Tách rõ học tăng cường và học theo nhu cầu
Học tăng cường là hoạt động ngoài thời lượng chính khóa, bổ sung nội dung nền tảng, thực hành và trải nghiệm để mọi học sinh đều có cơ hội phát triển năng lực theo chương trình giáo dục phổ thông. Đây không phải một khoản đóng góp bắt buộc mà gia đình phải nộp để con được tham gia. Hướng dẫn của Sở GD-ĐT TP.HCM yêu cầu trường phân biệt hoạt động này với học theo nhu cầu dựa trên mục tiêu, đối tượng, nội dung, mức độ, thời gian và cách tổ chức, chứ không chỉ dựa vào tên gọi. Ranh giới ấy có ý nghĩa thiết thực: hoạt động tăng cường gồm những nội dung cơ bản, cần thiết; còn học theo nhu cầu là phần mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu theo sở thích, năng khiếu và định hướng cá nhân. Phụ huynh nên hỏi rõ con đang đăng ký loại nào trước khi đồng ý tham gia hay xem xét bất kỳ khoản thu nào.
Các nội dung tăng cường có thể gồm kỹ năng sống, thực hành khoa học, nghệ thuật, thể thao, an toàn giao thông và an toàn trên mạng, cùng năng lực số, trải nghiệm AI, STEM/STEAM cơ bản và giao tiếp tiếng Anh. Kinh phí hoạt động này được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên hằng năm và các nguồn hợp pháp khác; trường không được tính thành khoản thu bình quân theo học sinh hoặc đặt điều kiện đóng góp để các em được tham gia. Vì vậy, khi trao đổi về đóng tiền trường học, cha mẹ cần tách bạch kinh phí hoạt động dành cho mọi học sinh với khoản thu của lớp tự chọn. Gộp hai loại thành một khoản chung sẽ làm mờ trách nhiệm của trường và quyền lựa chọn của gia đình.
Ba mô hình, một nguyên tắc: lựa chọn phải tự nguyện
TP.HCM hướng dẫn ba cách bố trí thời khóa biểu để trường tổ chức hoạt động theo nhu cầu. Mô hình thứ nhất dành cho trường phổ thông đại trà: lớp tự chọn có khung giờ riêng, không xen vào giờ chính khóa và tăng cường. Lịch có thể linh hoạt theo ngày, khối hoặc nhóm để tránh quá tải. Mô hình thứ hai áp dụng ở trường có lớp học linh hoạt; học sinh đã đăng ký đến phòng chức năng hoặc phòng máy tính theo nhóm nội dung như nghệ thuật, thể thao, kỹ năng sống, ngoại ngữ, AI hay STEM nâng cao. Mô hình thứ ba dành cho trường tiên tiến hội nhập và lớp tích hợp Toán, khoa học bằng tiếng Anh, nơi toàn bộ học sinh đã tự nguyện đăng ký trước khi tuyển sinh đầu cấp. Ba cách sắp xếp khác nhau không làm thay đổi nguyên tắc: học theo nhu cầu phải dựa trên đăng ký tự nguyện của học sinh và cha mẹ.
Với mô hình thứ nhất và thứ hai, học sinh không đăng ký vẫn phải có phương án thời gian đến trường, ra về phù hợp; nếu ở lại, các em cần được bố trí hoạt động thích hợp và giám sát an toàn. Trường cũng phải bảo đảm cân đối, công bằng, không phân biệt đối xử giữa các nhóm. Đây là điểm quan trọng với gia đình không chọn lớp thu phí hoặc không có nhu cầu học thêm nội dung chuyên sâu: việc từ chối không được khiến học sinh bị bỏ mặc, chịu bất lợi hay bị gây áp lực. Quyền phụ huynh không chỉ là quyền đăng ký mà còn là quyền không đăng ký, không bị gợi ý hoặc áp đặt dưới bất kỳ hình thức nào.
Phụ huynh nên kiểm tra gì trước khi đăng ký?
Hoạt động theo nhu cầu có thể có thu, nhưng trường phải lập dự toán chi tiết, thu đúng danh mục và mức được quy định, công khai tài chính, đồng thời thực hiện miễn, giảm cho đối tượng chính sách và học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn có nhu cầu tham gia. Phụ huynh nên yêu cầu làm rõ nội dung, thời gian, cách tổ chức và dự toán trước khi quyết định, thay vì coi mọi khoản được thông báo là bắt buộc. Đăng ký tự nguyện cũng cần được thể hiện bằng lựa chọn thực chất, không phải một thủ tục hình thức sau khi trường đã mặc định học sinh sẽ tham gia. Nếu khoản thu được gắn với điều kiện để con tiếp cận hoạt động tăng cường dành cho mọi học sinh, đó là dấu hiệu cần đề nghị nhà trường giải thích.
Ranh giới chuyên môn cũng cần được giữ: hoạt động theo nhu cầu không được biến thành dạy trước chương trình, dạy lại nội dung chính khóa hay dạy thêm học thêm trá hình; kết quả tham gia không thay thế kết quả học tập trong chương trình. Đối với năm học 2026–2027, các trường phải rà soát, điều chỉnh kế hoạch đã ban hành, hạn chế tối đa xáo trộn giờ học và thời gian đưa đón của phụ huynh. Kế hoạch cần được hiệu trưởng phê duyệt, niêm yết tại trường và đăng trên cổng thông tin điện tử ít nhất một tuần trước khi thực hiện. Sở GD-ĐT TP.HCM cũng sẽ phối hợp kiểm tra việc thực hiện quy định để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người học.
Tự nguyện phải là nguyên tắc thực chất
Ba mô hình tạo thêm lựa chọn về thời gian và nội dung, nhưng điểm cốt lõi không nằm ở cách xếp lớp: đó là ranh giới giữa hoạt động cơ bản dành cho mọi học sinh và phần chuyên sâu mà gia đình có thể tự chọn. Trường không được biến học tăng cường thành lý do để thu tiền bắt buộc, cũng không được gây sức ép khiến phụ huynh cảm thấy không đăng ký sẽ làm con thiệt thòi. Với phụ huynh, việc phân biệt rõ hai loại hoạt động, hỏi kế hoạch và dự toán, rồi tự quyết định có tham gia hay không là cách bảo vệ quyền của gia đình và học sinh. Một lựa chọn chỉ có ý nghĩa khi lời từ chối được tôn trọng. Vì thế, thước đo của hướng dẫn này không chỉ là đủ ba mô hình, mà còn là việc nhà trường thực hiện tự nguyện, công khai và công bằng trong thực tế.
