Đồng thuận 19/20 và thông điệp chính trị sau câu chuyện hàng hóa giá rẻ
Cuộc tranh luận về G20 hàng hóa giá rẻ là việc 19 trong 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới cùng thống nhất rằng dòng hàng xuất khẩu giá rẻ từ các nền kinh tế phi thị trường đang tạo ra tình trạng mất cân bằng không bền vững cho thương mại toàn cầu, trong khi Trung Quốc – nước có thặng dư thương mại lớn và xuất khẩu tăng mạnh – là thành viên duy nhất phản đối quan điểm này, qua đó phơi bày một rạn nứt sâu sắc trong chính sách kinh tế giữa các cường quốc.G20 không chỉ bàn về kỹ thuật thương mại; đây là một tuyên bố mang màu sắc chính trị rõ ràng: phần lớn thế giới muốn đặt ra giới hạn cho mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu giá rẻ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, tại cuộc họp báo ngày 1/9 sau cuộc họp hai ngày của bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương G20 ở Asheville, North Carolina, đã công bố rằng Trung Quốc là nước duy nhất không tán thành đoạn văn khẳng định việc các nền kinh tế phi thị trường liên tục tung ra lượng lớn hàng xuất khẩu giá rẻ là "không bền vững". Về bản chất, đây là một nỗ lực xây dựng luật chơi mới của thương mại toàn cầu xoay quanh hàng giá rẻ – và Bắc Kinh từ chối ký tên.
Vì sao Trung Quốc phản đối: mô hình xuất khẩu và thặng dư thương mại bị đặt vào tâm điểm
Trung Quốc phản đối không phải vì một câu chữ; họ phản đối vì cả mô hình tăng trưởng đang bị nhắm tới. Tuyên bố chung của 19 thành viên nhấn mạnh rằng các quốc gia có thặng dư thương mại ở mức cao và kéo dài cần loại bỏ những yếu tố gây méo mó kìm hãm tiêu dùng nội địa và khiến kinh tế phụ thuộc quá mức vào xuất khẩu. Đây là mô tả khá trực diện về Trung Quốc xuất khẩu, khi nước này đã đẩy mạnh mạnh mẽ xe điện, linh kiện bán dẫn và nhiều mặt hàng khác trong bối cảnh nhu cầu nội địa yếu, với tổng kim ngạch xuất khẩu tháng 7/2026 tăng tới 23,9% so với cùng kỳ năm trước. Thặng dư thương mại hàng hóa giữa Trung Quốc và EU tiếp tục phình to, tăng 15% năm vừa rồi. Một phát biểu đáng trích là: "Chính quyền Tổng thống Trump, cũng như nhiều nhà kinh tế, lâu nay cho rằng thặng dư thương mại lớn của Trung Quốc góp phần làm gia tăng mất cân bằng thương mại toàn cầu". Từ góc nhìn Bắc Kinh, việc chấp nhận văn bản G20 nghĩa là thừa nhận chính sách công nghiệp, trợ cấp và tỷ giá của mình là vấn đề – điều họ chưa từng sẵn sàng làm.
Mỹ dẫn dắt cuộc chiến: thuế quan, chính sách tiền tệ và những khác biệt với châu Âu
Điểm dễ thấy là G20 hàng hóa giá rẻ đang được Mỹ biến thành một công cụ chính sách kinh tế đa tầng. Scott Bessent không chỉ nói về Trung Quốc xuất khẩu; ông kêu gọi các đối tác tham khảo cách tiếp cận thuế quan và biện pháp hạn chế của chính quyền Trump để xử lý mất cân bằng thương mại. Ông cảnh báo “bức tường thuế quan” mới có thể đẩy hàng Trung Quốc sang các thị trường khác khi doanh nghiệp tìm đường vòng. Đồng thời, Washington gây sức ép cả lên đồng minh: trong cuộc gặp Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, Bessent thúc giục chính sách tiền tệ hợp lý để neo kỳ vọng lạm phát và tránh biến động tiền tệ quá mức. Những phát biểu này phù hợp với lời kêu gọi BOJ tăng lãi suất, được xem như nỗ lực thêm trọng lượng cho lập luận ủng hộ tăng lãi suất tại cuộc họp chính sách sắp tới. Tuy nhiên, cuộc họp hai ngày cũng phơi bày bất đồng G20 giữa Mỹ và một số đại diện châu Âu, từ việc mời Nga trở lại bàn đến cách nhìn về cuộc chiến với Iran và các tranh chấp thuế quan mà chính Washington đang theo đuổi. Nói cách khác, Mỹ vừa là kiến trúc sư, vừa là một phần nguyên nhân của sự bất ổn mà G20 muốn xử lý.
Thương mại toàn cầu trước bước ngoặt: hàng giá rẻ, Hormuz và câu chuyện AI
Những tranh luận về hàng hóa giá rẻ chỉ là một mảnh trong bức tranh rộng hơn của thương mại toàn cầu. G20 không chỉ bàn về thuế quan; tuyên bố còn đề cập gián đoạn vận tải biển tại eo biển Hormuz, nơi tuyến hàng hải huyết mạch bị ảnh hưởng bởi chiến tranh giữa Mỹ và Iran. Trung Quốc tiếp tục phản đối đoạn văn thể hiện lo ngại này, cũng như việc ca ngợi hoạt động "giám sát tình trạng mất cân bằng toàn cầu" của IMF và nêu đích danh các quốc gia vay nợ nhiều từ thành viên G20. Bên lề, Bessent tiết lộ ông và phía Trung Quốc đạt một số đồng thuận rằng Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân, và hàng hóa – đặc biệt là dầu mỏ – phải được lưu thông tự do qua Hormuz. Một câu trích khác đáng chú ý: Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ bàn về chính sách trí tuệ nhân tạo trong cuộc gặp thượng đỉnh cuối tháng này, với nhu cầu kiểm soát để ngăn các chủ thể phi nhà nước tự phát triển mô hình AI. Điều này cho thấy cuộc đối đầu thương mại đang dần hòa vào cuộc cạnh tranh chuẩn mực công nghệ và an ninh.
Kết luận: G20 chia rẽ, trật tự thương mại mới và lựa chọn của các nền kinh tế
Nhìn tổng thể, bất đồng G20 quanh hàng hóa giá rẻ không chỉ là vụ tranh cãi một lần; nó báo hiệu sự hình thành hai cách nhìn đối lập về trật tự thương mại toàn cầu. Một bên – do Mỹ dẫn dắt, được đa số thành viên ủng hộ – muốn đặt lại luật chơi, buộc các nền kinh tế phi thị trường điều chỉnh mô hình hỗ trợ công nghiệp, tỷ giá và chiến lược xuất khẩu. Bên kia – với Trung Quốc ở trung tâm – coi đó là quyền chủ động phát triển và từ chối mọi ngôn ngữ có thể trở thành căn cứ cho các biện pháp trừng phạt tập thể. Cuộc họp G20 diễn ra trong bối cảnh thị trường trái phiếu toàn cầu bán tháo vì lo ngại nợ công và lạm phát; nghĩa là thế giới đã rất thiếu niềm tin, nhưng những tranh chấp thuế quan và xung đột địa chính trị lại tiếp tục được đẩy lên. Khi Bessent nói 19 thành viên còn lại sẽ hành động trong "vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng" để giải quyết "trạng thái cân bằng không bền vững", ông thực chất đang đặt nền móng cho một vòng siết mới với hàng giá rẻ. Các nền kinh tế còn lại – từ châu Âu, Anh đến Canada – sẽ phải chọn cách đứng trong cuộc chơi này: vừa bảo vệ lợi ích, vừa tránh bị cuốn vào một cuộc chiến thương mại kéo dài mà không ai thắng hoàn toàn.
