Một tuyến đường thủy mới đang tái định vị bản đồ logistics Mekong
Tuyến vận tải container Nam Ninh - Cần Thơ là tuyến vận tải quốc tế sông pha biển trực tiếp nối cảng Nam Ninh (Quảng Tây) với cảng Cái Cui, sử dụng kênh đào Bình Lục để kết nối hệ thống đường thủy Tây Giang ra Vịnh Bắc Bộ, trước khi đi thẳng vào sông Hậu và cập cảng Cần Thơ, qua đó rút ngắn hơn 560km đường thủy, giảm 7-10 ngày vận chuyển và chi phí logistics dự kiến 18-30% so với các tuyến truyền thống. Ngày 24/9, Công ty cổ phần Cảng Cần Thơ phối hợp Tổng công ty Hàng hải Việt Nam và Tập đoàn Cảng Vịnh Bắc Bộ tổ chức lễ đón chuyến tàu container đầu tiên BBG Nan Ninh Bo Run cập cảng Cái Cui an toàn. Sự kiện này không chỉ là thêm một tuyến tàu trên bản đồ đường thủy Trung Quốc Việt Nam, mà là dấu mốc chiến lược: ĐBSCL lần đầu có một hành lang vận tải trực tiếp với khu vực Tây Nam Trung Quốc qua đường sông biển. Tác động thực chất nằm ở chỗ thời gian, chi phí và điểm đến đều được tối ưu cho hàng hóa nông nghiệp, thủy sản và công nghiệp phụ trợ của hai vùng.
Kênh đào Bình Lục: ‘công trình thế kỷ’ và cửa ngõ mới của Cần Thơ
Không có kênh đào Bình Lục, sẽ không có tuyến vận tải container Nam Ninh - Cần Thơ như hôm nay. Kênh này kết nối hệ thống đường thủy Tây Giang với Vịnh Bắc Bộ, tạo thêm lối ra biển trực tiếp cho Quảng Tây và khu vực Tây Nam Trung Quốc. Khi kênh chính thức thông thuyền ngày 16/9, tuyến vận tải ngoại thương sông biển trực tiếp Nam Ninh - Cần Thơ cũng thực hiện chuyến đầu tiên, đi từ Nam Ninh qua Bình Lục ra Vịnh Bắc Bộ rồi thẳng đến Cần Thơ. Ở phía Việt Nam, cảng Cần Thơ logistics bất ngờ được đẩy lên một vai trò mới: từ một điểm xếp dỡ trong nội vùng ĐBSCL thành cửa ngõ đường thủy cho thương mại Mekong với Tây Nam Trung Quốc. Theo kế hoạch, tuyến dự kiến khai thác 2 chuyến mỗi tháng, thời gian hải trình khoảng 7 ngày. Cự ly rút ngắn hơn 560km so với tuyến vòng qua sông Châu Giang cho thấy lợi thế địa lý được biến thành lợi thế cạnh tranh rất rõ ràng cho cả hai phía.
Chi phí giảm 18-30%: ai hưởng lợi từ tuyến Nam Ninh - Cần Thơ?
Điểm đáng kể nhất của tuyến mới không nằm ở nghi lễ khai trương, mà ở những con số rất cụ thể: thời gian vận chuyển giảm 7-10 ngày, chi phí logistics tổng hợp giảm 18-30% so với trước. Đó là lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp hai bên biên giới, nơi chi phí vận tải đường biển và đường bộ thường chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành xuất khẩu. Theo mô hình vận tải mới, hàng hóa từ khu vực nội địa Trung Quốc được đưa bằng đường sắt hoặc đường bộ đến cảng Nam Ninh, sau đó đi đường thủy qua kênh đào Bình Lục, ra Vịnh Bắc Bộ rồi xuống Việt Nam. Với tuyến Nam Ninh - Cần Thơ, chuỗi vận tải được nối thẳng đến trung tâm ĐBSCL, giúp các sản phẩm nông, thủy sản, trái cây, lúa gạo dễ dàng tiếp cận thị trường Trung Quốc, và ngược lại là phụ tùng, máy móc, hóa chất từ Tây Nam Trung Quốc vào miền Tây Nam Bộ. Khi hai vùng sản xuất được nối bằng một dịch vụ phù hợp, sản phẩm có cơ hội đến thị trường đúng thời điểm, với chi phí thấp hơn.
Cả thương mại Mekong lẫn an ninh cửa khẩu đều phải ‘nâng cấp’
Việc hình thành tuyến vận tải container trực tiếp Nam Ninh - Cần Thơ không chỉ quan trọng với hoạt động logistics ĐBSCL, mà còn buộc toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ, quản lý nhà nước tại cửa khẩu cảng Cần Thơ phải chuyển mình. Tần suất 2 chuyến/tháng, với tàu 4.900 DWT, sức chở khoảng 500 TEU (25% lạnh, 75% khô), đồng nghĩa số lượng tàu, thuyền viên, người làm việc trên tàu và hoạt động xuất nhập khẩu qua cửa khẩu sẽ gia tăng đáng kể. Trạm Công an cửa khẩu cảng Cần Thơ đã xác định đây vừa là cơ hội kinh tế, vừa là yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý xuất nhập cảnh và bảo đảm an ninh, trật tự. Họ chủ động nắm tình hình tuyến tàu quốc tế, lịch trình, thành phần thuyền viên, hành khách; phối hợp với cảng vụ hàng hải, biên phòng, hải quan, kiểm dịch và doanh nghiệp khai thác cảng để kiểm soát chặt nhưng tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu. Nếu công tác an ninh, hải quan, kiểm dịch không kịp nâng cấp, lợi thế logistics mới có nguy cơ bị bào mòn bởi tắc nghẽn giấy tờ và thủ tục.
Cần Thơ có trở thành ‘hub’ logistics mới của ĐBSCL?
Tuyến vận tải container Nam Ninh - Cần Thơ hiện mới ở bước khởi đầu, với tần suất khiêm tốn 2 chuyến mỗi tháng. Nhưng về bản chất, tuyến này mở ra thêm một hành lang thương mại Mekong trực tiếp với Tây Nam Trung Quốc, điều mà ĐBSCL đã chờ đợi nhiều năm. Nếu Cần Thơ tiếp tục đầu tư hạ tầng cảng, dịch vụ logistics và chuỗi phân phối nội vùng, thành phố có thể vượt khỏi vai trò “bến xếp dỡ” để trở thành đầu mối tổ chức và kết nối logistics cho doanh nghiệp cả vùng. Vấn đề không còn là có tuyến hay không, mà là Cần Thơ và ĐBSCL có tận dụng được cửa sổ cơ hội về thời gian và chi phí để tái cấu trúc chuỗi cung ứng hay vẫn để hàng hóa đi vòng qua các cảng xa hơn. Nếu doanh nghiệp nhanh chóng điều chỉnh kế hoạch xuất nhập khẩu theo tuyến mới, đồng thời các cơ quan quản lý giữ được nguyên tắc "quản lý chặt nhưng tạo thuận lợi" như đã đề ra, tuyến Nam Ninh - Cần Thơ hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân cho một mạng lưới logistics đường thủy Trung Quốc Việt Nam rộng hơn, chứ không chỉ là một đường tàu thí điểm.
