Tham vọng đô thị sinh thái 30.000 tỷ và thông điệp tăng tốc
Hai dự án khu đô thị Bắc Ninh tại phường Tam Sơn và Tiên Du là các khu đô thị sinh thái đa chức năng, tích hợp nhà ở, du lịch, văn hóa, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí, được định hướng trở thành hạt nhân phát triển đô thị xanh, thông minh và nâng cao chất lượng sống cho hàng chục nghìn cư dân tương lai.
Chiều 7.10, Chủ tịch UBND TP Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn chủ trì hội nghị đôn đốc tiến độ hai dự án khu đô thị mới, du lịch sinh thái, văn hóa, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí tại tiểu khu 112.1 (Tam Sơn) và 112.3 (Tiên Du). Đây không chỉ là một cuộc họp kỹ thuật, mà là thông điệp chính trị: thành phố không chấp nhận để các dự án hạ tầng 30.000 tỷ ì ạch thêm nữa. Dự án 112.1 rộng khoảng 299 ha, quy mô dân số 26.900 người, tổng chi phí dự kiến hơn 19.700 tỷ đồng; dự án 112.3 rộng khoảng 199 ha, dân số khoảng 7.600 người, chi phí dự kiến hơn 11.100 tỷ đồng. Với quy mô này, nếu tiến độ xây dựng Bắc Ninh tiếp tục chậm, thành phố sẽ đánh mất lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua phát triển đô thị sinh thái vùng lõi Bắc Bộ.
Nút thắt giải phóng mặt bằng: không chỉ là chuyện tiền bồi thường
Cả hai dự án đều đã cơ bản hoàn thành quy hoạch, báo cáo nghiên cứu khả thi và đánh giá tác động môi trường, nhưng giải phóng mặt bằng đang chậm khoảng 6 tháng so với hợp đồng. Đây là điểm nghẽn lớn nhất, cho thấy bài toán đồng thuận xã hội chưa được giải đúng cách. Tại tiểu khu 112.1, dự án liên quan hơn 2.700 hộ dân; địa phương đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ gần 1.100 hộ với khoảng 150 ha (hơn 50% diện tích), và mới chi trả cho 543 hộ với 55,2 ha, tổng số tiền khoảng 311 tỷ đồng. Con số này cho thấy tiến độ chi trả chưa theo kịp thủ tục, tạo khoảng trống cho tâm lý so bì, chờ đợi.
Ở tiểu khu 112.3, phương án bồi thường đã phê duyệt cho 2.506/2.526 hộ, tương đương 92,4% diện tích dự án (khoảng 183 ha), nhưng mới có 1.124 hộ nhận tiền với 69,39 ha, kinh phí chi trả gần 392 tỷ đồng. Nguyên nhân được nêu thẳng: một bộ phận người dân chưa đồng thuận, so sánh mức hỗ trợ giữa các dự án, không phối hợp kiểm đếm, không nhận thông báo thu hồi đất hoặc tiền bồi thường; đồng thời phát sinh yêu cầu hỗ trợ chuyển đổi nghề, việc làm và cơ chế bổ sung. Nếu chính quyền chỉ nhấn mạnh “không hỗ trợ ngoài chính sách” mà không cải thiện cách đối thoại, nguy cơ kéo dài khiếu nại và chậm tiến độ là rất rõ.
Di dời nghĩa trang, xử lý chính sách: phép thử về quản trị đô thị
Một trong những vướng mắc nhạy cảm nhất là việc di chuyển Nghĩa trang Nhân dân tổ dân phố Hồi Quan tại tiểu khu 112.3, với hơn 500 ngôi mộ. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là vấn đề văn hóa – tâm linh, dễ chạm tới cảm xúc cộng đồng. Địa phương được yêu cầu sớm mở rộng quy hoạch nghĩa trang để phục vụ di dời khoảng 600 ngôi mộ, tạo điều kiện bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư. Nếu xử lý nóng vội, dự án có thể đối mặt với làn sóng phản ứng; nếu chậm trễ, toàn bộ tiến độ xây dựng Bắc Ninh trong khu vực sẽ bị kéo lùi.
Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, yêu cầu huy động cả hệ thống chính trị, tăng cường tuyên truyền, vận động, đối thoại, nhất là với cán bộ, đảng viên để làm gương chấp hành. Quan điểm “không đặt vấn đề hỗ trợ ngoài chính sách” là cần thiết để tránh tạo tiền lệ xấu, nhưng nếu chỉ dừng ở khẩu hiệu, không đi kèm minh bạch thông tin, giải thích rõ cách tính bồi thường, hỗ trợ chuyển đổi nghề và cơ hội sinh kế mới, thì khó tạo được niềm tin. Phát triển đô thị sinh thái không thể dựa trên sự hy sinh thầm lặng của người dân mà thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng.
Bài học từ khu đô thị Mỹ Độ: hạ tầng chậm, niềm tin suy giảm
Trong khi hai dự án hạ tầng 30.000 tỷ đang loay hoay với mặt bằng, một câu chuyện khác ở khu đô thị mới Mỹ Độ cho thấy rủi ro ở giai đoạn sau: hạ tầng không theo kịp cam kết. Dự án Mỹ Độ Vista City rộng hơn 10 ha từng được quảng bá là “khu đô thị kiểu mẫu”, nhưng nhiều khách hàng phản ánh cảnh “có đất mà không thể xây nhà” vì chưa có điện, nước. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng tiến độ không chỉ tính bằng ngày bàn giao đất, mà bằng khả năng cư dân thực sự sinh sống, xây dựng cuộc sống mới.
Trước đề nghị của Sở Xây dựng về tháo gỡ khó khăn tại Mỹ Độ, Phó Chủ tịch UBND TP Bắc Ninh Phạm Văn Thịnh yêu cầu chủ đầu tư khẩn trương thi công đường điện hoàn chỉnh, đảm bảo điều kiện để người dân xây dựng và ổn định cuộc sống. Ông đặt hạn chót: cấp điện đến tủ điện trước cửa nhà cho các hộ có nhu cầu trước ngày 21.10.2026, hoàn thành toàn bộ hạ tầng kỹ thuật và bàn giao công trình trước 31.3.2027. Đây là phát biểu có thể trích dẫn: “Chủ đầu tư phải hoàn thành việc thi công, cấp điện đến tủ điện trước cửa nhà dân xong trước ngày 21.10.2026”. Nếu các mốc này tiếp tục bị lỡ, niềm tin vào các khu đô thị Bắc Ninh sẽ bị bào mòn, tác động trực tiếp tới sức hấp dẫn của những dự án sinh thái mới.
Cần một chiến lược đô thị sinh thái gắn với trách nhiệm giải trình
Hai khu đô thị sinh thái tại Tam Sơn và Tiên Du được kỳ vọng tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội, hình thành diện mạo đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có bản sắc. Trong bối cảnh nguồn lực đầu tư công hạn chế, việc huy động vốn ngoài ngân sách thông qua các dự án đô thị, khu dân cư, vui chơi giải trí, cảnh quan, văn hóa là hướng đi hợp lý. Nhưng nếu không quản trị tốt tiến độ, quyền lợi người dân và chất lượng hạ tầng, những dự án này có thể biến thành gánh nặng niềm tin, giống như bài học Mỹ Độ với câu chuyện cấp điện, cấp nước chậm trễ.
Để các khu đô thị Bắc Ninh thực sự trở thành hình mẫu phát triển đô thị sinh thái, thành phố cần ba bước đi rõ ràng: một là, coi đối thoại với người dân là hạng mục bắt buộc như bất kỳ hạng mục kỹ thuật nào; hai là, gắn trách nhiệm cá nhân của chủ đầu tư và cơ quan quản lý với các mốc tiến độ cụ thể, công khai; ba là, thiết kế cơ chế chia sẻ lợi ích sau dự án, từ việc làm mới đến dịch vụ đô thị, để người bị thu hồi đất thấy mình là đối tác, không phải bên thua thiệt. Khi đó, câu chuyện “đẩy nhanh tiến độ” sẽ không còn là khẩu hiệu, mà là cam kết có thể kiểm chứng bằng đời sống của từng hộ dân trên những khu đất đang đổi thay.
