G20 thương mại toàn cầu bị chặn bởi “bức tường” Trung Quốc
Bế tắc G20 về tuyên bố chung trong lĩnh vực thương mại toàn cầu là sự kiện các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương của 20 nền kinh tế lớn tranh cãi gay gắt quanh dòng hàng hóa giá rẻ Trung Quốc, thặng dư thương mại khổng lồ và cách các nền kinh tế phi thị trường đang bóp méo cạnh tranh quốc tế, khiến 19 nước đồng thuận chống lại một mô hình, trong khi Bắc Kinh đơn độc phản đối. Tại hội nghị G20 ở Asheville, bang North Carolina, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công khai kêu gọi các nước đi theo chiến lược thương mại Mỹ dựa trên thuế quan và các biện pháp phòng vệ để xử lý tình trạng mất cân bằng thương mại. Đồng thời, ông chỉ đích danh Trung Quốc là quốc gia có thặng dư tài khoản vãng lai lớn nhất thế giới và là bên duy nhất không đồng thuận, khiến G20 không thể đưa ra một tuyên bố chung sau cuộc họp. Đây không chỉ là tranh chấp kỹ thuật, mà là cuộc đọ sức chính trị về định hướng G20 thương mại toàn cầu trong giai đoạn bất ổn.
Vì sao 19 nước đứng cùng Mỹ chống hàng hóa giá rẻ?
Điểm then chốt khiến 19 trong 20 thành viên G20 xếp cùng một hàng với Washington là nhận thức chung rằng mô hình xuất khẩu dựa trên hàng hóa giá rẻ từ các nền kinh tế phi thị trường không còn bền vững. Bessent nhấn mạnh cảnh báo từng được đưa ra đầu nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump: khi Mỹ dựng “bức tường thuế quan” mới, hàng hóa giá rẻ Trung Quốc sẽ tràn sang các thị trường khác để né thuế, kéo theo làn sóng mất cân bằng mới. Chiến lược thương mại Mỹ lúc này rõ ràng mang tính định hình luật chơi: dùng thuế quan, giám sát tăng cường và kêu gọi các nước có thặng dư đối ngoại lớn loại bỏ các rào cản đối với tiêu dùng nội địa, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu. Ở góc độ chính trị, đây là lời mời công khai với các nền kinh tế còn do dự: hoặc chấp nhận “chuẩn mới” do Mỹ dẫn dắt, hoặc đối mặt rủi ro bị gắn nhãn là bên gây méo mó thương mại toàn cầu.
Thặng dư 1.200 tỷ USD: lợi thế hay gánh nặng địa chính trị cho Trung Quốc?
Trung Quốc bước vào bàn G20 với thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD trong năm 2025, tăng 20% so với năm trước. Về kinh tế, đây là dấu hiệu sức mạnh xuất khẩu; nhưng trong mắt nhiều đối tác, đó lại là biểu tượng của mất cân bằng kéo dài, biến Bắc Kinh thành tâm điểm tranh luận. Mỹ cho rằng chính thặng dư khổng lồ này góp phần làm gia tăng mất cân bằng thương mại toàn cầu, trong khi Washington phải chịu thâm hụt đáng kể. Điểm đáng chú ý là ngay cả Nga – nước thường được xem là đối trọng với Mỹ – cũng ủng hộ tuyên bố do nước chủ trì đưa ra. Khi 19 thành viên G20 cùng chia sẻ lo ngại, thặng dư thương mại không còn là chuyện số liệu mà trở thành vấn đề an ninh kinh tế. Trung Quốc phản bác, kêu gọi nhìn nhận mất cân bằng toàn cầu một cách “toàn diện, khách quan và cân bằng” và nhấn mạnh cần thúc đẩy tăng trưởng để xử lý nợ của các nước đang phát triển. Song lập luận này khó xóa được ấn tượng rằng Bắc Kinh đang hưởng lợi quá lớn từ hệ thống thương mại hiện tại.
Trung Quốc phản đối tuyên bố Mỹ: tranh chấp không chỉ về thương mại
Điều Trung Quốc phản đối trong tuyên bố của nước chủ trì Mỹ cho thấy cuộc đấu không dừng ở chuyện thuế, mà mở rộng sang địa chính trị và quản trị toàn cầu. Bắc Kinh không đồng ý các nội dung về dòng chảy tự do của tàu thuyền qua eo biển Hormuz, việc thành lập lực lượng nghiên cứu mất cân bằng thương mại, quyền giám sát của IMF và một số vấn đề về tái cơ cấu nợ. Nói cách khác, Trung Quốc chống lại nỗ lực củng cố vai trò của các thể chế do phương Tây chi phối trong việc giám sát và điều chỉnh thương mại toàn cầu. Đáp lại, Thứ trưởng Tài chính Liao Min kêu gọi G20 bảo vệ thương mại tự do, thúc đẩy toàn cầu hóa kinh tế mang tính bao trùm và tạo môi trường chính sách thuận lợi cho thương mại và dòng vốn. Tuy nhiên, khi khái niệm “trung lập thể chế” ngày càng mờ nhạt, việc Trung Quốc bác bỏ các đề xuất giám sát chỉ khiến nghi ngờ về mô hình phi thị trường của nước này thêm sâu sắc, nhất là liên quan tới hàng hóa giá rẻ Trung Quốc và cách chúng định hình G20 thương mại toàn cầu.
Cuộc gặp Trump – Tập: cơ hội hạ nhiệt hay tăng áp?
Điểm hiếm hoi mang tính xây dựng xuất hiện bên lề tranh cãi là việc hai bên đạt đồng thuận rằng Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân và dầu mỏ cùng các hàng hóa khác cần được lưu thông tự do qua eo biển Hormuz. Đồng thời, cả Washington và Bắc Kinh dự kiến sẽ đưa chính sách trí tuệ nhân tạo (AI) vào chương trình nghị sự trong cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vào cuối tháng này. Bessent kỳ vọng làn sóng đầu tư vào AI có thể mở đường cho tăng năng suất, giảm áp lực lạm phát. Nhưng về chính trị, AI sẽ là sân chơi mới nơi hai bên tranh giành quyền định nghĩa chuẩn mực và kiểm soát. Nếu G20 không tìm được tiếng nói chung về thương mại, rất khó kỳ vọng một trật tự chung về AI. Cuộc gặp Trump – Tập vì thế ít có khả năng xóa bỏ chia rẽ; nó nhiều khả năng sẽ định hình hai khối quan điểm cạnh tranh về cả thương mại lẫn công nghệ, kéo dài trạng thái “G20 hai tốc độ” trong nhiều năm tới.
