Quỹ đất lớn, nhưng chưa phải giá trị thanh toán chốt
Đất đối ứng là quỹ đất được dùng để thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng BT, thay vì trả toàn bộ bằng tiền mặt; giá trị thực tế chỉ rõ ràng sau định giá và các thủ tục pháp lý. Mới đây, Sở Tài chính Hải Phòng công bố danh mục tham khảo gồm 19 khu đất, tổng diện tích khoảng 4.672 ha, dự kiến dùng trong phương án thanh toán tuyến đường nối Cảng Lạch Huyện với sân bay Gia Bình. Giá trị sơ bộ của các khu đất khoảng 75.910 tỷ đồng, chưa trừ chi phí giải phóng mặt bằng và chưa phải giá trị quỹ đất thanh toán chính thức. Khu TOD Nam Hải Phòng lớn nhất, rộng 1.590 ha, được định giá dự kiến 19.600 tỷ đồng. Quy mô này khiến đất đối ứng Hải Phòng trở thành một phần đáng kể của bài toán dự án, nhưng không thể xem con số công bố là khoản thanh toán đã được xác lập.
Một trục đường nối cảng biển với sân bay
Tuyến đường dự kiến dài khoảng 46,55 km, trong đó 44,8 km đi qua Hải Phòng, khoảng 0,75 km qua Bắc Ninh và có cầu vượt sông Thái Bình dài khoảng 1 km. Điểm đầu kết nối nút giao Vành đai 3 với Quốc lộ 10; điểm cuối nằm tại nút giao phía Đông sân bay Gia Bình. Sơ bộ, tổng mức đầu tư dự án khoảng 43.743 tỷ đồng. Đây không chỉ là một dự án kết nối giao thông đơn lẻ: tuyến còn dự kiến liên thông Quốc lộ 17B, các đường tỉnh và Vành đai 5 vùng Thủ đô. Nếu được triển khai đúng định hướng, kết nối Cảng Lạch Huyện sân bay có thể hỗ trợ luân chuyển hàng hóa, hoạt động công nghiệp và đô thị dọc tuyến. Với người dân, lợi ích sẽ nằm ở khả năng đi lại và tiếp cận việc làm, dịch vụ thuận tiện hơn; mức độ thực tế còn tùy tiến độ và chất lượng kết nối.
Tài trợ hạ tầng bằng đất đòi hỏi phép tính minh bạch
Tài trợ hạ tầng bằng đất giúp thành phố đưa giá trị quỹ đất vào phương án hợp tác với nhà đầu tư, nhưng đây không phải nguồn lực miễn phí. Đất là tài sản công có giá trị sử dụng và cơ hội phát triển; đổi đất lấy công trình vì vậy cần được đánh giá bằng cả chất lượng tuyến đường lẫn giá trị đất thực tế. Khoảng cách giữa con số sơ bộ 75.910 tỷ đồng và giá trị thanh toán cuối cùng có thể chịu tác động từ chi phí giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch và các thủ tục theo hợp đồng BT. Danh mục hiện được công bố để tham khảo, không phải cam kết rằng cả 19 khu đất sẽ được giao nguyên trạng cho nhà đầu tư. Theo tôi, điểm then chốt không phải độ lớn của quỹ đất, mà là khả năng công khai phương pháp định giá, nghĩa vụ của các bên và tiến độ bàn giao. Thiếu những điều đó, quy mô lớn dễ tạo tranh luận thay vì niềm tin.
Bước tiếp theo là chọn phương thức và chốt giá trị
Cuối tháng 9/2026, UBND Hải Phòng thông báo tìm kiếm nhà đầu tư quan tâm nghiên cứu dự án theo phương thức PPP, với hai phương án hợp đồng BOT hoặc BT. Nếu chọn BT, thành phố dự kiến thanh toán bằng quỹ đất; danh mục vừa công bố là cơ sở tham khảo, còn giá trị thanh toán sẽ được xác định theo quy định pháp luật và các thủ tục liên quan. Điều đó có nghĩa phương án đất đối ứng Hải Phòng vẫn còn những bước cần hoàn tất, chứ chưa phải thỏa thuận cuối cùng với nhà đầu tư. Phát triển hạ tầng Hải Phòng có thể hưởng lợi nếu tuyến đường hình thành trục liên vùng phục vụ logistics, công nghiệp và đô thị, nhưng lợi ích ấy cần đi cùng cơ chế giám sát chặt chẽ. Kết luận của tôi: đây là hướng huy động nguồn lực đáng theo dõi, song chỉ thuyết phục khi giá đất, chi phí và trách nhiệm thực hiện đều được làm rõ.
