Dầu diesel nhuộm đỏ là gì và Trump đang muốn giải quyết vấn đề nào?
Dầu diesel nhuộm đỏ là loại nhiên liệu được đánh dấu bằng màu để phân biệt với diesel chịu thuế, thường chỉ được phép dùng cho máy nông nghiệp và phương tiện ngoài đường bộ, nay được Tổng thống Donald Trump tạm thời cho phép sử dụng trên đường nhằm giảm áp lực giá nhiên liệu và xoa dịu bất mãn của cử tri trước bầu cử giữa nhiệm kỳ. Điểm xuất phát của sắc lệnh Trump rất rõ ràng: giá dầu diesel Mỹ tăng mạnh, gây sức ép lên chi phí vận tải hàng hóa và đời sống người dân, đồng thời trở thành rủi ro chính trị với Nhà Trắng khi cuộc bầu cử ngày 3.11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội. Việc giá nhiên liệu leo thang đã khiến nhiều cử tri bất bình với chính sách hiện tại, làm khó đảng Cộng hòa ngay trước thềm bỏ phiếu. Trong bối cảnh đó, Trump chọn cách “mở kho” diesel miễn thuế thay vì chấp nhận bị quy trách nhiệm về chi phí sinh hoạt tăng.
Nội dung sắc lệnh: Mở cửa dầu diesel miễn thuế ra đường bộ
Ngày 5/10, Trump ký sắc lệnh hành pháp mở rộng quyền tiếp cận dầu diesel miễn thuế và công bố tại một cuộc vận động ở Nebraska. Cốt lõi của sắc lệnh là phá vỡ ranh giới giữa diesel cho nông nghiệp và diesel cho giao thông đường bộ: yêu cầu về sử dụng ngoài đường bộ đối với diesel miễn thuế được miễn, bất kỳ ai cũng có thể mua dầu diesel nhuộm màu vốn dành cho ngành nông nghiệp và một số phương tiện ngoài đường bộ. Theo văn bản Nhà Trắng, Bộ trưởng Tài chính sau khi tham vấn Bộ trưởng Quốc phòng được yêu cầu hoãn thu thuế tiêu thụ đặc biệt liên bang đối với dầu diesel nhuộm đỏ sử dụng trên đường bộ trong thời gian còn lại của năm, không tính lãi hoặc tiền phạt. Đồng thời, Bộ Tài chính phải xem xét phương án xóa nghĩa vụ thanh toán phần thuế đã hoãn, Bộ trưởng Nông nghiệp đảm bảo nông dân vẫn tiếp cận được nguồn diesel nhuộm đỏ tại khu vực có nhu cầu cao. Đây là một gói nới lỏng thuế và quy định khá mạnh tay, nhưng lại mang tính rõ ràng là tạm thời.
Tác động thực tế: Cử tri được gì từ dầu diesel nhuộm đỏ?
Về lý thuyết, cho phép dầu diesel nhuộm đỏ lưu thông trên đường bộ sẽ tăng nguồn cung diesel chịu thuế, tạo thêm lựa chọn rẻ hơn cho doanh nghiệp vận tải và người dùng, từ đó hỗ trợ ổn định giá nhiên liệu trong ngắn hạn. Quyết định này được Nhà Trắng mô tả như biện pháp khẩn cấp nhằm hạ nhiệt giá dầu diesel đang tăng cao. Nhưng thực tế, người tiêu dùng Mỹ không chỉ chịu tác động từ giá diesel, mà còn từ toàn bộ chi phí sinh hoạt liên quan đến năng lượng. Trong cuộc khảo sát AP/NORC gần đây, 67% cử tri cho rằng giá cả “cao hơn bình thường” là do “chính sách của Tổng thống Trump”, chỉ 32% đổ lỗi cho “các yếu tố ngoài tầm kiểm soát của Trump”. Điều này cho thấy kỳ vọng chính trị đặt lên mọi động thái liên quan đến giá dầu diesel Mỹ là rất lớn. Nếu sắc lệnh không nhanh chóng mang lại cảm nhận giảm chi phí, lợi ích chính trị mà Trump trông đợi có thể biến thành phản ứng ngược.
Vì sao giới chuyên gia nghi ngờ hiệu quả dài hạn?
Vấn đề của sắc lệnh Trump không nằm ở kỹ thuật thuế, mà ở chỗ nó cố dùng một giải pháp tạm thời để xử lý một cuộc khủng hoảng mang tính cấu trúc. Giá dầu diesel Mỹ đang chịu ảnh hưởng từ cuộc chiến với Iran, xung đột Nga - Ukraine và các vụ tấn công vào nhà máy lọc dầu ở Trung Đông và Nga, khiến nguồn cung diesel thành phẩm bị bóp nghẹt. Song song với sắc lệnh về dầu diesel nhuộm đỏ, Trump còn thúc ép các nước G7 giải phóng 100 triệu thùng dầu, chủ yếu là diesel, từ kho dự trữ. Tuy nhiên, lượng dầu bổ sung trước đó chỉ hạ nhiệt không đáng kể giá năng lượng trên thị trường quốc tế. Chuyên gia Carl O. Schuster nhận định thỏa thuận nới cấm vận cho Nga xuất khẩu dầu diesel làm suy yếu chiến lược gây áp lực kinh tế lên Moscow và Tehran, khó tạo ra hiệu ứng giảm giá bền vững. Khi giá dầu thô vẫn cao và nhiều cơ sở chế biến diesel chưa hồi phục, giá xăng dầu thành phẩm khó giảm, nên thách thức ổn định giá nhiên liệu với Trump vẫn còn nguyên.
Kết luận: Sắc lệnh Trump là giải pháp chính trị hơn là kinh tế
Nếu nhìn toàn cảnh, sắc lệnh Trump về dầu diesel nhuộm đỏ giống một nước cờ chính trị ngắn hạn hơn là chiến lược kinh tế dài hơi. Nó gửi thông điệp rằng Nhà Trắng “làm gì đó” để hạ giá dầu diesel Mỹ, nhưng không giải quyết được các nguyên nhân gốc rễ: xung đột địa chính trị, năng lực lọc dầu bị tổn hại, và nhu cầu bổ sung kho dự trữ toàn cầu. Việc nới lỏng thuế cho dầu diesel nhuộm đỏ có thể tạo ra một khoảng thời gian dễ thở cho doanh nghiệp vận tải và một số người dùng, nhưng không thể thay thế cho một chiến lược ổn định giá nhiên liệu dựa trên nguồn cung bền vững và chính sách đối ngoại nhất quán. Khi áp lực kinh tế được xem là công cụ buộc Nga và Iran hướng tới hòa bình, những thỏa thuận và sắc lệnh đi ngược lại logic đó sẽ khiến chính sách năng lượng của Trump trở nên mâu thuẫn, và hiệu quả giảm giá xăng dầu lâu dài khó đạt như kỳ vọng.
