Long Thành bước vào giai đoạn nước rút: tiến độ cao nhưng không đồng nghĩa an toàn
Sân bay Long Thành tiến độ giai đoạn 1 là quá trình hoàn thiện các hạng mục hạ tầng khu bay, nhà ga, công trình quản lý nhà nước và quản lý bay, song song với việc chuẩn bị vận hành thử và khai thác sân bay cuối năm, trong bối cảnh giá trị sản lượng đã thực hiện vượt xa tỷ lệ giải ngân tài chính dự án, tạo ra áp lực dòng tiền và rủi ro về đích đúng kế hoạch. Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 được khởi công ngày 5/1/2021, do ACV làm chủ đầu tư, với mục tiêu hình thành sân bay lớn nhất cả nước, triển khai theo ba giai đoạn quy hoạch. Bộ Xây dựng đã gửi báo cáo đến Thủ tướng và Phó Thủ tướng Thường trực về tình hình triển khai, cho thấy dự án đang ở chặng nước rút với nhiều chỉ số tích cực nhưng không ít điểm nghẽn tài chính.
Thành phần 1 và 2: gần như hoàn thiện, sẵn sàng đấu nối hạ tầng kỹ thuật
Điểm sáng rõ nhất của sân bay Long Thành tiến độ hiện nay nằm ở hai dự án thành phần 1 và 2: phần xây dựng đã cơ bản hoàn thành, đủ điều kiện đấu nối hạ tầng kỹ thuật với hệ thống bên ngoài do ACV đầu tư. Ở thành phần 1, sáu công trình trụ sở cơ quan quản lý nhà nước như Hải quan, Cảng vụ Hàng không miền Nam, Cục Quản lý xuất nhập cảnh và Công an địa phương đã hoàn tất, dự kiến có thể đưa vào khai thác trong tháng 12/2026. Thành phần 2 – các công trình phục vụ quản lý bay – cũng đã hoàn thiện đài kiểm soát không lưu, nhà kỹ thuật, nhà VIP, nhà nguồn cùng hệ thống thiết bị cơ điện, phòng cháy chữa cháy và thiết bị quản lý bay. Theo Bộ Xây dựng, các hạng mục thuộc dự án thành phần 2 có thể bảo đảm điều kiện đưa vào khai thác trong tháng 12/2026.
Thành phần 3: sản lượng 85,5% nhưng giải ngân mới 54,5% – khoảng cách đáng lo
Trái với bức tranh tương đối yên tâm ở thành phần 1 và 2, thành phần 3 – nơi tập trung các hạng mục thiết yếu như khu bay, sân đỗ tàu bay, hệ thống nhiên liệu, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa số 1, nhà để xe và công trình phụ trợ – lại cho thấy một nghịch lý tài chính. Đến ngày 12/10, giá trị sản lượng thực hiện của dự án thành phần 3 đạt 73.870 tỷ đồng, tương đương 85,5% tổng giá trị hợp đồng. Trong khi đó, tổng giá trị đã giải ngân mới đạt khoảng 47.055 tỷ đồng, tương đương 54,5% hợp đồng, thấp hơn khoảng 31 điểm phần trăm so với tỷ lệ thực hiện. Đây là câu nói đáng trích dẫn: “Giá trị sản lượng thực hiện của dự án thành phần 3 đã đạt 85,5% tổng giá trị hợp đồng, trong khi tỷ lệ giải ngân mới đạt 54,5%”. Khoảng cách này cho thấy áp lực rất lớn lên dòng tiền, bởi khối lượng đã thi công cần được thanh toán kịp thời để duy trì tiến độ và hoàn thiện các phần việc còn lại.
Nỗ lực khơi thông dòng vốn: ACV và ba ngân hàng trong cuộc đua giải ngân
Để thu hẹp khoảng cách giữa sản lượng và giải ngân tài chính dự án, ACV đang phải chạy đua với thời gian và với các điều kiện tín dụng. Chủ đầu tư đã làm việc với ba ngân hàng lớn gồm Vietcombank, VietinBank và BIDV về việc triển khai hợp đồng cấp tín dụng cho dự án thành phần 3. Trên cơ sở hợp đồng cấp tín dụng ký ngày 1/6/2024, các bên cập nhật tình hình thực hiện, rà soát các điều kiện cấp tín dụng còn lại và bàn kế hoạch giải ngân, trong đó Vietcombank là ngân hàng đầu mối thu xếp vốn. Cuộc trao đổi tập trung vào cách xử lý các vướng mắc, bảo đảm sự phối hợp giữa tiến độ thi công, thanh toán khối lượng hoàn thành và kế hoạch giải ngân. Theo báo cáo, Cảng HKQT Long Thành là dự án trọng điểm quốc gia, được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại một nghị quyết năm 2015, nên việc chậm giải ngân không chỉ là vấn đề nội bộ của chủ đầu tư mà còn là rủi ro đối với một công trình hạ tầng chiến lược.
Mốc khai thác cuối năm: tham vọng lớn, phụ thuộc vào kỷ luật tài chính
Theo kế hoạch, ACV đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ công tác xây dựng trong tháng 9/2026, triển khai vận hành thử nghiệm đơn động và liên động từ tháng 9–11/2026, trước khi đưa sân bay vào khai thác thương mại chính thức từ ngày 1/12/2026. Dự án dự kiến tổ chức ba đợt thử nghiệm vận hành tổng thể trong các tháng 9–10, 11 và 12/2026 để kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống, quy trình và sự phối hợp giữa các đơn vị trước khi khai thác sân bay cuối năm. Tham vọng này chỉ khả thi nếu khoảng cách giải ngân – sản lượng ở thành phần 3 được thu hẹp nhanh chóng, bảo đảm nhà thầu xây dựng hạ tầng nhận đủ thanh toán cho khối lượng đã hoàn thành và có nguồn lực tiếp tục thi công. Nhìn từ hiện tại, Long Thành đang ở thế “tiến độ thắng, dòng tiền thua”: nếu kỷ luật tài chính không được siết lại, nguy cơ phải điều chỉnh mốc khai thác là có thật, dù các hạng mục thành phần 1 và 2 đã sẵn sàng đấu nối và đi vào vận hành.
