguyên nhân giá nhiên liệu
Zelensky cho rằng nút thắt của thị trường năng lượng nằm ở Trung Đông, đặc biệt là eo biển Hormuz, nơi hoạt động vận chuyển và xuất khẩu dầu thô suy giảm sau khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào tháng Hai. Ông cáo buộc Trump chuyển hướng chú ý khỏi những vấn đề liên quan đến Iran bằng cách biến Ukraine và cá nhân ông thành mục tiêu chỉ trích. Lập luận này không xóa bỏ tác động của nguồn cung Nga: Nga từ lâu là nước xuất khẩu nhiên liệu diesel lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 10% lượng xuất khẩu toàn cầu, và gián đoạn nguồn cung có thể đẩy giá lên cả ở những nơi không nhập trực tiếp từ Nga. Nhưng quy toàn bộ mức tăng giá dầu diesel ở Mỹ cho các cuộc tấn công của Ukraine là kết luận mà Zelensky bác bỏ; bất đồng nằm ở việc ai đang làm trầm trọng thêm khủng hoảng.
Thỏa thuận với Moskva làm căng thẳng Mỹ–Ukraine nóng thêm
Mâu thuẫn càng rõ khi Trump nhất trí với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc nới lỏng hạn chế xuất khẩu dầu diesel của Nga, động thái Kiev phản đối vì cho rằng nó giúp Moskva giảm sức ép kinh tế. Theo thông tin được công bố, Nga đồng ý đưa ra thị trường hơn 300.000 tấn dầu diesel ngay lập tức, rồi 500.000 tấn vào tháng 11, thêm 1 triệu tấn sau đó và có thể thêm 3 triệu tấn tùy công suất các nhà máy lọc dầu. Trong khi nguồn cung này được xem là một cách xoa dịu tình trạng khan hiếm, Kiev nhìn thấy nghịch lý: Washington chỉ trích các đòn đánh của Ukraine nhưng lại mở đường cho nhiên liệu Nga trở lại thị trường. Đây là lý do tranh cãi Mỹ–Ukraine không thể tách khỏi câu hỏi liệu chính sách năng lượng của Mỹ đang giảm áp lực lên Nga hay đặt thêm gánh nặng lên Kiev.
Ngừng đánh hạ tầng hay tăng cường phòng thủ?
Zelensky nói Kiev từng đề xuất hai bên cùng ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng, qua đó bảo vệ nguồn cung điện của Ukraine trong khi Nga vẫn có thể xuất khẩu năng lượng. Theo ông, Moskva chưa chấp nhận đề xuất, còn Trump gây sức ép lên Kiev thay vì dùng ảnh hưởng của Mỹ để buộc Nga đồng ý. Ông cũng nói Ukraine đã tạm dừng các cuộc tấn công theo đề nghị của Washington nhưng không thể tiếp tục kiềm chế nếu Nga vẫn đánh vào hạ tầng năng lượng Ukraine. Bối cảnh càng căng thẳng sau đợt tập kích tên lửa quy mô lớn của Nga nhằm vào Kiev, diễn ra sau cuộc gặp giữa Putin và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại St. Petersburg ngày 21/10. Hệ quả đối với người dân không nằm ở tranh luận giá cả mà ở nguy cơ mất điện và nhu cầu bảo vệ các cơ sở thiết yếu.
Thông điệp tiếp theo của Kiev là rõ ràng: nếu Washington không thể giúp đạt thỏa thuận ngừng tấn công vào hạ tầng năng lượng, Mỹ nên cung cấp thêm tên lửa phòng không để bảo vệ các cơ sở này. Zelensky nhấn mạnh Ukraine sẵn sàng mua vũ khí bằng nguồn tài chính của các đối tác châu Âu, chứ không đòi viện trợ miễn phí. Ông khẳng định vẫn có quan hệ tốt với Trump, nhưng muốn Mỹ cứng rắn hơn với Nga. Điều đó cho thấy giá dầu diesel chỉ là điểm bùng phát mới trong quan hệ vốn bị chi phối bởi chiến sự, an ninh năng lượng và cách sử dụng sức ép ngoại giao. Kết luận của Zelensky là Washington không nên biến Kiev thành vật chịu trách nhiệm cho giá nhiên liệu khi chưa buộc Moskva chấm dứt các cuộc tập kích.
