Đổi mới có ý nghĩa khi giải quyết điều học trò đang gặp
Nhà giáo truyền cảm hứng là người biến hiểu biết chuyên môn và sự thấu cảm thành những cách dạy giúp học sinh học tốt hơn, tự tin hơn và có cơ hội phát triển theo khả năng của mình. Điều đó hiện rõ ở cô Nguyễn Thanh Hoa, Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Hung, tỉnh Sơn La. Sau 23 năm công tác trong ngành, cô vẫn nhìn đổi mới từ những vướng mắc cụ thể của lớp học, chứ không xem sáng kiến là danh hiệu để trưng bày.
Bắt đầu công tác tại xã Mường Sai năm 2003, cô Hoa hiểu rằng học sinh vùng cao phải vượt quãng đường xa, đường dốc trơn trượt, đồng thời nhiều em còn phụ giúp gia đình trên nương rẫy. Điều kiện dạy học thiếu thốn và nguy cơ học sinh bỏ học khiến việc duy trì sĩ số không thể chỉ trông vào lời nhắc ở lớp; giáo viên còn phải đến bản tìm học trò. Phần lớn các em là học sinh bán trú và con em đồng bào dân tộc thiểu số, nên giải pháp hiệu quả phải xuất phát từ hoàn cảnh sống thật của các em.
Trong quá trình công tác, cô xây dựng 11 sáng kiến kinh nghiệm về đổi mới phương pháp dạy học và quản lý giáo dục. Giá trị của những sáng kiến ấy nằm ở khả năng xử lý vấn đề thực tế và tạo chuyển biến trong hoạt động dạy, học — một thước đo thuyết phục hơn mọi tên gọi trang trọng.
Bền bỉ đổi mới, để kết quả học tập lên tiếng
Sự đổi mới chuyên môn không nhất thiết bắt đầu bằng điều gì lớn lao; đôi khi, nó được nhìn thấy qua việc người dạy chịu khó điều chỉnh cách làm và theo dõi xem học trò có tiến bộ hay không. Cô Trần Thị Minh Thảo, giáo viên Trường Trung học phổ thông Châu Thành, có 22 năm trong ngành, trong đó 21 năm gắn bó với trường. Nhiều năm liền, cô được ghi nhận ở các phong trào và hoạt động chuyên môn, từ danh hiệu giáo viên giỏi đến các giải thưởng tại những cuộc thi.
Kết quả lớp học là một dấu hiệu cụ thể cho nỗ lực ấy: trong năm học 2024–2025, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở các lớp cô dạy tăng 6,71% so với năm trước; tỷ lệ khá tăng 2,5%, còn tỷ lệ đạt mức trung bình trở lên là 97,44%. Những con số này không kể hết quá trình dạy học, nhưng cho thấy đổi mới cần được kiểm chứng bằng tiến bộ của học sinh.
Cô Thảo tiếp tục học hỏi và thử nghiệm hình thức mới: năm học 2025–2026, cô đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp trường, giành giải nhất cuộc thi thiết kế bài giảng điện tử theo chủ đề STEM cấp trường; bốn sản phẩm của cô vào bán kết cuộc thi đổi mới giáo dục Roboki-AI cấp tỉnh. Đáng quý không phải là bộ sưu tập giải thưởng, mà là sự kiên trì làm mới bài dạy và hỗ trợ học sinh cả trong hoạt động ngoại khóa.
Lấy học sinh làm trung tâm, lấy tình thương làm nền
Với Nhà giáo ưu tú Vũ Thị Ngọc Lan, dạy học không dừng ở việc giúp học sinh nhớ tác phẩm hay làm đúng cấu trúc bài văn. Sau ba thập niên đứng lớp môn Ngữ văn tại Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Bình Sơn, tỉnh An Giang, cô xem sự trưởng thành của học trò là niềm vui và chất lượng giáo dục là thước đo cho nỗ lực nghề nghiệp.
Cách tiếp cận ấy bắt đầu từ việc thừa nhận học sinh có năng lực, hoàn cảnh và cách tiếp nhận kiến thức khác nhau. Cô Lan điều chỉnh hoạt động học tập, phân hóa nhiệm vụ, hướng dẫn cụ thể và theo dõi tiến bộ, thay vì dồn sự chú ý vào nhóm khá, giỏi. Với học sinh rụt rè hoặc gặp khó khăn, cô khuyến khích các em bắt đầu từ phần việc vừa sức; khi cần, cô tìm hiểu nguyên nhân và phối hợp với gia đình. Đây là lấy học sinh làm trung tâm bằng việc làm hằng ngày, không phải một khẩu hiệu.
Trong lớp học của cô, sự nghiêm khắc không thể thay thế thấu hiểu, tôn trọng và yêu thương. Đổi mới dạy học vì thế không chỉ là cập nhật kỹ thuật hay ứng dụng công nghệ; đó còn là khả năng nhận ra em nào cần thêm thời gian, sự động viên hoặc một cách giải thích khác. Tình thương, khi đi cùng trách nhiệm chuyên môn, giúp học sinh có chỗ dựa để thử sức và tiến bộ.
Mỗi giờ học là cơ hội khơi mở tư duy
Cô Ngô Thị Thu Hương bắt đầu sự nghiệp giáo dục năm 2001 sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Hưng Yên. Gần 25 năm đứng lớp, cô giữ cho mình một nguyên tắc giản dị: người thầy không thể bằng lòng với những gì đã có khi tri thức và công nghệ luôn vận động. Sự bền bỉ ấy khiến mỗi tiết học trở thành không gian để học sinh khám phá, trải nghiệm và thể hiện năng lực, chứ không chỉ ngồi nghe rồi ghi nhớ.
Thay vì trao sẵn đáp án, cô thiết kế câu hỏi gợi mở, phiếu học tập và tình huống gắn với thực tế để học sinh tự tìm lời giải, trao đổi và bảo vệ ý kiến. Theo cô, một giờ học thành công còn phải giúp các em hình thành tư duy độc lập, khả năng phản biện, hợp tác, thuyết trình và tinh thần trách nhiệm. Cô cũng tạo điều kiện để học sinh tham gia sân chơi trí tuệ, cuộc thi và hoạt động trải nghiệm thực tiễn.
Những giáo viên được khắc họa ở đây khác nhau về môn dạy, địa bàn và cách làm, nhưng cùng chia sẻ một niềm tin: chuyên môn chỉ có sức sống khi phục vụ sự tiến bộ của người học. Từ 11 sáng kiến gắn với bài toán vùng cao, kết quả lớp học được cải thiện, đến những giờ Văn khơi gợi lòng nhân ái và bài học mở lối cho tư duy, họ cho thấy đổi mới không tách rời tình thương. Đó là điều làm nên những nhà giáo truyền cảm hứng: không ngừng tìm cách để mỗi học sinh được nhìn thấy, được khuyến khích và có cơ hội trưởng thành.
